Από τον τουρισμό στην παραγωγή

Το 7ο OT FORUM του Οικονομικού Ταχυδρόμου ήρθε να υπενθυμίσει ότι πίσω από τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης των τελευταίων ετών κρύβεται ένα διαχρονικό ερώτημα.Mπορεί η Ελλάδα να συνεχίσει να στηρίζεται κυρίως στον τουρισμό και τις υπηρεσίες ή χρειάζεται μια ουσιαστική παραγωγική ανασυγκρότηση; Οι τοποθετήσεις κορυφαίων επιχειρηματιών και στελεχών της βιομηχανίας ανέδειξαν ότι η απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση της μεταποίησης, των επενδύσεων και της παραγωγής προστιθέμενης αξίας.

Κανείς δεν αμφισβητεί τη συμβολή του τουρισμού στην οικονομική πορεία της χώρας. Τα τελευταία χρόνια ο κλάδος αποτέλεσε βασικό μοχλό ανάπτυξης, ενώ σημαντική δυναμική κατέγραψαν επίσης τα logistics και οι επαγγελματικές υπηρεσίες. Ωστόσο, η εικόνα είναι διαφορετική όταν στρέφεται κανείς στη βιομηχανία. Παρά την πρόοδο που έχει καταγραφεί σε αρκετούς τομείς της οικονομίας, η μεταποίηση εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Ενδεικτικό είναι ότι η μεταποίηση αντιστοιχεί περίπου στο 9% του ελληνικού ΑΕΠ, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται κοντά στο 14%. Η διαφορά αυτή δεν αποτελεί απλώς έναν αριθμό. Αντικατοπτρίζει το παραγωγικό έλλειμμα που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει την ελληνική οικονομία, αλλά και τις χαμένες ευκαιρίες για περισσότερες εξαγωγές, καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς αναταράξεις.

Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη ενίσχυσης της βιομηχανικής παραγωγής, της στρατηγικής αυτονομίας και της ανταγωνιστικότητας. Οι ενεργειακές κρίσεις, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι αναταράξεις στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού κατέδειξαν ότι οι οικονομίες που διαθέτουν ισχυρή παραγωγική βάση είναι καλύτερα προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις.

Για να καλυφθεί το χαμένο έδαφος, όμως, δεν αρκούν οι καλές προθέσεις. Όπως τόνισαν οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας, απαιτείται ένα σταθερό και μακροπρόθεσμο πλαίσιο πολιτικής. Το ενεργειακό κόστος παραμένει ένας από τους βασικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, τα φορολογικά κίνητρα για παραγωγικές επενδύσεις και οι επιταχυνόμενες αποσβέσεις αποτελούν παρεμβάσεις που μπορούν να βελτιώσουν το επενδυτικό περιβάλλον.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι η συνέπεια. Η βιομηχανία λειτουργεί με ορίζοντα δεκαετιών και όχι εκλογικών κύκλων. Οι επενδυτικές αποφάσεις απαιτούν προβλεψιμότητα και σταθερότητα, στοιχεία που συχνά απουσίαζαν από το ελληνικό επιχειρηματικό περιβάλλον κατά τις προηγούμενες δεκαετίες.

Παρά τις αδυναμίες, υπάρχουν λόγοι αισιοδοξίας. Οι νέες επενδύσεις που ανακοινώνονται στη μεταποίηση και την εφοδιαστική αλυσίδα αποδεικνύουν ότι η Ελλάδα μπορεί να προσελκύσει σημαντικά κεφάλαια όταν δημιουργούνται οι κατάλληλες προϋποθέσεις. Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι συνέργειες μεταξύ πρωτογενούς τομέα και μεταποίησης. Το μοντέλο συνεργασίας που αναπτύσσεται στην αγροδιατροφή, με τη συμμετοχή παραγωγών και μεταποιητικών επιχειρήσεων σε κοινά επενδυτικά σχήματα, δείχνει τον δρόμο για τη δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας εντός της χώρας. Είναι ένα παράδειγμα που αναδεικνύει πώς η παραγωγή, η καινοτομία και η εξωστρέφεια μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά.

Η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα στον τουρισμό ή στις υπηρεσίες. Σημαίνει ότι χρειάζεται να αποκτήσει περισσότερα στηρίγματα. Μια οικονομία που παράγει περισσότερα, εξάγει περισσότερο και επενδύει συστηματικά στην καινοτομία είναι μια οικονομία πιο ανθεκτική και λιγότερο ευάλωτη στις διεθνείς κρίσεις. Το πραγματικό ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι αν πρέπει να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Αυτό έχει ήδη απαντηθεί από την ίδια την πραγματικότητα. Το ζητούμενο είναι πόσο γρήγορα και πόσο αποφασιστικά θα κινηθεί η Ελλάδα, ώστε η βιομηχανία και η μεταποίηση να πάψουν να αποτελούν τον αδύναμο κρίκο της οικονομίας και να μετατραπούν σε βασικούς πυλώνες της επόμενης αναπτυξιακής της φάσης.