Δέκα χρόνια μετά το ιστορικό δημοψήφισμα του 2016, όταν οι Βρετανοί αποφάσισαν την έξοδο της χώρας τους από την Ευρωπαϊκή Ενωση, κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει ότι από τότε η Βρετανία μπήκε σε μια μακρά περίοδο πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας. Σήμερα, μια δεκαετία μετά, μια νέα, ευρείας κλίμακας έρευνα που διεξήγαγε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) αποτυπώνει μια εντυπωσιακή μεταστροφή του κλίματος: η πλειονότητα των ευρωπαίων πολιτών εμφανίζεται έτοιμη να καλωσορίσει πίσω το Ηνωμένο Βασίλειο, την ώρα που οι ίδιοι οι βρετανοί ψηφοφόροι αναγνωρίζουν πλέον ανοιχτά ότι το Brexit απέτυχε να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του.
Η δημοσκόπηση, η οποία πραγματοποιήθηκε σε 15 χώρες-μέλη της ΕΕ, δείχνει ότι το 66% των ερωτηθέντων βρίσκει πολύ καλή, καλή ή αδιάφορη την προοπτική μιας επανένταξης της Βρετανίας.
Ο μέσος όρος ξεπέρασε άνετα τα ποσοστά όσων τάσσονται υπέρ μιας στενότερης σχέσης (59%) ή της διατήρησης του status quo (46%).
Η υποστήριξη του rejoin κυμάνθηκε από ελάχιστα επίπεδα 56% στη Βουλγαρία και 59% στη Γαλλία και στην Ιταλία έως μέγιστα επίπεδα 75% στην Ολλανδία και στη Δανία.
Το πιο αξιοσημείωτο εύρημα της έρευνας, ωστόσο, εντοπίζεται στα δεξιά του πολιτικού φάσματος. Ακόμη και ψηφοφόροι ακροδεξιών και ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων –όπως ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία και το AfD στη Γερμανία– τάσσονται σε ποσοστό 58% υπέρ της αποκατάστασης των σχέσεων με τη Βρετανία. Η τάση αυτή αντανακλάται και στις δηλώσεις κορυφαίων Ευρωπαίων ηγετών. Από τον Εμανουέλ Μακρόν, που επαναλαμβάνει ότι «η πόρτα παραμένει ανοιχτή», μέχρι τον Φινλανδό πρόεδρο Αλεξάντερ Στουμπ, ο οποίος δήλωσε χαρακτηριστικά πως η βρετανική φωνή λείπει από την Ευρώπη, το πολιτικό κατεστημένο της Γηραιάς Ηπείρου στέλνει σήμα ετοιμότητας.
Απογοήτευση για το Brexit στη Βρετανία
Την ίδια στιγμή, στη Βρετανία η απογοήτευση για την έκβαση του Brexit είναι διάχυτη και οριζόντια μεταξύ των πολιτών, οι οποίοι διαπιστώνουν ότι η έξοδος από την ΕΕ έπληξε καίρια την καθημερινότητά τους: το 66% των ερωτηθέντων συνδέει το Brexit με την κατακόρυφη άνοδο του κόστους ζωής, το 65% με τη γενικότερη εξασθένηση της οικονομίας, ενώ το 57% βλέπει τις ευκαιρίες για τη νέα γενιά να εξανεμίζονται. Ακόμη και το μεταναστευτικό, το οποίο αποτέλεσε το ισχυρότερο χαρτί της καμπάνιας υπέρ της αποχώρησης από την ΕΕ, θεωρείται πλέον αποτυχία: το 58% όσων είχαν ψηφίσει υπέρ της αποχώρησης δηλώνει τώρα ότι το Brexit επιδείνωσε την παράνομη μετανάστευση.
Όταν οι Βρετανοί ερωτώνται για τα οφέλη της αποχώρησης, η πιο συχνή απάντηση είναι «δεν γνωρίζω», ακολουθούμενη από το «κανένα». Αυτή η καθολικά αρνητική αποτίμηση οδηγεί το 75% των Βρετανών να ζητά σήμερα μια στενότερη σχέση με την ΕΕ. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, δε, είναι ότι το 63% των ερωτηθέντων –μεταξύ των οποίων οι περισσότεροι από τους παλιούς υποστηρικτές του Brexit– δηλώνει πλέον έτοιμο να αποδεχτεί την ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων, έναν όρο που κάποτε θεωρούνταν πολιτικά «τοξικός», με αντάλλαγμα την πρόσβαση στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.
Σύμφωνα με τον Μαρκ Λέοναρντ, διευθυντή του ECFR, τα δεδομένα αυτά αποδεικνύουν ότι η βρετανική κοινωνία έχει προχωρήσει πέρα από τις ιδεολογικές αγκυλώσεις του 2016. Δημιουργείται έτσι μια «ευρεία συναινετική βάση» που επιτρέπει στην κυβέρνηση του Λονδίνου να προχωρήσει σε μια ριζική επαναπροσέγγιση με την Ευρώπη, πολύ πιο τολμηρή από την απλή «επαναφορά» που επιχειρείται σήμερα.
Η μεταστροφή αυτή δεν περιορίζεται στην οικονομία, αλλά επεκτείνεται και στην ασφάλεια. Σε μια εποχή έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων, οι Βρετανοί γυρίζουν την πλάτη στον παραδοσιακό σύμμαχο, τις ΗΠΑ. Μόλις το 18% βλέπει πλέον την Ουάσιγκτον ως αξιόπιστο εταίρο, ενώ το 58% προκρίνει μια στενότερη αμυντική συνεργασία με την Ευρώπη, υποστηρίζοντας μάλιστα πολιτικές «αγοράς ευρωπαϊκών εξοπλισμών» και τη συμμετοχή της χώρας σε μια εναλλακτική ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή.
Μπορεί ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ να προειδοποιεί πως «δεν πρέπει να κοιτάμε προς τα πίσω», φοβούμενος την αναζωπύρωση των παλαιών εσωτερικών διχασμών, όμως η πραγματικότητα των αριθμών είναι αμείλικτη. Δέκα χρόνια μετά, το Brexit μοιάζει με μια ιστορική παρένθεση που κλείνει. Η Ευρώπη δηλώνει έτοιμη και η Βρετανία, έχοντας βιώσει τις συνέπειες της απομόνωσης, φαίνεται να αναζητά τον δρόμο της επιστροφής στο κοινό ευρωπαϊκό σπίτι.
