Aναστάτωση σε καίριες πτυχές της καθημερινής ζωής στη Ρωσία έχουν προκαλέσει oι ουκρανικές επιθέσεις σε κέντρα δεδομένων του τεχνολογικού κολοσσού Yandex, διαταράσσοντας υπηρεσίες που κυμαίνονται από το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και τις εφαρμογές κλήσης ταξί έως τις ιστοσελίδες γνωριμιών, ακόμη και τα ηλεκτρονικά κλειδιά εισόδου για πολυκατοικίες της Μόσχας.
Την περασμένη εβδομάδα, η Ουκρανία προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε τρία από τα έξι κέντρα δεδομένων της Yandex, προκαλώντας χάος σε μια χώρα όπου το τεχνολογικό οικοσύστημα περιστρέφεται γύρω από μία τεράστια εταιρεία, ευθυγραμμισμένη με το κράτος. Η Yandex, η οποία ξεκίνησε ως μηχανή αναζήτησης το 1997, έχει εξελιχθεί στη ρωσική απάντηση στις Google, Uber, Amazon και OpenAI, συγκεντρώνοντας τις λειτουργίες όλων αυτών σε μία εταιρεία, αναφέρουν οι Financial Times.
Χιλιάδες επιχειρήσεις βασίζονται στις υποδομές της, γεγονός που σημαίνει ότι τα πλήγματα δεν έθιξαν μόνο τις υπηρεσίες της Yandex, αλλά και πλήθος άλλων, άσχετων μεταξύ τους εταιρειών. Η αναστάτωση αυτή ακολούθησε ένα κύμα καλοκαιρινών επιθέσεων σε ρωσικά διυλιστήρια, οι οποίες ανάγκασαν εκατομμύρια πολίτες να περιμένουν επί ώρες στις ουρές των πρατηρίων καυσίμων.
Το Κίεβο δήλωσε ότι οι επιθέσεις αποτελούσαν αντίποινα για τα πλήγματα της Μόσχας σε ουκρανικά κέντρα δεδομένων. Ωστόσο, οι επιπτώσεις στη Ρωσία ήταν πολύ μεγαλύτερες, αναδεικνύοντας τρωτά σημεία που προέκυψαν από τη μακροχρόνια προσπάθεια του Κρεμλίνου να συγκεντρώσει και να ελέγξει τον τομέα της πληροφορικής. Πολλές από αυτές τις προσπάθειες επικεντρώθηκαν στη Yandex, η οποία πωλήθηκε αναγκαστικά το 2024 σε επενδυτές που συνδέονται με τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Η Ρωσία θύμα της πολιτικής της
«Η Ρωσία έπεσε θύμα της ίδιας της της πολιτικής… αυτό πυροδότησε το χειρότερο δυνατό σενάριο», δήλωσε στους FT η Αλένα Επιφάνοβα, ερευνήτρια στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (DGAP).
Οι Ρώσοι δυσκολεύτηκαν να αποκτήσουν πρόσβαση στα email τους στη Yandex, να ανοίξουν αρχεία εργασίας ή να καλέσουν ταξί. Σε ορισμένες πόλεις, τα δρομολόγια εξαφανίστηκαν από τις οθόνες στις στάσεις των λεωφορείων. Παράλληλα, οι κάτοικοι πολλών πολυκατοικιών στη Μόσχα διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν να εισέλθουν στις κοινόχρηστες αυλές, καθώς οι μπάρες εισόδου ελέγχονταν από μία εταιρεία που βασιζόταν στις υποδομές της Yandex.
Οι χρήστες του Yandex Pay —μιας υπηρεσίας τραπεζικών συναλλαγών και πληρωμών που γνώρισε μεγάλη άνθηση μετά την αποχώρηση της Apple Pay από τη Ρωσία— διαπίστωσαν έκπληκτοι ότι τα υπόλοιπα των λογαριασμών τους είχαν εξαφανιστεί. Η Yandex διαβεβαίωσε ότι «τα χρήματα είναι ασφαλή».
Στο μεταξύ, εκατοντάδες ιστοσελίδες παρουσίαζαν διακοπές στη λειτουργία τους, συμπεριλαμβανομένης της δημοφιλούς ρωσικής εφαρμογής γνωριμιών Twinby και της αλυσίδας Vkusno i tochka, η οποία δημιουργήθηκε ως αντικαταστάτης των McDonald’s. Μια κάτοικος της Μόσχας, η οποία ζήτησε να μην κατονομαστεί, δήλωσε ότι δεν μπορούσε πλέον να χρησιμοποιήσει τη δωρεάν υπηρεσία ταξί της Yandex —που διαθέτει οχήματα προσβάσιμα σε αναπηρικά αμαξίδια— για να μεταφέρει το 10χρονο παιδί της με αναπηρία στο σχολείο. Επί δύο ημέρες, αναγκάστηκαν να μετακινούνται με το μετρό, κάνοντας πολλαπλές μετεπιβιβάσεις σε σταθμούς που διέθεταν ελάχιστους ανελκυστήρες ή ράμπες.
Κάποιοι φοβούνται ότι χρόνια δουλειάς έχουν χαθεί οριστικά. «Έχασα έναν ιστότοπο που διατηρούσα επί 10 χρόνια. Πιθανότατα έχουν χαθεί όλες οι βάσεις δεδομένων, οι φωτογραφίες και οι κριτικές», δήλωσε σε βίντεο στο Facebook η Αλιόνα Ζιγκάνοβα, ιδρύτρια του ταξιδιωτικού γραφείου Proadventure, συγκρατώντας με δυσκολία τα δάκρυά της. Προηγουμένως χρησιμοποιούσε αμερικανικό πάροχο υπηρεσιών cloud, ο οποίος σταμάτησε να λειτουργεί μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Από τα έξι data centers της Yandex τα τρία επλήγησαν
Ολόκληρο το οικοσύστημα της Yandex βασιζόταν σε έξι κέντρα δεδομένων (data centers). Δύο από αυτά τέθηκαν πλήρως εκτός λειτουργίας λόγω των επιθέσεων, ενώ σε ένα τρίτο υπέστησαν βλάβες αρκετές μονάδες συστημάτων.
Η εταιρεία δεν διευκρίνισε πόσο χρόνο θα διαρκέσουν οι επισκευές. Πηγή προσκείμενη στη διοίκηση της εταιρείας δήλωσε στους FT—χωρίς να προσδιορίσει χρονοδιάγραμμα— ότι ήλπιζαν να αποκαταστήσουν «γρήγορα» τη «λειτουργικότητα», εννοώντας ότι όλες οι υπηρεσίες θα ήταν διαθέσιμες αλλά θα λειτουργούσαν «κάπως πιο αργά από το συνηθισμένο». Ωστόσο, η επιστροφή στην «πλήρη δυναμικότητα» θα απαιτούσε αρκετούς μήνες, όπως ανέφερε η ίδια πηγή.
Ενδεικτικό της σοβαρότητας της κατάστασης είναι ότι ο επικεφαλής του ρωσικού υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης δήλωσε την Τρίτη ότι οι αρχές θα «προστατεύσουν αυτές τις εγκαταστάσεις». Ο Πούτιν είχε πρόσφατα μεταθέσει την ευθύνη για την άμυνα κατά των drones στις ίδιες τις επιχειρήσεις, προτρέποντάς τες να μην αναζητούν κρατική στήριξη.
Οι διαταραχές επεκτάθηκαν και στις γειτονικές χώρες της Ρωσίας, προκαλώντας προβλήματα στις υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, στο Yandex Pay και σε ιστότοπους που χρησιμοποιούν τις υποδομές της εταιρείας στο Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν και τη Λευκορωσία. Η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα προβληματική στο Καζακστάν, όπου η Yandex ελέγχει περισσότερο από το 90% της αγοράς στις δύο μεγαλύτερες πόλεις της χώρας.
Το Κρεμλίνο εργάζεται εδώ και πάνω από μία δεκαετία για τη δημιουργία ενός «κυρίαρχου διαδικτύου», προωθώντας εγχώριες εταιρείες έναντι των δυτικών και θέτοντας κρίσιμες υποδομές υπό αυστηρό έλεγχο. Το 2014, μετά τις δηλώσεις του Πούτιν ότι το διαδίκτυο αποτελεί «έργο της CIA» και ότι «τα πάντα διέρχονται από διακομιστές στις ΗΠΑ», το κράτος υποχρέωσε τις ρωσικές εταιρείες να αποθηκεύουν όλα τα προσωπικά δεδομένα των πελατών τους εντός της χώρας. Η Yandex αναδείχθηκε σε βασικό παίκτη και τελικά εξαγοράστηκε το 2024 από κοινοπραξία που συνδέεται στενά με τον Πούτιν.
