Σε αυξανόμενη ένταση σχετικά με το πώς θα διαχειριστούν μια ενδεχόμενη μαζική αύξηση των αμυντικών δαπανών βρίσκονται ΕΕ και ΝΑΤΟ. Η αύξηση θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως.
Η διαφωνία αυτή δεν είναι απλώς τεχνική ή οικονομική. Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και της σχέσης της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα μετά τις επανειλημμένες πιέσεις και απειλές του Ντόναλντ Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος για την άμυνά τους, σημειώνουν οι Financial Times.
Παραδοσιακά, το ΝΑΤΟ —υπό την ηγεσία των ΗΠΑ— είχε τον κεντρικό ρόλο στον καθορισμό της στρατηγικής άμυνας της Ευρώπης, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση περιοριζόταν κυρίως σε οικονομικά και ρυθμιστικά ζητήματα. Ωστόσο, η αυξανόμενη ανάγκη για επανεξοπλισμό και η αβεβαιότητα γύρω από τη δέσμευση των ΗΠΑ έχουν οδηγήσει τις Βρυξέλλες να διεκδικούν πιο ενεργό ρόλο, ειδικά στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε ένας αξιωματούχος μιλώντας στους FT, «υπάρχει ένας πόλεμος περιχαράκωσης δικαιοδοσιών για την αμυντική βιομηχανική πολιτική». Με άλλα λόγια, η διαμάχη δεν αφορά μόνο το ποιος θα πληρώσει, αλλά κυρίως «το ποιος διαχειρίζεται την κλιμάκωση της παραγωγής και τον αντίκτυπο που έχει αυτό στα όπλα που θα χρησιμοποιεί η Ευρώπη στο μέλλον».
Στο επίκεντρο βρίσκεται και το ερώτημα αν η Ευρώπη θα πρέπει να βασιστεί κυρίως στη δική της βιομηχανία ή να συνεχίσει να αγοράζει αμερικανικά οπλικά συστήματα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την ιδέα της «στρατηγικής αυτονομίας», δηλαδή της δυνατότητας να παράγει και να προμηθεύεται τα απαραίτητα οπλικά συστήματα εντός των συνόρων της. Αντίθετα, το ΝΑΤΟ επιμένει στη διατήρηση μιας διατλαντικής προσέγγισης, όπου οι ΗΠΑ παραμένουν βασικός προμηθευτής.
Η στάση της ΕΕ για «Made in Europe» ερεθίζει το ΝΑΤΟ
Ο ερευνητής Τζιουζέπε Σπαταφόρα εξήγησε στους FT τη διαφορά προσεγγίσεων: «Τόσο η ΕΕ όσο και το ΝΑΤΟ συμφωνούν στην ανάγκη οι Ευρωπαίοι να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην άμυνα της ηπείρου. Αλλά διαφωνούν ως προς τον τρόπο επίτευξης αυτού του στόχου». Και προσέθεσε ότι «η ΕΕ θέλει να προωθήσει την ενδοευρωπαϊκή βιομηχανική συνεργασία… ενώ για το ΝΑΤΟ η βιομηχανική πολιτική πρέπει να παραμείνει διατλαντική».
Η στάση αυτή έχει προκαλέσει τριβές, ιδιαίτερα καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί φιλόδοξα σχέδια, όπως ένα κοινό σύστημα αεράμυνας ή ένα «τείχος» μη επανδρωμένων αεροσκαφών στα σύνορα με τη Ρωσία. Από την πλευρά του ΝΑΤΟ, τέτοιες πρωτοβουλίες θεωρούνται επικαλύψεις που ενδέχεται να περιπλέξουν τον συντονισμό.
Χαρακτηριστική είναι η παρέμβαση ενός διπλωμάτη του ΝΑΤΟ, ο οποίος σχολίασε σκωπτικά: «Υπογράψτε μερικές καλές εμπορικές συμφωνίες και μείνετε μακριά από τη διατλαντική ασφάλεια». Παράλληλα, ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προειδοποίησε ότι η Ευρώπη «ονειρεύεται» αν πιστεύει ότι μπορεί να προστατευτεί χωρίς τις ΗΠΑ, προσθέτοντας: «Νομίζω ότι ο Πούτιν θα το λατρέψει. Σκεφτείτε το ξανά».
Από την άλλη πλευρά, αξιωματούχοι της ΕΕ υποστηρίζουν ότι η αυτάρκεια είναι αναγκαία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας. «Γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι χρειαζόμαστε αυτά τα πράγματα γρήγορα, σε μεγάλες ποσότητες και οικονομικά», δήλωσε στους FT ένας εξ αυτών, καταλήγοντας πως «ο τρόπος για να το κάνουμε αυτό είναι να τα κατασκευάζουμε εγχώρια».
Μαρκ Ρούτε
Σημεία σύγκλισης
Παρά τις διαφωνίες, υπάρχουν και σημεία σύγκλισης. Η ΕΕ έχει ήδη προσαρμόσει τους δημοσιονομικούς της κανόνες για να επιτρέψει αυξημένες αμυντικές δαπάνες, ενώ έχει διαθέσει σημαντικά κονδύλια για τη χρηματοδότηση αγορών όπλων. Την ίδια στιγμή, το ΝΑΤΟ συνεχίζει να καθορίζει τις επιχειρησιακές ανάγκες και τα στρατιωτικά πρότυπα.
Η Γερμανία, ως η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο πλευρές. Από τη μία, επιδιώκει την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, από την άλλη, δεν επιθυμεί να αποκλείσει κρίσιμα αμερικανικά συστήματα. Ωστόσο, ακόμη και αυτή δίνει προτεραιότητα στα εθνικά της συμφέροντα, επιδιώκοντας να κατευθύνει όσο το δυνατόν περισσότερους πόρους στις δικές της εταιρείες.
Τελικά, όπως επισημαίνουν αναλυτές, το πραγματικό ζήτημα είναι λιγότερο θεσμικό και περισσότερο πολιτικό. «Θα πρέπει να αφορά το πώς οργανωνόμαστε για να αποδίδουμε με τον ταχύτερο ρυθμό», σημείωσε στους FT η Καμίλ Γκραντ, προσθέτοντας με νόημα ότι «οι πόλεμοι για την κυριαρχία δεν βοηθούν σε αυτό».
Στο τέλος, η απόφαση για το πού θα κατευθυνθούν τα τεράστια ποσά των αμυντικών δαπανών παραμένει στα κράτη-μέλη. Όπως συνοψίζει η ίδια: «Τελικά, τα κράτη μέλη είναι αυτά που αποφασίζουν πού δαπανάται το 90% των χρημάτων».
