Επανέρχεται στο προσκήνιο μια από τις πιο σύνθετες αστικές συγκρούσεις των τελευταίων ετών: η ισορροπία ανάμεσα στην κατοικία, τον τουρισμό και την προστασία ενός ιστορικού οικιστικού συνόλου καθώς χθες εκδικάστηκε εκ νέου στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) η υπόθεση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (τύπου Airbnb) στην Πλάκα.
Κομβικό σημείο της τρέχουσας διαδικασίας αποτελεί η διαβίβαση απόψεων του Υπουργείου Τουρισμού προς το Συμβούλιο της Επικρατείας, μετά από σχετικό αίτημα αποσαφήνισης.
Σε αυτήν επισημαίνεται ότι στην περιοχή της Πλάκας, δυνάμει του ισχύοντος προεδρικού διατάγματος (της 05.10/07.10.1993 ΠΔ 1329), απαγορεύεται ρητώς η ίδρυση νέων ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων οποιουδήποτε είδους ή κατηγορίας».
Παράλληλα, γίνεται επίκληση της γνωμοδότησης 304/2015 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, σύμφωνα με την οποία η απαγόρευση αυτή επεκτείνεται και στις επιχειρήσεις επιπλωμένων διαμερισμάτων και δωματίων (ΕΕΔΔ).
Το Airbnb έθεσε επί τάπητος το Υπ. Τουρισμού
Με βάση αυτή τη γραμμή ερμηνείας, το Υπουργείο Τουρισμού θεωρεί ότι ακόμη και οι δραστηριότητες της παραγράφου 3α του άρθρου 111 του ν. 4446/2016 εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο απαγόρευσης, καθώς λογίζονται ως νόμιμες τουριστικές επιχειρήσεις.
Πέρα όμως από τις ρητά ρυθμιζόμενες μορφές, το κρίσιμο σημείο της παρέμβασης είναι ότι η Πλάκα, ως περιοχή αυξημένης προστασίας – και βάσει του άρθρου 24 του Συντάγματος για το πολιτιστικό περιβάλλον- απαιτεί, όπως σημειώνεται, μια ερμηνευτική προσέγγιση «αυξημένης προληπτικής προστασίας», που μπορεί να περιλαμβάνει και τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, ανεξαρτήτως νομικού χαρακτηρισμού.
Με άλλα λόγια, το Υπουργείο ουσιαστικά θέτει στο τραπέζι ότι το Airbnb δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ουδέτερη μίσθωση κατοικίας όταν το αποτέλεσμα είναι λειτουργικά ισοδύναμο με τουριστική εκμετάλλευση, ιδίως σε μια περιοχή όπου οι τουριστικές χρήσεις είναι ήδη θεσμικά περιορισμένες.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη πυκνό νομικό και κοινωνικό υπόβαθρο.
Σε προηγούμενη εκδίκαση των συνολικά 11 αιτήσεων ακύρωσης (πληρεξούσιος δικηγόρος εκ μέρους της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού – ΕΛΛΕΤ είναι ο καθηγητής του ΕΜΠ κ. Δημήτρης Μέλισσας), το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε κινηθεί σε μια μάλλον επιφυλακτική κατεύθυνση, αποφεύγοντας να χαρακτηρίσει ευθέως τις βραχυχρόνιες μισθώσεις ως τουριστικά καταλύματα, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει σαφής ορισμός στην πολεοδομική και τουριστική νομοθεσία.
Η περίπτωση της Πλάκας
Σε κάθε περίπτωση, η ιστορική συνοικία της Πλάκα εμφανίζεται να μετασχηματίζεται σταδιακά σε ζώνη σχεδόν… αποκλειστικής τουριστικής χρήσης, με τους μόνιμους κατοίκους να μειώνονται και τον οικιστικό χαρακτήρα να υποχωρεί.
Από την άλλη, η απουσία ενιαίου ρυθμιστικού πλαισίου για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις δημιουργεί ένα γκρίζο πεδίο, όπου η ερμηνεία του νόμου γίνεται κατά περίπτωση.
Όπως είχε επισημανθεί και στην παλαιότερη συζήτηση ενώπιον του ΣτΕ από τον κ. Μέλισσα, η βραχυχρόνια μίσθωση αποτελεί μια «καινοφανή δραστηριότητα», που συνδυάζει στοιχεία κατοικίας και τουριστικής εκμετάλλευσης, χωρίς όμως να εντάσσεται καθαρά σε καμία από τις δύο κατηγορίες.
Σε κάθε περίπτωση η Πλάκα δεν είναι μια οποιαδήποτε γειτονιά της Αθήνα, αλλά ένα προστατευόμενο ιστορικό σύνολο, όπου κάθε μεταβολή χρήσης έχει πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις.
Το ζήτημα, συνεπώς, δεν αφορά μόνο τη φορολογική ή οικονομική διάσταση της βραχυχρόνιας μίσθωσης, αλλά τη συνολική ταυτότητα του αστικού ιστού.
Και το Συμβούλιο της Επικρατείας, ως ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας, καλείται ουσιαστικά να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα.
Μπορεί μια μορφή οικονομικής δραστηριότητας που δεν έχει ακόμη πλήρως νομικά οριστεί να υπερκεράσει ή να παρακάμψει ένα προϋπάρχον καθεστώς προστασίας;
Το δοκιμαστικό πεδίο για τον βιώσιμο τουρισμό
Η απάντηση δεν είναι μόνο νομική, αλλά και πολιτική.
Αν η βραχυχρόνια μίσθωση θεωρηθεί ότι συνιστά εμμέσως τουριστική χρήση, τότε οι περιορισμοί του προεδρικού διατάγματος του 1993 αποκτούν νέο περιεχόμενο και ενδεχομένως νέα αυστηρότητα.
Αν, αντίθετα, αντιμετωπιστεί ως απλή αστική μίσθωση, τότε μεγάλο μέρος του υφιστάμενου προστατευτικού πλαισίου κινδυνεύει να καταστεί ανενεργό στην πράξη.
Το βέβαιο είναι ότι η υπόθεση της Πλάκας λειτουργεί πλέον ως δοκιμαστικό πεδίο για το συνολικό μέλλον της ρύθμισης των βραχυχρόνιων μισθώσεων στην Ελλάδα και όχι μόνο το ιστορικό Κέντρο της πρωτεύουσας.
Η ΕΛΛΕΤ με τις αιτήσεις ακυρώσεως που έχει καταθέσει, θέλει να διαφυλάξει τη βιωσιμότητα του τουρισμού με τον ειδικό αυτό σχεδιασμό και με το ΠΔ της Πλάκας για μια βιώσιμη γειτονιά και όχι με ισοπεδωτικούς κανόνες για τη βραχυχρόνια μίσθωση, που αλλοιώνουν τον πυρήνα της χρήσης κατοικίας με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της που τη συνθέτουν.
Όπως ανέφερε και ο καθηγητής κ. Μέλισσας, στο τέλος της χθεσινής του παρέμβασης, απευθυνόμενος προς τους δικαστές, «θα ήθελα στην διάσκεψη να σας παρακαλέσω να σκεφθείτε, αν αυτοί οι κανόνες για την βραχυχρόνια μίσθωση υπερισχύσουν, τότε μήπως στην Πλάκα μπορούν να γίνονται τουριστικά καταλύματα με τη βραχυχρόνια μίσθωση όλα τα κτίρια; Και τότε, μήπως θα καταστραφεί η σχέση της Ακρόπολης με την Πλάκα; Και τελικά θα καταστραφεί ο ίδιος ο τουρισμός όπως και πριν από 42 χρόνια προσπαθούσε να διαφυλάξει το ΠΔ του 1993;».
