Παρά την προσωρινή συμφωνία που επιτεύχθηκε τον περασμένο μήνα μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την παράταση της εκεχειρίας, η κρίση στην πιο σημαντική ενεργειακή θαλάσσια οδό του κόσμου απέχει πολύ από το να έχει λήξει.
Αντίθετα, οι δύο πλευρές φαίνεται να έχουν εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο αμοιβαίων στρατιωτικών πληγμάτων, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, ενώ η Τεχεράνη αρνείται να εγκαταλείψει το σημαντικότερο διαπραγματευτικό της χαρτί, αναφέρουν οι Financial Times.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε χαιρετίσει τη συμφωνία ως μια σημαντική διπλωματική επιτυχία, καλώντας τα πλοία του κόσμου να επιστρέψουν στο Στενό του Ορμούζ «χωρίς διόδια» και να αποκαταστήσουν τις ομαλές ροές πετρελαίου. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη. Οι διελεύσεις πλοίων συνεχίζονται με διακοπές, ενώ κάθε νέο επεισόδιο μεταξύ των δύο χωρών επαναφέρει τον κίνδυνο μιας ευρύτερης ανάφλεξης.
Η βασική αιτία της έντασης είναι η διαφορετική αντίληψη που έχουν οι δύο πλευρές για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας. Για την Ουάσιγκτον, η ελεύθερη διέλευση των δεξαμενόπλοιων αποτελεί προϋπόθεση για τη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών ενέργειας και τη μείωση των τιμών των καυσίμων, ιδιαίτερα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ. Αντίθετα, για την Τεχεράνη, το Στενό του Ορμούζ αποτελεί το ισχυρότερο μέσο πίεσης απέναντι στη Δύση και ένα από τα ελάχιστα στρατηγικά πλεονεκτήματα που διαθέτει στις διαπραγματεύσεις.
Το Ορμούζ εργαλείο εξωτερικής πολιτικής του Ιράν
Αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ιράν χρησιμοποιεί πλέον τον έλεγχο της θαλάσσιας διόδου ως εργαλείο διαπραγμάτευσης για μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία θα περιλαμβάνει οικονομικές ελαφρύνσεις και χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων. Όσο αυτές οι παραχωρήσεις δεν διασφαλίζονται, η ιρανική ηγεσία δεν εμφανίζεται πρόθυμη να εγκαταλείψει την επιρροή που ασκεί σε μία θαλάσσια οδό από την οποία, πριν από τον πόλεμο, διερχόταν περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με το προσωρινό μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη στα μέσα Ιουνίου, η Τεχεράνη δεσμεύθηκε να επιτρέψει τη διέλευση των πλοίων για διάστημα 60 ημερών, ενώ οι ΗΠΑ συμφώνησαν να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και να επιτρέψουν εκ νέου στην Τεχεράνη να πραγματοποιεί ορισμένες πετρελαϊκές συναλλαγές σε δολάρια. Παράλληλα, το Ιράν ανέλαβε να απομακρύνει τις νάρκες από τη θαλάσσια περιοχή, ώστε η κυκλοφορία να επιστρέψει σταδιακά στα προπολεμικά επίπεδα.
Ωστόσο, η εφαρμογή της συμφωνίας προσέκρουσε σχεδόν αμέσως σε σοβαρές διαφωνίες. Η Τεχεράνη απαίτησε τα εμπορικά πλοία να ακολουθούν διαδρομή κοντά στις ιρανικές ακτές, όπου μπορεί να παρακολουθεί αποτελεσματικότερα τη ναυσιπλοΐα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αντίθετα, ενθάρρυναν τις εταιρείες να χρησιμοποιούν μια εναλλακτική πορεία κοντά στις ακτές του Ομάν, επιτρέποντας παράλληλα στην αμερικανική αεροπορία να παρέχει προστασία στα διερχόμενα πλοία.
Η αντιπαράθεση αυτή έχει οδηγήσει σε αλλεπάλληλα επεισόδια. Το Ιράν έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα πλοία μέσω ασυρμάτου να αλλάξουν πορεία και να ακολουθήσουν τη διαδρομή που επιβάλλει, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις έχει πραγματοποιήσει επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων που επέλεξαν διαφορετική πορεία. Κάθε τέτοιο περιστατικό προκαλεί αμερικανικά αντίποινα, στα οποία η Τεχεράνη απαντά με νέες επιθέσεις, δημιουργώντας έναν διαρκή κύκλο κλιμάκωσης που υπονομεύει τόσο την εκεχειρία όσο και τις προσπάθειες για μια συνολική συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Εύθραυστο διπλωματικό εγχείρημα ή ενορχηστρωμένο χάος
Οι διεθνείς διαμεσολαβητές, με πρωταγωνιστικό ρόλο του Κατάρ και του Ομάν, προσπαθούν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό συμφωνήθηκε ακόμη και η δημιουργία ειδικής γραμμής άμεσης επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, προκειμένου να αποφεύγονται παρεξηγήσεις και να συντονίζεται η ασφαλής διέλευση των πλοίων. Ωστόσο, κάθε νέο στρατιωτικό επεισόδιο δυσχεραίνει το ήδη εύθραυστο διπλωματικό εγχείρημα.
Η αβεβαιότητα επηρεάζει άμεσα και τη ναυτιλιακή βιομηχανία. Οι ασφαλιστικές εταιρείες διατηρούν τα ασφάλιστρα κινδύνου σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, ενώ αρκετοί πλοιοκτήτες εξακολουθούν να αποφεύγουν τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει καλέσει τις ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν την έκθεση των πληρωμάτων τους σε περιττούς κινδύνους, ενώ οι βρετανικές αρχές έχουν αναβαθμίσει το επίπεδο απειλής στην περιοχή σε «σοβαρό».
Παρά τις δυσκολίες, εκατοντάδες πλοία εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τα Στενά, αν και αρκετά αναγκάζονται να αλλάξουν πορεία την τελευταία στιγμή ανάλογα με τις εξελίξεις. Το αποτέλεσμα είναι μια κατάσταση διαρκούς αβεβαιότητας που διατηρεί υπό πίεση τόσο τις διεθνείς αγορές ενέργειας όσο και το παγκόσμιο εμπόριο.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ομαλή λειτουργία του Ορμούζ αποτελεί οικονομική και πολιτική προτεραιότητα. Για το Ιράν, όμως, ο έλεγχος της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού παραμένει το σημαντικότερο διαπραγματευτικό του όπλο. Όσο οι δύο αυτές στρατηγικές επιδιώξεις παραμένουν ασύμβατες, το Στενό του Ορμούζ θα εξακολουθήσει να αποτελεί το πιο επικίνδυνο σημείο τριβής στη Μέση Ανατολή και έναν από τους μεγαλύτερους παράγοντες αβεβαιότητας για την παγκόσμια οικονομία.
