Η νέα άνοδος στις τιμές της ενέργειας, που συνδέεται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, απειλεί να περιορίσει τη δημοσιονομική ώθηση που αναμενόταν να στηρίξει την οικονομία της Ευρωζώνης τα επόμενα χρόνια, εκτιμά η Citigroup.
Όπως επισημαίνει η Citi, το 2026 επρόκειτο να σηματοδοτήσει την επιστροφή της Ευρώπης σε περίοδο θετικών δημοσιονομικών κινήτρων, έπειτα από αρκετά χρόνια περιοριστικής πολιτικής που ακολούθησαν την πανδημία και την ενεργειακή κρίση του 2022. Ωστόσο, το νέο σοκ στις τιμές του πετρελαίου και της ενέργειας δημιουργεί νέες πιέσεις, περιορίζοντας τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να στηρίξουν την οικονομία χωρίς να επιβαρύνουν περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά τους.
Η Citi εκτιμά ότι, παρά τις δυσκολίες, η δημοσιονομική πολιτική στην Ευρώπη εξακολουθεί να κινείται προς πιο υποστηρικτική κατεύθυνση. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η θετική επίδραση θα αποδυναμωθεί σημαντικά εάν οι κυβερνήσεις δεν προχωρήσουν σε πρόσθετα μέτρα πέρα από όσα ήδη προβλέπονται στους προϋπολογισμούς τους.
Η Μέση Ανατολή αλλάζει το οικονομικό τοπίο στην Ευρώπη
Σύμφωνα με την αμερικανική τράπεζα, οι οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή κυριαρχούν πλέον στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή οικονομία και επηρεάζουν άμεσα τη δημοσιονομική πολιτική.
Το 2026 θεωρούνταν μέχρι πρότινος η αφετηρία μιας πενταετούς περιόδου θετικής δημοσιονομικής ώθησης για την Ευρωζώνη. Τα προηγούμενα χρόνια, μετά την πανδημία και το ενεργειακό σοκ του 2022, οι κυβερνήσεις επικεντρώθηκαν κυρίως στην αποκατάσταση των δημοσιονομικών ισορροπιών, επιχειρώντας να μειώσουν ελλείμματα και χρέη.
Ωστόσο, η νέα ενεργειακή κρίση, που συνοδεύεται από άνοδο των τιμών του πετρελαίου, έρχεται να ανατρέψει μέρος αυτού του σχεδιασμού. Η Citi σημειώνει ότι η επιβάρυνση από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας δημιουργεί νέα πίεση τόσο στους κρατικούς προϋπολογισμούς όσο και στην ανάπτυξη.
Το 2025 ήταν ακόμη μία χρονιά δημοσιονομικής σύσφιγξης
Η Citi επισημαίνει ότι το 2025 αποτέλεσε το τέταρτο συνεχόμενο έτος αρνητικής δημοσιονομικής πολιτικής στην Ευρωζώνη.
Ο κυκλικά προσαρμοσμένος πρωτογενής προϋπολογισμός, δείκτης που χρησιμοποιεί η τράπεζα για να υπολογίζει τη δημοσιονομική επίδραση στην οικονομία, βελτιώθηκε κατά 0,1 ποσοστιαία μονάδα. Συνολικά, την περίοδο 2022–2025, η σωρευτική δημοσιονομική προσαρμογή έφθασε τις 2,3 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ.
Η δημοσιονομική εξυγίανση καταγράφηκε και στις τέσσερις μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης, αν και για διαφορετικούς λόγους σε κάθε χώρα.
Καθυστερήσεις και πολιτική αστάθεια Γερμανία
Στη Γερμανία, μεγάλο μέρος του 2025 κύλησε με προσωρινό προϋπολογισμό, εξαιτίας της κατάρρευσης της προηγούμενης κυβερνητικής συμμαχίας. Ο οριστικός προϋπολογισμός εγκρίθηκε μόλις τον Σεπτέμβριο.
Παρά το γεγονός ότι η νέα κυβέρνηση είχε σχεδιάσει θετική δημοσιονομική ώθηση, αυτή τελικά δεν υλοποιήθηκε πλήρως, κυρίως λόγω της αργής εκκίνησης των δαπανών από το επενδυτικό ταμείο υποδομών SVIK.
Το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα παρέμεινε στο 2,7% του ΑΕΠ, ενώ το πρωτογενές έλλειμμα διατηρήθηκε στο 1,6%. Ωστόσο, καθώς η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνθηκε περαιτέρω, αυτό μεταφράζεται σε ουσιαστική δημοσιονομική σύσφιξη σε διαρθρωτικούς όρους.
Ταχύτερη μείωση του ελλείμματος από το αναμενόμενο στη Γαλλία
Στη Γερμανία, η μείωση του ελλείμματος αποτέλεσε συνειδητή πολιτική επιλογή, καθώς η χώρα ξεκινούσε από ήδη υψηλά επίπεδα χρέους και ελλείμματος, 113% και 5,8% του ΑΕΠ αντίστοιχα στα τέλη του 2024.
Η δημοσιονομική προσαρμογή αποδείχθηκε τελικά πιο επιτυχημένη από ό,τι είχε αρχικά σχεδιαστεί, κυρίως λόγω αυξημένων φορολογικών εσόδων και της επιβολής έκτακτης εισφοράς σε μεγάλες επιχειρήσεις.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα περιορίστηκε στο 5,1% του ΑΕΠ το 2025, έναντι στόχου για 5,4%, κάτι που αντιστοιχεί, σύμφωνα με τη Citi, σε αρνητική δημοσιονομική ώθηση ύψους μίας ποσοστιαίας μονάδας.
Βελτίωση δημοσιονομικών μεγεθών σε Ισπανία και Ιταλία
Η Ισπανία πέτυχε επίσης καλύτερο αποτέλεσμα από τον στόχο της, με έλλειμμα 2,4% του ΑΕΠ έναντι πρόβλεψης για 2,5%. Πρόκειται για το χαμηλότερο έλλειμμα από το 2007, ενώ η χώρα κατέγραψε μηδενικό πρωτογενές έλλειμμα για πρώτη φορά μετά από 18 χρόνια.
Ανάλογη βελτίωση παρουσίασε και η Ιταλία, όπου τόσο το πρωτογενές ισοζύγιο όσο και το συνολικό έλλειμμα βελτιώθηκαν περαιτέρω. Το δημοσιονομικό έλλειμμα υποχώρησε από το 3,4% στο 3,1% του ΑΕΠ, πλησιάζοντας το όριο εξόδου από τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος.
Το 2026 αναμένεται στροφή προς θετική δημοσιονομική ώθηση
Παρά τις δυσκολίες, η Citi διατηρεί την εκτίμησή της ότι το 2026 θα είναι η πρώτη χρονιά μιας περιόδου θετικής δημοσιονομικής ώθησης στην Ευρωζώνη.
Η τράπεζα προβλέπει διεύρυνση του διαρθρωτικού πρωτογενούς ελλείμματος κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες το 2026, με περαιτέρω αυξήσεις τα επόμενα χρόνια.
Η αλλαγή αυτή αναμένεται να καθοδηγηθεί κυρίως από τη Γερμανία, όπου η Citi εκτιμά δημοσιονομική ώθηση ύψους 1,2 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ για φέτος.
Με βάση τις τρέχουσες εκτιμήσεις ανάπτυξης, το γερμανικό δημοσιονομικό έλλειμμα θα μπορούσε να φθάσει το 4% του ΑΕΠ, επίπεδο πάντως χαμηλότερο από την επίσημη κυβερνητική πρόβλεψη για 4,25%.
Οι υπόλοιπες μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης αναμένεται να συνεχίσουν τη δημοσιονομική προσαρμογή, αλλά με ηπιότερο ρυθμό.
Ο ρόλος των ευρωπαϊκών κονδυλίων
Η Citi υπογραμμίζει ότι ένα μέρος της θετικής δημοσιονομικής ώθησης στις χώρες της περιφέρειας θα προέλθει από ευρωπαϊκά κονδύλια και όχι από εθνικούς προϋπολογισμούς.
Καθώς το 2026 αποτελεί το τελευταίο έτος εκταμίευσης πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης NextGenerationEU, χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία θα μπορέσουν να στηρίξουν την οικονομία χωρίς να επιβαρύνουν σημαντικά τους εθνικούς ισολογισμούς τους.
Η Citi εκτιμά επίσης ότι τα συνολικά δημοσιονομικά στοιχεία πιθανόν να υποεκτιμούν τη συνολική ώθηση που θα προκύψει από κοινές ευρωπαϊκές χρηματοδοτικές πρωτοβουλίες τα επόμενα χρόνια.
Το ενεργειακό σοκ αλλάζει τις ισορροπίες
Παρά τη βασική εκτίμηση για πιο επεκτατική πολιτική, η Citi τονίζει ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας αλλάζει σημαντικά τις προοπτικές.
Θεωρητικά, όπως αναφέρει, οι δημόσιοι προϋπολογισμοί θα έπρεπε να λειτουργούν αντικυκλικά, αυξάνοντας τα ελλείμματα σε περιόδους επιβράδυνσης ώστε να στηρίζεται η οικονομία.
Ωστόσο, πολλές κυβερνήσεις εμφανίζονται απρόθυμες να αφήσουν αυτή τη διαδικασία να εξελιχθεί, κυρίως λόγω ανησυχιών για τον πληθωρισμό, τα επιτόκια και τη βιωσιμότητα του χρέους.
Η Γαλλία, παρά το νέο πετρελαϊκό σοκ, εξακολουθεί να στοχεύει σε έλλειμμα 5% του ΑΕΠ και έχει ήδη ανακοινώσει μέτρα για την επίτευξη αυτού του στόχου.
Αντίστοιχα, η Γερμανία σχεδιάζει να χρηματοδοτήσει τα περιορισμένα μέτρα στήριξης μέσω αυξημένων φορολογικών εσόδων και όχι μέσω νέου δανεισμού.
Περιορισμένα τα μέτρα στήριξης μέχρι στιγμής
Η Citi σημειώνει ότι, μέχρι στιγμής, οι μεγαλύτερες παρεμβάσεις προέρχονται κυρίως από τις χώρες της περιφέρειας.
Η Ισπανία έχει εγκρίνει πακέτο στήριξης ύψους 5 δισ. ευρώ, περίπου 0,3% του ΑΕΠ, χωρίς αντισταθμιστικά μέτρα, αλλά και χωρίς αναθεώρηση του στόχου για το έλλειμμα.
Η Ιταλία έχει αναθεωρήσει προς τα πάνω τα ελλείμματά της για την περίοδο 2026–2028 κατά συνολικά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες, αν και η Citi σημειώνει ότι η χρονική κατανομή των μέτρων δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις άμεσες πιέσεις της ενεργειακής κρίσης.
Σύμφωνα με την τράπεζα, εφόσον οι στόχοι για τα ελλείμματα παραμείνουν αμετάβλητοι, η πραγματική δημοσιονομική ώθηση μπορεί τελικά να αποδειχθεί μικρότερη από ό,τι αναμενόταν στην αρχή του έτους.
Το κόστος της στήριξης αυξάνεται όσο παρατείνεται η κρίση
Η Citi εκτιμά ότι το δημοσιονομικό κόστος εξαρτάται όχι μόνο από το ύψος της αύξησης των τιμών ενέργειας αλλά και από τη διάρκειά της.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, η διατήρηση των τιμών καυσίμων στα επίπεδα Ιανουαρίου–Φεβρουαρίου 2026 μέσω μειώσεων φόρων και ΦΠΑ θα κόστιζε περίπου 0,7% του ΑΕΠ σε ετήσια βάση.
Μέχρι στιγμής, μόνο οι παρεμβάσεις της Ελλάδας και της Ισπανίας κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, χωρίς όμως απαραίτητα να αυξάνουν αντίστοιχα τα δημοσιονομικά ελλείμματα.
Η τράπεζα προειδοποιεί επίσης ότι, εάν η αύξηση στις τιμές ενέργειας μεταφερθεί πιο έντονα στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου, τότε οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενταθούν και οι κυβερνήσεις ενδέχεται να χρειαστεί να επεκτείνουν τα μέτρα στήριξης πέρα από τις φορολογικές παρεμβάσεις στην ενέργεια.
Κίνδυνος περιορισμού της δημοσιονομικής ευελιξίας
Η Citi προειδοποιεί ότι η παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια μπορεί να δημιουργήσει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις για τα δημόσια οικονομικά.
Η αύξηση του χρέους περιορίζει τον διαθέσιμο χώρο για μελλοντικό δανεισμό, ενώ οι προσωρινές παρεμβάσεις στήριξης συχνά μετατρέπονται σε μόνιμες επιβαρύνσεις για τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Παράλληλα, οι υψηλότερες τιμές πρώτων υλών και ενέργειας αυξάνουν το κόστος επενδύσεων, ιδιαίτερα σε έργα υποδομών. Η Citi αναφέρει χαρακτηριστικά το γερμανικό επενδυτικό ταμείο SVIK ύψους 500 δισ. ευρώ, το οποίο θεωρείται ιδιαίτερα ευάλωτο σε αυξήσεις κόστους.
Πιέσεις και από τα επιτόκια
Η Citi δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στη δυναμική μεταξύ επιτοκίων και ανάπτυξης.
Όπως αναφέρει, οι αγορές φαίνεται πλέον να θεωρούν πιθανότερο ότι τα επόμενα χρόνια οι οικονομίες θα αντιμετωπίζουν συχνότερα σοκ προσφοράς, όπως ενεργειακές κρίσεις ή γεωπολιτικές αναταράξεις.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να αγνοήσουν τον πληθωρισμό που προκαλείται από τέτοιου είδους σοκ, ακόμη και όταν η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται.
Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με την Citi, ότι ο δημοσιονομικός χώρος στην Ευρώπη ενδέχεται να είναι πιο περιορισμένος τα επόμενα χρόνια σε σχέση με ό,τι αναμενόταν πριν από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Αυξάνεται η ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Παρά τις δυσκολίες, η Citi εκτιμά ότι η ανάγκη για δαπάνες «στρατηγικής αυτονομίας» καθίσταται ολοένα πιο επιτακτική.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι αμυντικές δαπάνες, οι επενδύσεις σε υποδομές, η ενεργειακή ασφάλεια και η μείωση της εξάρτησης από εξωτερικούς προμηθευτές.
Η τράπεζα σημειώνει ότι ακόμη και χώρες που παραδοσιακά εμφανίζονταν επιφυλακτικές απέναντι σε μεγάλες δαπάνες, όπως η Ισπανία και η Ιταλία, αρχίζουν πλέον να αλλάζουν στάση.
Για τον λόγο αυτό, η Citi θεωρεί πλέον ακόμη πιθανότερο να εμφανιστούν τα επόμενα χρόνια νέες κοινές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες χρηματοδότησης, αντίστοιχες με εκείνες του Ταμείου Ανάκαμψης της ΕΕ.
Ωστόσο, εκτιμά ότι τέτοιες πρωτοβουλίες θα προχωρήσουν σταδιακά, πιθανότατα μέσω διαδοχικών προσωρινών μέτρων, και ότι η πλήρης επίδρασή τους θα γίνει αισθητή σε βάθος χρόνου.
