Μια κρίσιμη συνεδρίαση με δύσκολες αναμετρήσεις είναι αυτή της Παρασκευής, δεύτερης ημέρας της συνόδου κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς οι ηγέτες των 27 χωρών μελών της ΕΕ συζητούν για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό ύψους 2 τρισ. ευρώ, όπως υπολογίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ως προεδρεύουσα η Κύπρος πρότεινε μια «μέτρια» περικοπή κατά 2%, ύψους 32,8 δισ. ευρώ, στο αρχικό σχέδιο. Για τις χώρες που επιθυμούν να διατηρήσουν τα κονδύλια για τη γεωργία και τη συνοχή, αυτό είναι υπεραρκετό.
Οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται σε διελκυστίνδα ανάμεσα στις λεγόμενες «φειδωλές» χώρες -ή όπως αυτοαποκαλούνται «εκσυγχρονιστές»- και τους «φίλους της συνοχής». Τι σημαίνουν όμως στην πραγματικότητα αυτές οι ομαδοποιήσεις;
Οι «φειδωλοί»
Οι «φειδωλοί» περιλαμβάνουν τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και την Αυστρία, μια σχετικά μικρή, αλλά ιδιαίτερα διεκδικητική ομάδα.
Αυτό το μέτωπο ζητά τη μείωση του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ και τη μετατόπιση της εστίασης μακριά από τα παραδοσιακά χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως η πολιτική συνοχής και η κοινή αγροτική πολιτική, προς αναδυόμενες προτεραιότητες, όπως η οικονομική ανταγωνιστικότητα και η άμυνα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο προτιμούν να αποκαλούνται «εκσυγχρονιστές».
Για τις χώρες αυτές, ένα υπερβολικά μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού της ΕΕ παραμένει δεσμευμένο σε κατηγορίες δαπανών που είχαν σχεδιαστεί σε μια διαφορετική εποχή. Υποστηρίζουν ότι η Ένωση δεν μπορεί να συνεχίσει να αφιερώνει τεράστια ποσά σε γεωργικές επιδοτήσεις και χρηματοδότηση λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει την άμυνα, την καινοτομία, την ενεργειακή ανθεκτικότητα και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.
Ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι η πρόταση που βρίσκεται στο τραπέζι είναι «σαφώς υπερβολική» και ότι «τα ποσά πρέπει να μειωθούν».
«Πρέπει να συζητήσουμε το μέγεθος αυτού του προϋπολογισμού. Τα ποσά πρέπει να μειωθούν και πρέπει να συζητήσουμε για τα έσοδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διότι μπορούμε να δαπανήσουμε μόνο τα χρήματα που διαθέτουμε πραγματικά», δήλωσε στους δημοσιογράφους πριν από τη δεύτερη ημέρα της συνόδου κορυφής.
Ο Μερτς αναγνώρισε ότι η θέση του Βερολίνου δεν έχει πλειοψηφία στο Συμβούλιο. «Πρέπει όμως να καταλήξουμε σε ομόφωνη απόφαση», πρόσθεσε.
«Αυτή η πρόταση πάει στον κάδο των αχρήστων», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας Ρομπ Τζέτεν κατά την άφιξή του χθες, αντανακλώντας τη διάθεση των καθαρών συνεισφερόντων, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η τελευταία πρόταση ευνοεί δυσανάλογα τις λεγόμενες χώρες «φίλους της συνοχής», συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου.
Οι «φίλοι της συνοχής»
Αντίθετα, η ομάδα των «φίλων της συνοχής» είναι πολύ πιο πολυπληθής και περιλαμβάνει 17 χώρες: τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Κύπρο, την Εσθονία, την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Μάλτα, την Πολωνία, την Πορτογαλία, την Τσεχία, τη Ρουμανία, τη Σλοβενία, τη Σλοβακία, την Ισπανία και την Ουγγαρία.
Οι χώρες αυτές τάσσονται σε γενικές γραμμές υπέρ ενός πιο φιλόδοξου προϋπολογισμού της ΕΕ και επιθυμούν τη διατήρηση της χρηματοδότησης για τις φτωχότερες περιοχές της Ευρώπης και τη γεωργία.
Οι δαπάνες για τη γεωργία και τις περιφερειακές επιδοτήσεις έχουν ήδη υποστεί σημαντικό πλήγμα στην αρχική πρόταση για τον προϋπολογισμό που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον περασμένο Ιούλιο, αναφέρουν.
Ωστόσο, ο προϋπολογισμός πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα, πράγμα που σημαίνει ότι όλα τα εμπλεκόμενα κράτη μέλη πρέπει να δώσουν το πράσινο φως, και οι ηγέτες απέχουν ακόμη πολύ από την επίτευξη συναίνεσης.
Ορισμένοι αξιωματούχοι της ΕΕ επισημαίνουν επίσης ότι οι εκλογές που θα διεξαχθούν το επόμενο έτος σε χώρες της ΕΕ με κρίσιμη ψήφο, όπως η Πολωνία και η Γαλλία, δημιουργούν αίσθημα επείγοντος για την επίτευξη συμφωνίας νωρίτερα, καθώς μια νεοεκλεγμένη κυβέρνηση θα μπορούσε να υπονομεύσει τις συζητήσεις.
Σε κάθε περίπτωση, οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν τους επόμενους μήνες, ενώ πλέον είναι αρκετοί εκείνοι οι ηγέτες που προεξοφλούν ότι δεν θα υπάρξει εύκολα συμφωνία έως το τέλος του έτους, που έχει τεθεί ως στόχος από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
Το χρονολόγιο του νέου επταετούς προϋπολογισμού της ΕΕ
Συνοπτικά οι καθοριστικές ημερομηνίες σχετικά με τον προτεινόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, όπως καταγράφονται από το Euronews, έχουν ως εξής:
- 16 Ιουλίου 2025: Το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ προτείνει 2 τρισεκατομμύρια ευρώ για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028–2034, γνωστό και ως μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός.
- 26 Μαΐου 2026: 16 χώρες υπογράφουν ένα έγγραφο με το οποίο ζητούν αύξηση της προτεινόμενης χρηματοδότησης του ΠΔΠ για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη, αυτοαποκαλούμενες ως «Φίλοι της Συνοχής». Στο έγγραφο διαμαρτύρονται για τη μείωση των κονδυλίων για την Πολιτική Συνοχής, την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και την Κοινή Αλιευτική Πολιτική (ΚΑλΠ), τις οποίες περιγράφουν ως «τις πιο ορατές πολιτικές της ΕΕ για τους Ευρωπαίους πολίτες».
- 11 Ιουνίου 2026: Η Κύπρος, η οποία κατέχει την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και στοχεύει να μιλήσει εξ ονόματος των 27 κρατών μελών της ΕΕ, προτείνει μείωση 2% —αξίας 32,8 δισεκατομμυρίων ευρώ— στο προσχέδιο της πρότασης του προϋπολογισμού της ΕΕ ύψους 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για μια προσπάθεια να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των «φειδωλών» κρατών και των κρατών μελών που τάσσονται υπέρ της συνοχής.
- Μελλοντικά: Οποιαδήποτε συμφωνία για τον προϋπολογισμό θα απαιτήσει την ομόφωνη στήριξη και των 27 κρατών μελών, καθώς και τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Της τελευταίας στιγμής αναφορά στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών
Η Αυστρία άσκησε σήμερα πίεση στο Συμβούλιο να προσθέσει στα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής μια επικαιροποιημένη αναφορά στα δικαιώματα εκπομπών άνθρακα στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS), σύμφωνα με το Politico.
Η πρόταση της Αυστρίας εγκρίθηκε επίσημα, σηματοδοτώντας προς την Επιτροπή ότι στην αναθεώρηση του ETS, η οποία αναμένεται τον Ιούλιο, θα πρέπει να συμπεριλάβει μια επανεκτίμηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τις βαριές βιομηχανίες. Αυτά υπολογίζονται με βάση το 10% των εταιρειών με τις χαμηλότερες εκπομπές σε κάθε συγκεκριμένο τομέα. Αυτό τους επιτρέπει να ρυπαίνουν χωρίς να πληρώνουν εκατομμύρια, ή μερικές φορές δισεκατομμύρια, για δικαιώματα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του ETS.
Της παρέμβασης αυτής έχει προηγηθεί επιστολή από εταιρείες, μεταξύ των οποίων και μερικοί από τους μεγαλύτερους ρυπαίνοντες στην Ευρώπη, όπως η ExxonMobil και η BP, έστειλαν επιστολή σε όλα τα επίπεδα της κυβέρνησης της ΕΕ ζητώντας περισσότερα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών κατά την αναθεώρηση.
Εκκληση Φον ντερ Λάιεν: Συμφωνήστε σήμερα για νέους φόρους
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποίησε ότι η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας σχετικά με νέους φόρους σε επίπεδο ΕΕ θα μπορούσε να σημάνει περικοπές ύψους 40% στον συνολικό προϋπολογισμό, δήλωσαν, σύμφωνα με το Politico, δύο Ευρωπαίοι διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για τις συζητήσεις.
Η Επιτροπή κάλεσε επιτακτικά τις κυβερνήσεις να συμφωνήσουν σε πέντε προτεινόμενες νέες εισφορές για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού κατά τη σημερινή συζήτηση. Χώρες της Βόρειας και Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Σουηδία και η Ρουμανία, εμφανίζονται σκεπτικές σχετικά με τους λεγόμενους ιδίους πόρους, οι οποίοι εκτιμάται ότι θα αποφέρουν 400 δισεκατομμύρια ευρώ για τα επόμενα επτά χρόνια.
Η Φον ντερ Λάιεν δήλωσε στους ηγέτες ότι η αποτυχία συμφωνίας επί των εισφορών θα συνεπαγόταν είτε υψηλότερες εθνικές συνεισφορές είτε περικοπές 40% στις συνολικές δαπάνες της ΕΕ — συμπεριλαμβανομένων των δαπανών για τη γεωργία και των περιφερειακών ενισχύσεων. Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης επέκρινε δριμύτατα τη δήλωση της Φον ντερ Λάιεν, χαρακτηρίζοντάς την ως «μια παράλογη απειλή».
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ζήτησε από την επόμενη ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου να παρουσιάσει ένα νέο πακέτο φόρων σε επίπεδο ΕΕ πριν από την επόμενη σύνοδο κορυφής των ηγετών τον Οκτώβριο, σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ.
Η Επιτροπή έχει προτείνει πέντε νέους φόρους σε επίπεδο ΕΕ – οι οποίοι, όπως αναφέρει, θα μπορούσαν να αποφέρουν 400 δισεκατομμύρια ευρώ τα επόμενα επτά χρόνια- αλλά έχουν συναντήσει αντίσταση από τις κυβερνήσεις.
Για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο, ο Κόστα ζήτησε από το Δουβλίνο να προτείνει ένα νέο φορολογικό πακέτο που θα μπορούσε να συγκεντρώσει την απαραίτητη υποστήριξη από τις κυβερνήσεις της ΕΕ. Η ιρλανδική πρόταση ενδέχεται να περιλαμβάνει νέους φόρους στα κρυπτονομίσματα, στους ψηφιακούς γίγαντες και στα διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια, οι οποίοι είχαν αρχικά προταθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πρόσθεσε ο αξιωματούχος.
