Η Ευρώπη φέτος παρουσιάζει πλεόνασμα πέντε εκατομμυρίων μετρικών τόνων πατάτας. Η παραγωγή ήταν ρεκόρ, εξαιτίας μιας σειράς από κλιματικούς, γεωπολιτικούς και εμπορικούς παράγοντες. Όπως οι δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ στις εισαγωγές από την Ευρώπη και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχουν κάνει τις τηγανητές πατάτες λιγότερο επιθυμητές.
Οι ευρωπαϊκές εξαγωγές χωλαίνουν.
Οι παραγωγοί στο Βέλγιο, την πατρίδα της τηγανητής πατάτας, δεν βρίσκουν αγοραστές για το προϊόν τους. Κανείς δεν τις παίρνει, ούτε για ελάχιστα ευρώ τον τόνο. Έτσι, όπως διαπιστώνει το ρεπορτάζ των New York Times, κάνουν το αδιανόητο: πετάνε τις πατάτες τους πίσω στα χωράφια.
Τιμή πώλησης, μηδέν
Πριν από τρία χρόνια, η αγορά spot (μετρητοίς) στο Βέλγιο για τις πατάτες (ανά μετρικό τόνο) ήταν 600 ευρώ. Σήμερα είναι μηδέν.
Χάρη στον καλό καιρό, η Ευρώπη έχει φέτος την καλύτερη συγκομιδή των τελευταίων οκτώ χρόνων. Αλλά οι αγρότες αγωνίζονται να πουλήσουν τις πατάτες του. Αιτία, οι δασμοί και ο ανταγωνισμός από την ασιατική αγορά. Επίσης, ο πόλεμος στο Ιράν αύξησε τις τιμές της ενέργειας και των λιπασμάτων. Έτσι, συρρικνώθηκαν τα περιθώρια κέρδους για τους παραγωγούς, που ήταν ήδη μικρά.
Τηγανητές πατάτες
«Πλημμύρα από πατάτες»
Ο Κρις Ντ’Αγιέρ, στο Βέλγιο, φύτεψε 17 στρέμματα με πατάτες αντί 170 που βάζει κάθε χρόνο στο κτήμα του. Η παραγωγή τους του κόστισε 160.000 ευρώ. Χώμα, σπόρους, λιπάσματα και άλλα έξοδα. Σήμερα, βλέπει τις απούλητες πατάτες του να βλασταίνουν.
«Φυσικά και είναι κακό», λέει στους NYT, «αλλά έτσι είναι η ζωή».
Στη Γερμανία, αγρότης μεγαλοπαραγωγός πατάτας, έμεινε με 4.000 τόνους «ανεπιθύμητου» προϊόντος. Πλημμύρα πατάτας ή Kartoffel-Flut το λένε οι ντόπιοι. Για να μην πάνε χαμένες οι πατάτες, τις έστελνε ως δώρο σε κόσμο στο Βερολίνο.
Στο Βέλγιο, όπου οι τηγανητές πατάτες είναι κάτι σαν εθνικό σύμβολο, μπορείς να τις φας παντού. Σε πάγκους πλανόδιων πωλητών, σε μικρά μαγαζάκια, σε δρόμους και πλατείες. Και να τις συνοδεύσεις με ό,τι σάλτσα θέλεις. Φαντασία και όρεξη να υπάρχει.
Μείωση εξαγωγών
Το 2025, σύμφωνα με τη Eurostat, το Βέλγιο εξήγαγε 3,3 δισεκατομμύρια δολάρια προτηγανισμένης, κατεψυγμένης πατάτας. Σχεδόν τριπλάσια ποσότητα από μια δεκαετία νωρίτερα. Αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνεται πάντα.
Όπως εξηγεί στους NYT ο Κριστόφ Βερμιούλεν, CEO της Ένωσης Επεξεργασίας Πατάτας του Βελγίου, ο πόλεμος στο Ιράν ήταν το τελευταίο πλήγμα στην αλυσίδα εφοδιασμού για τις κατεψυγμένες πατάτες. Τα κόστη αυξήθηκαν: ενέργεια, μεταφορά, λιπάσματα.
Καθώς τα Στενά του Ορμούζ είναι κλειστά, έχει καταστεί δύσκολη η εξαγωγή σε χώρες του Κόλπου. Το Κατάρ, τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία καταναλώνουν πολλές τηγανητές πατάτες. Τώρα δε που μειώθηκε και ο τουρισμός, και τα εστιατόριά τους θα παραγγέλνουν λιγότερο.
Αλλά και στην Ευρώπη τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Ο πληθωρισμός δεν επιτρέπει πολλές εξόδους για φαγητό για τους Ευρωπαίους σε εστιατόρια. Εκεί είναι που υπάρχει η μεγαλύτερη ζήτηση για τηγανητές πατάτες.
Και οι ΗΠΑ, η δεύτερη μεγαλύτερη αγορά μετά τη Βρετανία, εισάγει λιγότερο. Οι δασμοί τις έκαναν πολύ ακριβές.
Αθέμιτος ανταγωνισμός
Ο Κριστόφ Βερμιούλεν εξηγεί ότι ο τομέας αυτός έχει μικρά περιθώρια κέρδους. Ένας από τους λόγους είναι και οι αυστηροί κανονισμοί για την παραγωγή. Τα γεωργικά χημικά που έχουν απαγορευτεί στην Ευρώπη για περισσότερο από μια δεκαετία εξακολουθούν να είναι εγκεκριμένα σε ορισμένες άλλες χώρες.
Σύμφωνα με τον Ζαν-Πιερ φαν Πιούιμπρουκ, αγρότη και αντιπρόεδρο του εμπορικού ομίλου Belpotato, «αυτό σαφώς περιπλέκει τον θεμιτό ανταγωνισμό. Όταν εξάγουμε σε άλλη χώρα που δεν έχει τους ίδιους περιορισμούς με εμάς, δεν βρισκόμαστε στο ίδιο επίπεδο».
Ο ίδιος είπε ότι έχει προστατευθεί από την πρόσφατη πτώση των τιμών της πατάτας. Είχε υπογράψει εκ των προτέρων πολυετή συμβόλαια. Αλλά κατανοεί ότι η υπερπροσφορά μπορεί τελικά να σημαίνει χαμηλότερες τιμές στο μέλλον και για τον ίδιο.
Ήρθε και το… Ozempic
Ένα άλλο πρόβλημα για την παραγωγή πατάτας είναι και το γεγονός ότι οι καταναλωτές επιλέγουν πιο υγιεινά σνακ αντί για τηγανητές πατάτες.
Στις ΗΠΑ, ένας στους οκτώ ενήλικες λαμβάνει φάρμακα απώλειας βάρους όπως το Ozempic και το Wegovy. Αυτά τα φάρμακα συχνά οδηγούν τους ανθρώπους να μειώσουν σημαντικά μόνο την πρόσληψη θερμίδων. Αλλά και την επιθυμία τους για επεξεργασμένα και τηγανητά τρόφιμα, όπως πατατάκια και τηγανητές πατάτες.
Και η παγκόσμια ζήτηση για κατεψυγμένες τηγανητές πατάτες εξακολουθεί να αυξάνεται. Αλλά με ρυθμό 2,5% ετησίως, σε σύγκριση με 5% πριν από πέντε χρόνια.
Οι Ευρωπαίοι παραγωγοί πατάτας αντιμετωπίζουν επίσης ανταγωνισμό από την Κίνα, την Ινδία και την Αίγυπτο, οι οποίες πρόσφατα άρχισαν να πωλούν κατεψυγμένες τηγανητές πατάτες σε πολύ φθηνότερες τιμές. Ο όγκος των κατεψυγμένων τηγανητών πατατών που εξάγονται από την Κίνα και την Ινδία είναι λιγότερο από το 10% αυτού που εξάγει η Ευρώπη, αλλά διπλασιάστηκε πέρυσι σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Ο Ζαν-Πιερ φαν Πιούιμπρουκ δήλωσε ότι ανέλαβε το αγρόκτημά του από τους γονείς του. Μια μέρα θα το παραδώσει στην 20χρονη κόρη του. «Αυτή είναι που συνεχίζει», είπε, «οπότε το προϊόν πρέπει να είναι καλό».
Αλλά ο Κρις Ντ’ Αγιέρ δεν είναι τόσο αισιόδοξος. «Νομίζω ότι τα καλά χρόνια έχουν τελειώσει», είπε.
Πηγή: in.gr
