Εντονες κοινωνικές και οικονομικές αναταράξεις σε ολόκληρη την Αφρική προκαλούν οι αυξανόμενες τιμές των καυσίμων, με την Κένυα να βρίσκεται στο επίκεντρο της κρίσης.
Οι πρόσφατες αυξήσεις σε βενζίνη και ντίζελ έχουν οδηγήσει σε βίαιες διαδηλώσεις, απεργίες και σοβαρές πιέσεις στα δημόσια οικονομικά πολλών χωρών της υποσαχάριας Αφρικής, καθώς οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται πλέον να διατηρήσουν τις επιδοτήσεις καυσίμων.
Οι τιμές στα πρατήρια έχουν εκτιναχθεί τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή περνούν σταδιακά στις τοπικές αγορές ενέργειας.
Μέχρι πρόσφατα, αρκετές αφρικανικές κυβερνήσεις κατάφερναν να απορροφούν μέρος του κόστους μέσω επιδοτήσεων και ρυθμιζόμενων τιμών, οι οποίες ακολουθούσαν με καθυστέρηση τις διεθνείς τιμές χονδρικής. Ωστόσο, η παρατεταμένη άνοδος του πετρελαίου και οι πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς καθιστούν πλέον αυτή την πολιτική μη βιώσιμη, τονίζουν οι Financial Times.
Στην Κένυα, η απόφαση της κυβέρνησης να αυξήσει την τιμή του ντίζελ κατά 23,5% πυροδότησε μαζικές κινητοποιήσεις. Τουλάχιστον τέσσερις άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε επεισόδια αυτή την εβδομάδα, ενώ απεργία στις μεταφορές παρέλυσε μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας, με επιχειρήσεις και σχολεία να παραμένουν κλειστά.
Ο πολιτικός της αντιπολίτευσης Φρεντ Ματιάνγκι μιλώντας στους FT προειδοποίησε ότι η κατάσταση ενδέχεται να επιδεινωθεί ακόμη περισσότερο. «Προετοιμαστείτε. Τα χειρότερα πρόκειται να έρθουν», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η κυβέρνηση της Κένυας έχει ήδη δαπανήσει πάνω από 200 εκατομμύρια λίρες μέσα σε δύο μήνες προκειμένου να περιορίσει την αύξηση των τιμών των καυσίμων, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών Τζον Μπάντι. Όπως παραδέχθηκε, οι δημοσιονομικές πιέσεις δεν επιτρέπουν πλέον στο κράτος να συνεχίσει την ίδια πολιτική στήριξης.
Η κρίση θα ενταθεί
Αναλυτές και έμποροι ενέργειας εκτιμούν ότι η κρίση ενδέχεται να ενταθεί τους επόμενους μήνες. Η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ περιορίζει την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και διατηρεί τις τιμές σε υψηλά επίπεδα.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Puma Energy, Μαρκ Ράσελ, προειδοποίησε μιλώντας στους FT ότι πρόκειται για ένα περιβάλλον «υψηλότερων τιμών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα». Όπως σημείωσε, οι κυβερνήσεις θα χρειαστεί να ισορροπήσουν ανάμεσα στη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού και στην αποφυγή υπερβολικής πίεσης στα δημόσια οικονομικά.
Η αύξηση του κόστους των καυσίμων επιβαρύνει όχι μόνο τους κρατικούς προϋπολογισμούς αλλά και τα εθνικά νομίσματα, καθώς οι εισαγωγές ενέργειας γίνονται ακριβότερες. Σε αρκετές χώρες η κατάσταση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές κοινωνικές εντάσεις.
Στις Κομόρες, η κυβέρνηση αναγκάστηκε να αναστείλει τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων έπειτα από θανατηφόρες διαμαρτυρίες, ενώ στη Μοζαμβίκη απεργία οδηγών μίνι λεωφορείων παρέλυσε την πρωτεύουσα Μαπούτο μετά την αύξηση του ντίζελ κατά 46%.
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι ηπειρωτικές χώρες που εξαρτώνται από εισαγόμενα καύσιμα μέσω οδικών μεταφορών, όπως το Μαλάουι, η Ζάμπια και η Μποτσουάνα. Το Μαλάουι βρίσκεται ήδη αντιμέτωπο με σοβαρή κρίση καυσίμων και έλλειψη ξένου συναλλάγματος.
Τα στρατηγικά αποθέματα καυσίμων της χώρας έχουν ουσιαστικά εξαντληθεί, ενώ οι τιμές βενζίνης και ντίζελ έχουν αυξηθεί περισσότερο από 140% μέσα σε έναν χρόνο, καθιστώντας το Μαλάουι μία από τις ακριβότερες χώρες στον κόσμο για αγορά καυσίμων.
Η κυβέρνηση προσπαθεί να εξασφαλίσει έκτακτη χρηματοδότηση από την Afreximbank για την κάλυψη των εισαγωγών καυσίμων, ενώ η κεντρική τράπεζα προχωρά ακόμη και σε πωλήσεις χρυσού για να συγκεντρώσει συνάλλαγμα. Συγκεκριμένα, διαθέτει προς πώληση περίπου 590 κιλά ημιεπεξεργασμένων ράβδων χρυσού, με στόχο να συγκεντρώσει περίπου 74 εκατομμύρια δολάρια.
Τα καύσιμα στέρεψαν στην Αφρική
Η κρίση έχει ήδη επηρεάσει έντονα τις μεταφορές και το εμπόριο. Ο οδηγός φορτηγού μεγάλων αποστάσεων Μφάτσο Μούλεν περιέγραψε στους FT τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επαγγελματίες του κλάδου. «Μερικές φορές φορτώνουμε τα εμπορεύματα και μετά περνάμε εβδομάδες χωρίς να μπορούμε να βρούμε καύσιμα», είπε από τα σύνορα Μαλάουι–Τανζανίας, όπου είχε εγκλωβιστεί επί τρεις ημέρες αναζητώντας ντίζελ. «Οι πελάτες συχνά σε εγκαταλείπουν για να βρουν άλλο μεταφορέα που έχει καύσιμα», πρόσθεσε.
Οι οικονομικές επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης ανησυχούν έντονα και τους αναλυτές. Η επικεφαλής οικονομολόγος της Standard Chartered, Ραζία Καν, προειδοποίησε ότι οι προβλέψεις ανάπτυξης για την Αφρική πιθανότατα θα αναθεωρηθούν προς τα κάτω. «Πιστεύαμε ότι η Αφρική θα μπορούσε να αναπτυχθεί κατά 4,3% φέτος, όμως πλέον η εικόνα είναι διαφορετική», δήλωσε στους FT, εκφράζοντας ανησυχία για νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Η κρίση αναμένεται επίσης να επηρεάσει τη νομισματική πολιτική των αφρικανικών κρατών. Κεντρικές τράπεζες που σχεδίαζαν μειώσεις επιτοκίων ίσως αναγκαστούν να διατηρήσουν πιο αυστηρή στάση προκειμένου να περιορίσουν τον πληθωρισμό.
Παράλληλα, το αυξημένο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη χρηματοπιστωτική εικόνα αρκετών αφρικανικών χωρών που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλό χρέος και πιέσεις από τις διεθνείς αγορές. Η Σενεγάλη, η οποία διαπραγματεύεται πρόγραμμα στήριξης ύψους 1,8 δισ. δολαρίων με το ΔΝΤ, έχει ήδη προειδοποιήσει για σοβαρό ενεργειακό σοκ, ενώ η Μοζαμβίκη αντιμετωπίζει αυξανόμενες ανησυχίες για το δημόσιο χρέος της.
Παρότι ορισμένες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, όπως η Νιγηρία, επωφελούνται εν μέρει από τις υψηλές τιμές του πετρελαίου, για μεγάλο μέρος της Αφρικής η ενεργειακή κρίση εξελίσσεται σε έναν νέο παράγοντα οικονομικής και κοινωνικής αστάθειας.
