H Meta Platforms και η Google υπέστησαν μια σημαντική ήττα στις 25 Μαρτίου, όταν δικαστήριο του Λος Άντζελες επιδίκασε αποζημιώσεις συνολικού ύψους 6,5 εκατ. δολαρίων σε μια γυναίκα που υποστήριξε ότι εθίστηκε στις πλατφόρμες social media των δύο εταιρειών όταν ήταν έφηβη.
Οι ένορκοι έκριναν ότι οι δύο εταιρείες σχεδίασαν επίτηδες τα προϊόντα τους ώστε να μεγιστοποιούν τη συμμετοχή των χρηστών, κάτι που τελικά έβλαψε την ψυχική υγεία της ενάγουσας προκαλώντας της «εθισμό».
Η αλήθεια όμως είναι πιο περίπλοκη. Σε άρθρο σχολιασμού που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Nature, ο Νταρ Μέσι, αναπληρωτής καθηγητής που μελετά τις ψυχολογικές διαστάσεις της τεχνολογίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, αναφέρει ότι η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει ακόμα σε σαφή εικόνα.
Σε ανακοίνωσή του, το πανεπιστήμιο συνοψίζει το άρθρο του Μέσι.
Συσχετισμοί και αιτιώδεις σχέσεις
Μελέτες περιπτώσεων έχουν όντως συνδέσει την υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με ψυχολογική δυσφορία και μειωμένη λειτουργικότητα σε ορισμένα άτομα, για παράδειγμα λόγω απώλειας εργασίας, προβλημάτων στις σχέσεις και ακαδημαϊκής αποτυχίας.
Παρόλο που το θέμα μελετάται εδώ και πάνω από 20 χρόνια, ο Μέσι και άλλοι επιστήμονες παραμένουν απρόθυμοι να χρησιμοποιούν τον όρο «εθισμός»
H πολύωρη χρήση έχει συσχετιστεί με διαφορές στη δομή και τη δραστηριότητα περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή, καθώς και με μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων. Τέτοια χαρακτηριστικά παρατηρούνται και στις διαταραχές χρήσης ουσιών.
Ωστόσο, το ζήτημα είναι πολύπλοκο, καθώς διαφορετικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τα social media με διαφορετικό τρόπο. Οι «ενεργητικές» συνήθειες, όπως η ανάρτηση, ο σχολιασμός και η ανταλλαγή μηνυμάτων, έχουν συνδεθεί με θετικά αποτελέσματα, σε αντίθεση με το παθητικό σκρολάρισμα.
Επιπλέον, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να προσφέρουν κοινωνική υποστήριξη σε περιθωριοποιημένες ομάδες, όπως οι νέοι από σεξουαλικές και έμφυλες μειονότητες.
Επιπλέον, οι περισσότερες μελέτες της βιβλιογραφίας καταγράφουν απλούς συσχετισμούς και όχι απαραίτητα σχέσεις αιτίου-αποτελέσματος. Για παράδειγμα, κάποιες έρευνες συνδέουν τα social media με αυξημένο κίνδυνο άγχους ή κατάθλιψης. Από τη σύνδεση αυτή δεν είναι όμως σαφές αν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι αιτία ή αποτέλεσμα αυτών των ψυχικών παθήσεων.
Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι η επιστήμη δεν έχει καταλήξει σε έναν γενικά αποδεκτό τρόπο μέτρησης του «εθισμού» στα social media, ούτε έχει καθορίσει όρια πέρα από τα οποία η χρήση είναι προβληματική.
Παρόλο που το θέμα μελετάται εδώ και πάνω από 20 χρόνια, ο Μέσι και άλλοι επιστήμονες παραμένουν απρόθυμοι να χρησιμοποιούν τον όρο «εθισμός». Και αυτό επειδή δεν υπάρχει συμφωνία για το κατά πόσο πληρούνται τα διαγνωστικά κριτήρια των διαταραχών εθισμού.
Γυναίκες που υποστηρίζουν ότι έχασαν τα παιδιά τους λόγω των social media συγκεντρώθηκαν έξω απο το δικαστήριο του Λος Άντζελες που καταδίκασε τις Google και Meta στις 25 Μαρτίου 2026 (Reuters)
Επίσημη αναγνώριση
Περαιτέρω μελέτες απαιτούνται προκειμένου να κρίνουν οι αρμόδιοι φορείς, όπως η Αμερικανική Ένωση Ψυχιατρικής (APA), εάν ο εθισμός στα social media είναι πραγματικό κλινικό φαινόμενο και πώς πρέπει να γίνεται η διάγνωση.
Στις ΗΠΑ, η αναγνώριση του εθισμού στα social media μπορεί να έρθει μόνο από το DSM, το «Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο» της APA που ορίζει τις ψυχικές διαταραχές και χρησιμοποιείται όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.
Η πέμπτη και πιο πρόσφατη έκδοση του DSM εκδόθηκε το 2013, πριν αρχίσουν να συγκεντρώνονται ενδείξεις προβληματικής χρήσης. Για να αναγνωριστεί ως ψυχική διαταραχή, ο εθισμός στα social media πρέπει να πληροί συγκεκριμένα κριτήρια.
Μεταξύ άλλων, πρέπει να καταδειχθεί ότι η συμπεριφορά αυτή προκαλεί πραγματικές βλάβες, ότι σχετίζεται με κάποια υποκείμενη βιολογική διαδικασία και ότι τα οφέλη της αναγνώρισής της ως διαταραχής υπερσταθμίζουν τις δυνητικές βλάβες λόγω στιγματισμού.
Μέχρι στιγμής τα κριτήρια αυτά δεν πληρούνται. Διαγνωστικές κατευθύνσεις δεν περιλαμβάνονταν στην τελευταία ενημέρωση του DSM-V το 2022, ούτε υπάρχουν σχέδια για την συμπερίληψη του εθισμού στα social media.
Παρόλα αυτά, η ιστοσελίδα της APA προσφέρει εκπαιδευτικό περιεχόμενο για τον «εθισμό στα social media», κάτι που δεν δείχνει να ευθυγραμμίζεται με τις διαγνωστικές κατευθύνσεις της.
Το πρόβλημα της κατάχρησης του όρου «εθισμός»
Η εσφαλμένη χρήση της λέξης εθισμός θα μπορούσε να οδηγήσει στην αναγνώριση καθημερινών συμπεριφορών ως παθολογικών.
Η ιατρικοποίηση μιας συμπεριφοράς λόγω έλλειψης κατάλληλων μεθόδων και μέτρων θα μπορούσε ακόμα να οδηγήσει στη σπατάλη ιατρικών πόρων και την άσκηση πιέσεων στα συστήματα υγείας. Οι άνθρωποι στους οποίους αποδίδονται εσφαλμένες διαγνώσεις θα κινδύνευαν με στιγματισμό και συνταγογράφηση αχρείαστων θεραπειών.
Μόνο η επίσημη αναγνώριση της κατάχρησης των social media ως εθισμού θα προσέφερε στους ιατρούς κατάλληλα διαγνωστικά κριτήρια και θεραπευτικές προσεγγίσεις. Στα μελλοντικά σχέδια της APA περιλαμβάνεται η δημιουργία επιτροπών που θα εστιάζουν σε διάφορες πτυχές των ψυχικών διαταραχών, όπως οι βιοδείκτες, οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες και η μειωμένη λειτουργικότητα. Σύμφωνα με τον Μέσι, κάθε επιτροπή είναι σημαντικό να περιλαμβάνει ειδικούς στις συμπεριφορικές εθιστικές διαταραχές.
Χρήσιμα σε αυτή τη διαδικασία θα ήταν δεδομένα σχετικά με το πώς οι χρήστες χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Για τον λόγο αυτό, ο Μέσι ζητά από τις κυβερνήσεις να υποχρεώσουν τις εταιρείες social media να διαθέσουν τα κατάλληλα δεδομένα με τρόπο που δεν θίγει την ιδιωτική ζωή των χρηστών.
Πηγή: In.gr
