ΟΗΕ: Ποιος θα διαδεχθεί τον Γκουτέρες;

Για την επόμενη θέση του επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών τέσσερις υποψήφιοι δεσμεύτηκαν την Τετάρτη να αναζωογονήσουν έναν αρκετά αποδυναμωμένο ΟΗΕ.

Ακλόνητο αξιακό σημείο αναφοράς είναι για τους τέσσερεις οι θεμελιακές αρχές του οργανισμού για την ειρήνευση και την υποστήριξη της ανάπτυξης διεθνώς.

Σε εντελώς αντίθετη κατεύθυνση κινείται ωστόσο η μεταπολεμική διεθνής τάξη, αφού μια σειρά από γεωπολιτικές αναταράξεις «αμφισβητούν» σταθερά το κύρος και την αποτελεματικότητα του οργανισμού.

Αυτό σημαίνει ότι ο διάδοχος του Αντόνιο Γκουτέρες θα χρειαστεί να «σηκώσει τα μανίκια» για να αποκαταστήσει τον ΟΗΕ σε ένα διεθνές πλαίσιο ιδιαιτέρως διαβρωτικό για τον σκοπό και τη διεθνή εικόνα του οργανισμού.

Ενδεικτική ήταν η άρνηση των ΗΠΑ να κάνουν υποχρεωτικές πληρωμές στον τακτικό προϋπολογισμό και τον προϋπολογισμό των ειρηνευτικών αποστολών του ΟΗΕ, ενώ μείωσαν την εθελοντική χρηματοδότηση προς τις υπηρεσίες του διεθνούς οργανισμού.

Υπενθυμίζεται ότι τον Ιανουάριο ο Τραμπ ανακοίνωσε την αποχώρηση των ΗΠΑ από δεκάδες διεθνείς οργανισμούς και φορείς του ΟΗΕ, λέγοντας ότι λειτουργούσαν αντίθετα προς τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Πάντως, στις μαραθώνιες ακροάσεις που έγιναν ενώπιον εκπροσώπων των 193 κρατών μελών του ΟΗΕ και της κοινωνίας των πολιτών την περασμένη Τρίτη και Τετάρτη, οι τέσσερις υποψήφιοι δεσμεύτηκαν να συνεχίσουν τις μεταρρυθμίσεις του πολυετούς οργανισμού.

Ο χαμηλός αριθμός υποψηφίων ενδεχομένως οφείλεται στο γεγονός ότι ο ΟΗΕ έχει σήμερα απωλέσει τον πρωταρχικό του ρόλο στη διασφάλιση της παγκόσμιας ειρήνης και της ασφάλειας.

Το προφίλ των υποψηφίων

Επικρατέστερος υποψήφιος θεωρείται ο Ραφαέλ Γκρόσσι, πρωήν Αργεντινός διπλωμάτης και γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) από το 2019.

Στα επιτεύγματά του συγκαταλέγεται η τοποθέτηση εξηνταμελούς ομάδας της ΔΟΑΕ στον υπό ρωσική κατοχή πυρηνικό σταθμό Ζαπορίζια τον Σεπτέμβριο του 2022. Παράλληλα, συντηρεί για χρόνια καλές σχέσεις με τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Μεγάλη προσοχή έχει τραβήξει η πρώην πρόεδρος της Χιλής και επικεφαλής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα Μισέλ Μπασελέτ, καθώς τον Μάρτιο δέχθηκε τις επικρίσεις 28 Ρεπουμπλικανών μελών της Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Σε επιστολή τους προς τον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, οι Ρεπουμπλικάνοι ζήτησαν από τις ΗΠΑ να ασκήσουν βέτο στην Μπασελέτ, αποκαλώντας την «φανατική υπέρμαχο των αμβλώσεων», η οποία επιζητά να παρακάμψει την κρατική κυριαρχία και να προωθήσει ακραίες ατζέντες, όπως αναφέρει το Associated Press.

Η δεύτερη γυναίκα υποψήφια ονομάζεται Ρεμπέκα Γκρίνσπαν. Είναι επικεφαλής της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, ενώ στο παρελθόν διετέλεσε αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα.

Ως οικονομολόγος, η κ. Γκρίνσπαν έχει υποστηρίξει την ισότητα των φύλων, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ειρήνη και την ανάπτυξη.

Τέταρτος υποψήφιος είναι ο 64χρονος Μάκι Σαλ, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της Σενεγάλης για 12 χρόνια ως και το 2024.

Σε ακρόαση την Τετάρτη δήλωσε ότι θα επιδιώξει μια αυστηρότερη διαχείριση, ώστε να βελτιώσει τον συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών του ΟΗΕ.

Κατά τη διάρκεια της θητείας του ως προέδρου της Σενεγάλης, ο κ. Σαλ επέβλεψε την ολοκλήρωση έργων υποδομής και υποστήριξε την ανάπτυξη της Αφρικής.

Βασική του θέση είναι ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ θα πρέπει να δώσει στις αναπτυσσόμενες χώρες μια μόνιμη έδρα.

Μικρότερος αριθμός υποψηφίων σε σχέση με το 2016

Το φετινό σύνολο των μόλις τεσσάρων υποψηφίων είναι δραστικά μικρότερο από τον τελευταίο γύρο των Ηνωμένων Εθνών το 2016, όταν 13 άτομα διεκδίκησαν την πρώτη θέση. Πάντως, τρεις από τους τότε υποψηφίους αποσύρθηκαν πριν από την τελική ψηφοφορία.

Σύμφωνα με το Foreign Policy, ο χαμηλός αριθμός υποψηφίων οφείλεται στο γεγονός ότι ο ΟΗΕ έχει σήμερα απωλέσει τον πρωταρχικό του ρόλο στη διασφάλιση της παγκόσμιας ειρήνης και της ασφάλειας.

Ο διάδοχος του Αντόνιο Γκουτέρες θα χρειαστεί να «σηκώσει τα μανίκια» για να αποκαταστήσει τον ΟΗΕ σε ένα διεθνές πλαίσιο ιδιαιτέρως διαβρωτικό για τον σκοπό και τη διεθνή εικόνα του οργανισμού.

Τόσο οι διαιρέσεις των μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας όσο και η αμφισβήτηση της Χάρτας των Ηνωμένων Εθνών από ΗΠΑ και Ρωσία συνέβελαν στην απώλεια της αξιοπιστίας του οργανισμού, υπογράμμισε ο Daniel Forti, επικεφαλής υποθέσεων του ΟΗΕ στο International Crisis Group.

Σε πείσμα αυτού του ρεύματος, πολλοί ξένοι ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Γκουτέρες, έχουν πιέσει για την επιλογή μιας γυναίκας ως Γενικής Γραμματέα.

Ωστόσο, υπάρχει ο φόβος ότι η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο που έχει στο Συμβούλιο Ασφαλείας για να εμποδίσει την Μπατσελέτ ή τον Γκρίνσπαν στην ακαθήκοντά τους.

Υπενθυμίζεται ότι ο επόμενος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ θα ξεκινήσει την πενταετή θητεία του την 1η Ιανουαρίου 2027.