Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ περί νέων δασμών με αφορμή τη Γροιλανδία είναι ένα σαφές μήνυμα προς αγορές, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις ότι η οικονομική πολιτική μπαίνει ξανά στη φαρέτρα των επιλογών με στόχο τον γεωπολιτικό εξαναγκασμό. Η εξέλιξη αυτή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, αλλά και υπολογίζει το ρίσκο η παγκόσμια οικονομία.
Ο Τραμπ θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τους δασμούς σαν μοχλό πολιτικής πίεσης και οχι ως εργαλείο εμπορικής διαπραγμάτευσης
Οι άμεσες επιπτώσεις από μια τέτοια απόφαση για τις Ευρωπαϊκές οικονομίες θα είναι περιορισμένες, καθώς οι πρώτες εκτιμήσεις μιλούν για ένα ποσοστό στις εξαγωγές των Ευρωπαϊκών χωρών που δεν θα ξεπεράσει το 3,5%. Η Goldman Sachs σε ανάλυση της εκτιμά οτι η επιβολή των Αμερικανικών δασμών θα μειώσει το ΑΕΠ των 8 χωρών μόλις κάτα 0,1 ή 0,2%, ενώ στην έκθεση της αναφέρει οτι είναι εξαιρετικά αβέβαιο εαν ο Ντόναντ Τράμπ τελικά θα πραγματοποιήσει τις απειλές του.
Το βέβαιο είναι οτι οι «απειλές» από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, απλά επιβεβαιώνουν όσους ισχυρίζονται εδώ και μήνες οτι ο Ντόναλντ Τραμπ παρά τη συμφωνία με την Ευρώπη, θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τους δασμούς σαν μοχλό πολιτικής πίεσης και οχι ως εργαλείο εμπορικής διαπραγμάτευσης. Ωστόσο, οι αγορές αντιμετωπίζουν τις εξελίξεις ως αλλαγή του πλαισίου, με τους κανόνες του παιχνιδιού να αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη, έχοντας ως κριτήριο όχι την οικονομία αλλά τις γεωπολιτιές εξελίξεις.
Η βασική επίπτωση της πολιτικής Τραμπ είναι η πολιτική αβεβαιότητα και η οικονομική αστάθεια, γεγονός που μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε αυτόνομο μηχανισμός επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να προβλέψουν το όρια μέσα στα οποίο θα λειτουργούν, γεγονός που τους οδηγεί σε αναβολή επενδυτικών κινήσεων και μείωση του ρίσκου.
Αναλυτές και θεσμικοί παράγοντες σημειώνουν οτι οι διαρκείς απειλές για την επιβολή δασμών, ακόμα και αν δεν υλοποιηθούν πλήρως, λειτουργούν σαν ένας ακόμα φόρος στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Η παγκόσμια οικονομία, που ήδη κινείται με χαμηλότερες ταχύτητες, γίνεται όλο και περισσότερο επιφυλακτική υπό το βάρος της μόνιμης αίσθησης ότι όλα βρίσκονται υπό διαρκή διαπραγμάτευση.
Συμμαχικά «μαχαιρώματα»
Η υπόθεση της Γροιλανδίας αναδεικνύει ακόμα μια διάσταση του προβλήματος, πιθανά πολύ βαθύτερη σε σχέση με τις οικονομικές συνέπειες. Οι απειλές του Τραμπ δεν στρέφονται πλέον μόνο προς ανταγωνιστικές δυνάμεις ή χώρες που μπορεί να θεωρούνται γεωπολιτικά «επικίνδυνες». Το νέο δόγμα που παρουσιάζει ο «πλανητάρχης» δείχνει οτι, στο στόχαστρο του μπορούν να μπουν ακόμα και οι συμμαχικές δυνάμεις, που ανήκουν σε αυτό που συνηθίζουμε να λέμε «δυτικό μπλοκ».
Δεν είναι τυχαίο ότι στις Βρυξέλλες επανέρχεται στο προσκήνιο o λεγόμενος μηχανισμός κατά του εξαναγκασμού (anti-coercion instrument), ένα θεσμικό πλαίσιο που επιτρέπει στην ΕΕ να απαντά σε μονομερείς πιέσεις με αντίμετρα. Αυτό σημαίνει οτι η Ευρώπη, η οποία παραδοσιακά επένδυε στους κανόνες, αναγκάζεται να σκεφτεί την απάντηση της με όρους ισχύος.
Το σήμα στις αγορές
Για τις χρηματοπιστωτικές αγορές, η πολιτική Τραμπ μεταφράζεται σε risk premium. Οι επενδυτές βάζουν πλέον στην πρώτη θέση των υπολογισμών τους, ένα πιθανό ενδεχόμενο κλιμάκωσης, αντιποίνων και πολιτικών εκπλήξεων. Αυτό επηρεάζει τις αποτιμήσεις, τη διάθεση για ρίσκο και τελικά τις χρηματοδοτικές συνθήκες, ειδικά σε περιβάλλον όπου τα επιτόκια παραμένουν υψηλότερα από την προηγούμενη δεκαετία.
Οι προειδοποιήσεις από διεθνείς οργανισμούς είναι σαφείς, καθώς ένα σπιράλ εμπορικών απειλών μπορεί να πλήξει την ανάπτυξη όχι επειδή «κλείνουν τα σύνορα», αλλά επειδή υπονομεύεται η δυνατότητα της αγοράς να προβλέψει τις εξελίξεις, βασικό συστατικό κάθε επενδυτικής απόφασης.
Στο φόντο όλων αυτών, οι σπάνιες γαίες και τα κρίσιμα ορυκτά αποκτούν κεντρικό ρόλο. Ο μεγαλύτερος προβληματισμός ωστόσο είναι όχι μόνο τι θα γίνει με την πράσινη μετάβαση, την άμυνα, την τεχνολογία, τα data centers και την τεχνητή νοημοσύνη. Οι αγορές προβληματίζονται καθώς η υψηλή συγκέντρωση της προσφοράς και της επεξεργασίας αυτών των υλικών κάνουν τις πρώτες ύλες και τον εφοδιασμό να είναι εντελώς ευάλωτες στις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη
Οι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες και οι αναλυτές συγκλίνουν στην εκτίμηση οτι οι νέες απειλές δασμών αυξάνουν την πίεση στην οικονομία και στις πρωτοβουλίες κινητοποίησης επενδυτικών κεφαλαίων. Το στοίχημα πλέον για τους Ευρωπαϊκούς θεσμούς είναι να καταφέρουν να προστατεύσουν την ανταγωνιστικότητά χωρίς να εγκλωβιστεί η Ευρώπη σε έναν εμπορικό πόλεμο που θα επιβαρύνει τις τιμές και την ανάπτυξη. Το δίλημμα ωστόσο είναι πώς απαντάς σε πολιτικό εξαναγκασμό χωρίς να υπονομεύσεις το ίδιο το μοντέλο ανοικτής οικονομίας στο οποίο στηρίζεσαι.
Πώς επηρεάζει την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές προκαλούν προβληματισμό στο οικονομικό επιτελείο, σε μια περίοδο που μακροοικονομικά το πρόσημο είναι θετικό. Η ναυτιλία επηρεάζεται άμεσα από κάθε αναδιάταξη εμπορικών ροών και γεωπολιτικών εντάσεων. Οι εισαγωγές πρώτων υλών και ενδιάμεσων αγαθών γίνονται πιο ακριβές και πλήττονται από την αβεβαιότητα, ενώ οι επενδύσεις σε ενέργεια, υποδομές και τεχνολογία λειτουργούν σε ένα περιβάλλον όπου το γεωπολιτικό ρίσκο μετρά όσο και τα οικονομικά μεγέθη.
Ο κίνδυνος που διαπιστώνουν οι αναλυτές είναι οτι η πολιτική Τραμπ, με τις απειλές και τις ανατροπές της, λειτουργεί ως επιταχυντής της επιχειρηματικής τάσης να αποφευγεται ο μακροοικονομικός σχεδιασμός. Όπως λένε οι αναλυτές πρώτα θα πρέπει να γίνεται γεωπολιτική εκτίμηση και μετά να λαμβάνονται οι επενδυτικές αποφάσεις, ωστόσο όπως σημειώνει η Bank of America, η Ευρώπη μπορεί να μην έχει άλλη επιλογή από το να αντιδράσει, δεδομένου ότι διακυβεύεται η εδαφική ακεραιότητα.
