«Η διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθυστερεί πολύ και οι χρονοτριβές δημιουργούν αισθήματα απογοήτευσης και στις υποψήφιες χώρες και στα κράτη-μέλη», σημειώνει ο Φρίντριχ Μερτς σε επιστολή του με ημερομηνία 18 Μαΐου που απηύθυνε στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν και τον Νίκο Χριστοδουλίδη, πρόεδρο της Κύπρου που ασκεί το εξάμηνο αυτό την προεδρία της ΕΕ.
Όπως αποκάλυψε η εφημερίδα «Les Echos», ο Γερμανός καγκελάριος ζητεί «να ξεκινήσουν επίσημα και άμεσα» οι διαπραγματεύσεις των Βρυξελλών με την κυβέρνηση του Κιέβου για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ. Ζητεί επίσης να αναγνωριστεί άμεσα η Ουκρανία ως «συνδεδεμένο μέλος» και να δρομολογηθεί «η ευθυγράμμιση της ουκρανικής νομοθεσίας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο». Στόχος του Μερτς είναι οι προτάσεις του να τεθούν επί τάπητος σε έκτακτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ που θα πραγματοποιηθεί στις 5 Ιουνίου στο Τίβατ του Μαυροβουνίου.
Ο Μερτς προτείνει την άμεση έναρξη της εκπροσώπησης της Ουκρανίας στο Ευρωκοινοβούλιο, στο Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο
Ο ανταποκριτής της γαλλικής εφημερίδας στις Βρυξέλλες Καρλ ντε Μεγιέρ, που αποκαλύπτει την επιστολή, σημειώνει ότι η πρωτοβουλία του καγκελάριου συμπίπτει με μια συγκυρία κατά την οποία «οι Ηνωμένες Πολιτείες χάνουν το ενδιαφέρον τους για την Ευρώπη ή πραγματοποιούν και φραστικές επιθέσεις κατά της Ευρώπης, ενώ ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι στον πέμπτο χρόνο του πολέμου με τη Ρωσία πρέπει να καθησυχάσει τους συμπολίτες του για την πορεία της χώρας προς το ευρωπαϊκό μέλλον».
Ο Μερτς «θέλει να δώσει νέα πνοή στη δυναμική των μελλοντικών διευρύνσεων της ΕΕ, με στόχο την ενίσχυση της Ένωσης και την απώθηση εχθρικών δυνάμεων», γράφει χαρακτηριστικά ο ντε Μεγιέρ.
Το ουγγρικό βαρίδι
Το Κίεβο έχει λάβει από τον Ιούνιο του 2022 καθεστώς υποψήφιας για ένταξη στην ΕΕ χώρας, ενω το Δεκέβριο του 2023 έλαβε το πράσινο φως για την έναρξη διαπραγματεύσεων με τις Βρυξέλλες. Ωστόσο δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να ανοίξει επίσημα κανένα από τα 33 «κεφάλαια» για την ένταξη εξαιτίας του ουγγρικού βέτο που προέβαλλε διαρκώς ο φιλορώσος πρώην πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν.
«Η αλλαγή κυβέρνησης στη Βουδαπέστη τον περασμένο Απρίλιο και η άνοδος στην εξουσία του Πέτερ Μαγιάρ, ο οποίος έχει υιοθετήσει έναν πιο συμφιλιωτικό τόνο απέναντι στο Κίεβο, θα μπορούσαν να αλλάξουν την κατάσταση», μεταδίδει από τις Βρυξέλλες ο ανταποκριτής της «Les Echos».
Το άνοιγμα μίας ή περισσότερων «ομάδων θεμάτων» για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ θα μπορούσε να αποφασιστεί στην επόμενη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις 16 Ιουνίου, «εάν στη συνάντηση μεταξύ του Μαγιάρ και του Ζελένσκι, που έχει προγραμματιστεί για τις αρχές Ιουνίου, επιτευχθεί πρόοδος στο ζήτημα της μεταχείρισης των ουγγρικών μειονοτήτων στην Ουκρανία», εξηγεί ο ανταποκριτής ντε Μεγιέρ.
Η παρέμβαση Μερτς και συγκεκριμένα η πρόταση του καγκελάριου να δοθεί στην Ουκρανία ένα νέο, μεταβατικό καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους», θα ισοδυναμούσε με μια χαλαρή ένταξη. «Θα έδινε ώθηση στην υπάρχουσα συμφωνία σύνδεσης και θα επιτάχυνε την όλη διαδικασία», όπως ο ίδιος εξηγεί στην επιστολή του προς τους Κόστα, Φον Ντερ Λάιεν και Χριστοδουλίδη.
Άτυπη εκπροσώπηση
Ο Γερμανός καγκελάριος προτείνει επίσης την άμεση έναρξη της εκπροσώπησης της Ουκρανίας στο Ευρωκοινοβούλιο, στο Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο. Προτείνει να αποστείλει δηλαδή η χώρα εκπροσώπους που δεν θα έχουν βέβαια δικαίωμα ψήφου. Ο Μερτς ρίχνει στο τραπέζι την ιδέα να διοριστεί ακόμα και Ουκρανός επίτροπος άνευ χαρτοφυλακίου στην Κομισιόν, ώστε να ενημερώνεται ταχύτερα και καλύτερα η κυβέρνηση του Κιέβου για τις εξελίξεις στην πορεία ένταξης.
Σύμφωνα με γερμανικές πηγές, ο καγκελάριος έχει ήδη συζητήσει τις προτάσεις του με τους ομολόγους του στην τελευταία άτυπη σύνοδο κορυφής στη Λευκωσία τον Απρίλιο. Αυτές οι προτάσεις «έρχονται λίγους μήνες αφότου η Επιτροπή υπέβαλε ένα εναλλακτικό σχέδιο ‘αντίστροφης ένταξης’, βάσει του οποίου το Κίεβο θα μπορούσε να ενσωματώσει σταδιακά διάφορες πολιτικές της ΕΕ ενώ θα προσάρμοζε κατάλληλα την εσωτερική νομοθεσία του», σημειώνει η «Les Echos». Οι Ευρωπαίοι ηγέτες απέρριψαν αυτή την πρόταση του Μερτς.
Τα Δυτικά Βαλκάνια
Όσον αφορά τις υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, κάποιες από τις οποίες βρίσκονται εδώ και είκοσι χρόνια στην αναμονή για την έναρξη διαπραγματεύσεων ένταξης, ο Φρίντριχ Μερτς προτείνει την έναρξη μιας διαδικασίας «σταδιακής ενσωμάτωσης», με την εφαρμογή ορισμένων νέων πολιτικών ή ρυθμίσεων – για παράδειγμα την καθιέρωση του δικαιώματος περιαγωγής στις τηλεπικοινωνίες.
«Στην πραγματικότητα το ζήτημα της διεύρυνσης της ΕΕ εγείρει πολλά τεχνικά, νομικά, πολιτικά και οικονομικά ζητήματα», σημειώνει ο Καρλ ντε Μεγιέρ. Ο ανταποκριτής διευκρινίζει ότι μια ομάδα εργασίας ήδη συντάσσει τη συνθήκη προσχώρησης του Μαυροβουνίου, της βαλκανικής χώρας που έχει κάνει τα περισσότερα βήματα για την ένταξή της – ελπίζεται να ολοκληρωθεί κάποια στιγμή στη διετία 2028-2030.
Η ουκρανική εξίσωση
Η ένταξη του Μαυροβουνίου ίσως αποτελέσει το πρότυπο για τις υπόλοιπες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, οι οποίες «θα πρέπει να εισαγάγουν ισχυρές νέες ρήτρες διασφάλισης και σεβασμού του κράτους δικαίου». Η «Les Echos» σημειώνει ότι οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι τα νέα μέλη θα μπορούσαν να στερηθούν το δικαίωμα βέτο σε ορισμένες πολιτικές για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο – οι Ευρωπαίοι έχουν καεί με τον Όρμπαν και τώρα φυσάνε και το γιαούρτι.
Σε κάθε περίπτωση, η «ουκρανική εξίσωση» είναι η πιο περίπλοκη για δύο λόγους, πέρα από τον πόλεμο που αποτελεί βέβαια το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επίλυσή της. Πρώτον λόγω του «δημογραφικού της βάρους». Παρά το ότι 8 έως 10 εκατομμύρια Ουκρανοί έχουν καταφύγει στο εξωτερικό για να σωθούν από τον πόλεμο, η χώρα εκτιμάται ότι έχει ακόμα πάνω από 35 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ στα εδάφη που ελέγχει το Κίεβο εκτιμάται ότι ζουν 22 έως 25 εκατομμύρια κάτοικοι.
Δεύτερο ζήτημα που δυσκολεύει τις διαδικασίες ένταξης είναι το γεγονός ότι η χώρα αποτελεί μια «γεωργική υπερδύναμη» και ως εκ τούτου οι άλλες χώρες της ΕΕ με ανεπτυγμένο τον αγροτικό τομέα φοβούνται ότι θα πρέπει να γίνουν διάφορες δυσμενείς γι’ αυτές αλλαγές στην Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Τέλος, ακόμα και αν οι κυβερνήσεις των 27 κρατών-μελών της ΕΕ εγκρίνουν τελικά την ένταξη μίας ή περισσοτέρων χωρών, η επικύρωση των συμφωνιών θα παραμείνει ένα ζητούμενο διότι «αρκετές χώρες όπως η Γαλλία ή η Ιρλανδία θα μπορούσαν να ακολουθήσουν την επικίνδυνη οδό ενός δημοψηφίσματος», σημειώνει ο ανταποκριτής της «Les Echos».
Εξυπακούεται ότι «η απορριπτική ψήφος σε μία και μόνη χώρα-μέλος θα εμπόδιζε την όλη διαδικασία», τονίζει ο Καρλ ντε Μεγιέρ. Όλα αυτά όμως θα τα συζητήσουν σε δύο εβδομάδες οι «27» στο γραφικό, παραθαλάσσιο Τίβατ.
