Επιχειρηματικότητα: Δεν αρκεί η αντοχή

Η ελληνική οικονομία έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια. Η βελτίωση όμως των μακροοικονομικών δεικτών δεν αποτυπώνεται με την ίδια ένταση στην καθημερινότητα της μικρής επιχείρησης. Για χιλιάδες επαγγελματίες, το ζητούμενο δεν είναι η επόμενη επένδυση, αλλά η κάλυψη των υποχρεώσεων του μήνα. Όταν η καθημερινή επιβίωση απορροφά χρόνο, κεφάλαια και ενέργεια, ο αναπτυξιακός σχεδιασμός μένει αναγκαστικά πίσω.

Η εικόνα αυτή αφορά τον πυρήνα της ελληνικής οικονομίας. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που παραθέτει ο ΟΟΣΑ, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν το 99,9% των επιχειρήσεων στον μη χρηματοπιστωτικό τομέα, απασχολούν το 84,7% των εργαζομένων του και δημιουργούν το 62,8% της προστιθέμενης αξίας. Περίπου το 94,5% είναι πολύ μικρές επιχειρήσεις, με λιγότερους από δέκα εργαζομένους. Η μεγάλη διασπορά τους αποτελεί πηγή ευελιξίας, αλλά συχνά περιορίζει την πρόσβαση σε κεφάλαια, την ισχύ στις διαπραγματεύσεις και τις οικονομίες κλίμακας.

Η πίεση της καθημερινότητας

Η δυσκολία αυτή γίνεται εμφανής στα ταμειακά διαθέσιμα. Στην έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το πρώτο εξάμηνο του 2026, το 48% των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων δήλωσε μείωση ρευστότητας, το 21,8% δεν διέθετε καθόλου ρευστά αποθέματα και επιπλέον 22,9% διέθετε αποθέματα για έως έναν μήνα. Παράλληλα, το 30,9% εμφάνιζε τουλάχιστον μία καθυστερημένη οικονομική υποχρέωση. Με αυτά τα περιθώρια, ακόμη και μια βιώσιμη επιχείρηση δυσκολεύεται να προγραμματίσει προσλήψεις, εξοπλισμό ή επέκταση δραστηριοτήτων. Η ρευστότητα, συνεπώς, δεν είναι μόνο θέμα καθημερινής λειτουργίας: είναι το θεμέλιο κάθε δυνατότητας ανάπτυξης.

Στη στενότητα της ρευστότητας προστίθεται το λειτουργικό κόστος. Αυξήσεις σε ενέργεια, καύσιμα και προμήθειες συμπιέζουν την κερδοφορία. Στην ίδια έρευνα, το 40,3% των επιχειρήσεων προχώρησε σε ανατιμήσεις, ενώ μόλις το 7,2% μείωσε τιμές. Έτσι, η πίεση μεταφέρεται από την επιχείρηση στον καταναλωτή και επιστρέφει στην αγορά ως ασθενέστερη ζήτηση. Η αντιμετώπιση δεν μπορεί να περιορίζεται σε πρόσκαιρες επιδοτήσεις αλλά απαιτεί διαρθρωτική μείωση του ενεργειακού κόστους και διευκόλυνση επενδύσεων εξοικονόμησης.

Από την αβεβαιότητα στον επιχειρηματικό σχεδιασμό

Η ανάκτηση οικονομικού χώρου δεν αρκεί όταν οι επιχειρήσεις αδυνατούν να προβλέψουν τους κανόνες του αύριο. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο ένα πενταετές πλαίσιο φορολογικής και κανονιστικής σταθερότητας, με προκαθορισμένη επανεξέταση των βασικών κανόνων και επαρκή χρόνο προσαρμογής σε σημαντικές μεταβολές, με τις αναγκαίες εξαιρέσεις. Η σταθερότητα της νομοθεσίας είναι εξίσου σημαντική με το ύψος των φόρων. Όσο λιγότερες είναι οι αιφνιδιαστικές αλλαγές, τόσο ευκολότερο γίνεται για μια επιχείρηση να υπολογίσει το κόστος μιας επένδυσης και να αναλάβει τον σχετικό κίνδυνο. Παράλληλα, η ψηφιοποίηση πρέπει να μειώνει πραγματικά τις διοικητικές υποχρεώσεις, όχι απλώς να μεταφέρει τη γραφειοκρατία στην οθόνη.

Η προβλεψιμότητα, ωστόσο, χρειάζεται και χρηματοδοτικά εργαλεία. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 2024 στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις κατευθύνθηκε το 24,8% των νέων επιχειρηματικών δανείων. Απαιτούνται πιο προσβάσιμες εγγυήσεις, μικροχρηματοδοτήσεις και κίνητρα επανεπένδυσης κερδών σε εξοπλισμό, τεχνολογία και απασχόληση. Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση της ρευστότητας ξεκινά από το αυτονόητο: την έγκαιρη εξόφληση όσων οφείλονται. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει καθυστερήσεις πληρωμών από δημόσιους φορείς για το 33% των ελληνικών ΜΜΕ, έναντι 20% στην ΕΕ. Η εφαρμογή των νόμιμων προθεσμιών, κατά κανόνα 30 ημερών, των τόκων υπερημερίας και των δυνατοτήτων συμψηφισμού είναι απαραίτητη. Το Δημόσιο δεν μπορεί να απαιτεί συνέπεια χωρίς να επιδεικνύει την ίδια.

Εμπόριο και παραγωγή: κοινή αλυσίδα αξίας

Η εξυγίανση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος αποκτά ουσιαστικό αναπτυξιακό νόημα όταν συνδεθεί με την εγχώρια παραγωγή. Η χρηματοδότηση και η σταθερότητα δεν αποτελούν αυτοσκοπό· αποκτούν πραγματική αξία όταν μετατρέπονται σε παραγωγική δραστηριότητα και καλύτερη πρόσβαση στην αγορά.

Οι εμπορικές επιχειρήσεις γνωρίζουν την αγορά, διαθέτουν δίκτυα διανομής και φέρνουν τα προϊόντα στον καταναλωτή. Οι παραγωγικές επιχειρήσεις χρειάζονται αυτά τα δίκτυα για να διευρύνουν τις πωλήσεις τους. Εμπόριο και παραγωγή δεν είναι ανταγωνιστικοί κόσμοι, αλλά κρίκοι της ίδιας αλυσίδας αξίας.

Απαιτούνται λοιπόν κίνητρα συνεργασίας για κοινές αποθηκευτικές και διανεμητικές υποδομές, ψηφιακά συστήματα χονδρικής, οργανωμένη προώθηση ελληνικών προϊόντων και κοινές εξαγωγικές πρωτοβουλίες. Ένα στοχευμένο πρόγραμμα συνεργασίας παραγωγικών και εμπορικών επιχειρήσεων, με διαφανή κριτήρια και σεβασμό στους ευρωπαϊκούς κανόνες ανταγωνισμού, θα μπορούσε να ενισχύσει την εγχώρια προστιθέμενη αξία χωρίς να υποκαθιστά την επιχειρηματική πρωτοβουλία.

Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο σαφής αν εξεταστεί το εμπορικό ισοζύγιο. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το έλλειμμά του διαμορφώθηκε στα 33,5 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025, έναντι 35,6 δισεκατομμυρίων το 2024. Παρά τη μείωση, παρέμεινε υψηλό, ενώ χωρίς τα πετρελαιοειδή αυξήθηκε κατά 2,9%. Ένα διαχρονικό έλλειμμα, όταν συνδέεται με περιορισμένη παραγωγική δυναμικότητα, σημαίνει αναξιοποίητες δυνατότητες για επενδύσεις, απασχόληση και τεχνογνωσία, αλλά και μεγαλύτερη ευαλωτότητα σε διεθνείς αναταράξεις. Το ζητούμενο δεν είναι ο προστατευτισμός: οι εισαγωγές συχνά περιλαμβάνουν αναγκαίες πρώτες ύλες και εξοπλισμό. Είναι η ανάπτυξη ανταγωνιστικής ελληνικής παραγωγής, η οικονομικά βιώσιμη κάλυψη εγχώριας ζήτησης και η αύξηση των εξαγωγών.

Ισότιμος ανταγωνισμός και σύγχρονες επιχειρήσεις

Η εξωστρέφεια προϋποθέτει επίσης δίκαιους όρους λειτουργίας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2025 εισήλθαν στην ΕΕ περίπου 5,9 δισεκατομμύρια είδη χαμηλής αξίας. Η αποτελεσματική εφαρμογή φορολογικών κανόνων και απαιτήσεων ασφάλειας προϊόντων, ανεξάρτητα από την προέλευση ή την πλατφόρμα πώλησης, είναι ζήτημα ισονομίας και όχι προστατευτισμού.

Παράλληλα, οι ελληνικές επιχειρήσεις χρειάζονται τα κατάλληλα εργαλεία για να ανταγωνιστούν. Το 2025, το 55,95% των ελληνικών ΜΜΕ είχε τουλάχιστον βασικό επίπεδο ψηφιακής έντασης, έναντι 71,39% στην ΕΕ. Η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η κατάρτιση μπορούν να βελτιώσουν την παραγωγικότητα. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 25,8% των επιχειρήσεων με τουλάχιστον δέκα απασχολουμένους που κάλυπτε η σχετική έρευνα πραγματοποίησε ηλεκτρονικές πωλήσεις το 2025. Η περαιτέρω ψηφιακή ανάπτυξη αποτελεί ευκαιρία και για την εξωστρέφεια.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η συνολική φορολογική και ασφαλιστική επιβάρυνση για άγαμο εργαζόμενο με μέσο μισθό ήταν το 2025 39,3% του κόστους εργασίας στην Ελλάδα, έναντι 35,1% στον ΟΟΣΑ. Η δημοσιονομικά βιώσιμη μείωσή της μπορεί να στηρίξει απασχόληση και εισοδήματα.

Η ελληνική επιχειρηματικότητα έχει αποδείξει την αντοχή της στις κρίσεις. Η αντοχή, όμως, δεν μπορεί να είναι το μοναδικό αναπτυξιακό μοντέλο. Η αποτελεσματικότητα των πολιτικών πρέπει να κρίνεται όχι από τον αριθμό των εξαγγελιών ή το ύψος των διαθέσιμων κονδυλίων, αλλά από το αν περισσότερες επιχειρήσεις αποκτούν δυνατότητα να επενδύουν, να συνεργάζονται, να παράγουν αξία και να δημιουργούν ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Η ελληνική επιχειρηματικότητα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερη στήριξη. Χρειάζεται περισσότερη προοπτική.