Ευρώπη: Κρίση στη χημική βιομηχανία λόγω κόστους και Κίνας

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται σήμερα το λιμάνι του Ρότερνταμ, ένα από τα μεγαλύτερα και πιο προηγμένα χημικά κέντρα στην Ευρώπη και στον κόσμο.

Παρά τη συνεχή δραστηριότητα η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία αντιμετωπίζει βαθιά κρίση. Τα τελευταία χρόνια, δύο από τις δέκα μεγάλες εταιρείες του συμπλέγματος έκλεισαν μονάδες παραγωγής, καθώς οι επιχειρήσεις πιέζονται από το υψηλό ενεργειακό κόστος, την ασθενή ζήτηση και τον εντεινόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα, αναφέρουν οι Financial Times.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Από τη μία πλευρά, οι συγκρούσεις προκάλεσαν διακοπές στην κινεζική παραγωγή χημικών που εξαρτάται από πρώτες ύλες του Κόλπου, δίνοντας προσωρινή «ανάσα» στις ευρωπαϊκές εταιρείες.

Από την άλλη όμως, οι ίδιες εξελίξεις εκτόξευσαν τις τιμές της ενέργειας και αύξησαν τη μεταβλητότητα στις αγορές βασικών υλικών, όπως η νάφθα, επηρεάζοντας ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής χημικών προϊόντων.

Στελέχη του κλάδου προειδοποιούν ότι η Ευρώπη παραμένει εξαιρετικά εκτεθειμένη σε εξωτερικά σοκ. Ο Πίτερ Χαντσμαν, επικεφαλής της Huntsman Corporation, ανέφερε στους FT ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αποδεικνύουν πόσο ευάλωτες είναι ακόμη η Βρετανία και η Ευρώπη. Παράλληλα, αναλυτές εκτιμούν ότι αν υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία και αποκατασταθεί πλήρως η κινεζική παραγωγή, η πίεση στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα επανέλθει ακόμη πιο έντονα.

Το πρόβλημα διαχέεεται σε όλη την Ευρώπη

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο Ρότερνταμ. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή ένωση χημικών βιομηχανιών CEFIC, τα κλεισίματα εργοστασίων στην Ευρώπη έχουν εξαπλασιαστεί μέσα σε τέσσερα χρόνια, οδηγώντας στην απώλεια σχεδόν του 10% της παραγωγικής δυναμικότητας του κλάδου και επηρεάζοντας άμεσα περίπου 20.000 θέσεις εργασίας. Παράλληλα, οι επενδύσεις στον ευρωπαϊκό χημικό τομέα μειώθηκαν πάνω από 80% μέσα στο τελευταίο έτος.

Οι εταιρείες αποδίδουν την κρίση όχι μόνο στο ενεργειακό κόστος —που ήδη πριν τον πόλεμο ήταν πολλαπλάσιο σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα— αλλά και στη γραφειοκρατία, στις αργές αδειοδοτήσεις, στις ανεπαρκείς υποδομές και στην αυστηρή περιβαλλοντική νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολλοί επιχειρηματίες θεωρούν ότι η πράσινη μετάβαση εφαρμόζεται με τρόπο που επιβαρύνει υπερβολικά τη βιομηχανία, χωρίς να λαμβάνει υπόψη την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα.

Η σημασία της χημικής βιομηχανίας για την ευρωπαϊκή οικονομία είναι τεράστια. Τα χημικά προϊόντα βρίσκονται παντού: από το χλώριο που καθαρίζει το πόσιμο νερό έως τα υλικά που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρονικά κυκλώματα, φάρμακα, λιπάσματα και αυτοκίνητα. Κατά την πανδημία Covid-19, η Ευρώπη συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε πλέον να παράγει ούτε παρακεταμόλη χωρίς εισαγωγές από την Ασία, γεγονός που ανέδειξε την επικίνδυνη εξάρτηση από τρίτες χώρες.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του κλάδου είναι ότι οι μονάδες λειτουργούν σε αλληλοεξαρτώμενα δίκτυα. Τα εργοστάσια είναι συνδεδεμένα με αγωγούς και ανταλλάσσουν υλικά μεταξύ τους. Ένα υποπροϊόν μιας εταιρείας μπορεί να αποτελεί βασική πρώτη ύλη για μια άλλη. Όταν μία μονάδα κλείνει, δημιουργείται αλυσιδωτή αντίδραση που επηρεάζει ολόκληρο το οικοσύστημα.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα στο Ρότερνταμ. Το κλείσιμο μονάδων παραγωγής διοξειδίου του τιτανίου και εποξειδικών ρητινών μείωσε τη ζήτηση για χλώριο, το οποίο παράγεται από την εταιρεία Nobian. Αν και η Nobian αναγκαστεί να περιορίσει ή να διακόψει τη λειτουργία της, πολλές άλλες επιχειρήσεις θα χρειαστεί να εισάγουν πρώτες ύλες από το εξωτερικό με πολύ υψηλότερο κόστος.

Μια κατάσταση Jenga

Το δίκτυο αυτό εκτείνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το Ρότερνταμ συνδέεται με την Αμβέρσα και μέσω αυτών τροφοδοτούνται οι βιομηχανικές περιοχές του Ρήνου και του Ρουρ στη Γερμανία, όπου βρίσκονται σημαντικές αυτοκινητοβιομηχανίες και βαριές βιομηχανίες. Στελέχη της Bayer παρομοιάζουν την κατάσταση με έναν πύργο Jenga: αφαιρούνται σταδιακά κομμάτια μέχρι που ολόκληρη η δομή κινδυνεύει να καταρρεύσει.

Πολλοί φοβούνται ότι η Ευρώπη ακολουθεί τον δρόμο της Βρετανίας, όπου η άλλοτε πανίσχυρη χημική βιομηχανία έχει αποδυναμωθεί δραματικά. Η χώρα δεν παράγει πλέον αμμωνία, διαθέτει μόνο μία παλιά μονάδα χλωρίου και μία εγκατάσταση παραγωγής αιθυλενίου, υλικού απαραίτητου σχεδόν σε κάθε βιομηχανία.

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλημμυρίδα φθηνών κινεζικών χημικών προϊόντων. Οι αμερικανικοί δασμοί έχουν περιορίσει τις εξαγωγές της Κίνας προς τις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα μεγάλες ποσότητες να κατευθύνονται στην ευρωπαϊκή αγορά. Παράλληλα, η απόφαση της ΕΕ να εγκαταλείψει πλήρως το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027 και η αυστηροποίηση του συστήματος εμπορίας ρύπων αυξάνουν ακόμη περισσότερο το κόστος παραγωγής.

Πολλοί επιχειρηματίες προειδοποιούν ότι η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει αν θέλει να διατηρήσει τη βιομηχανική της βάση ή να μετατραπεί αποκλειστικά σε οικονομία υπηρεσιών. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε στους FT ο Τζιμ Ράντκλιφ της Ineos, οι επιλογές των χημικών εταιρειών λιγοστεύουν δραματικά: «Το μόνο που απομένει είναι η προσευχή».