ΗΠΑ: Το «ασημένιο τσουνάμι» και τα σχήματα που σώζουν εταιρείες και θέσεις εργασίας

Τον περασμένο Ιανουάριο η Softstar Shoes στο Όρεγκον των ΗΠΑ, μια εταιρεία κατασκευής υποδημάτων πέρασε στην ιδιοκτησία του προσωπικού της.

Η πρώην μοναδική ιδιοκτήτρια και διευθύνουσα σύμβουλος Τρίσια Σαλσίντο είχε αποφασίσει να πουλήσει την επιχείρηση στους υπαλλήλους, καθώς, σε ηλικία 56 ετών, αρχίζει να σχεδιάζει τη μελλοντική της συνταξιοδότηση.

H Σαλσίντο – η οποία θα παραμείνει για τα επόμενα χρόνια στη θέση της οικονομικής διευθύντριας- αναφέρει ότι οι συνάδελφοί της προσφέρουν πλέον πολλές προτάσεις για τον βέλτιστο τρόπο διαχείρισης των διάφορων πτυχών της επιχείρησης.

Πιθανόν, είναι η εκδήλωση του ενθουσιασμού που δείχνουν αλλά και του ενδιαφέροντος για την καλύτερη αξιοποίηση των πόρων της εταιρείας και την αύξηση των κερδών της.

«Λαμβάνω προσωπικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από υπαλλήλους που μου λένε: “Λοιπόν, έχεις σκεφτεί αυτή την ιδέα;”», λέει. «Πρόκειται για επιχειρηματικές ιδέες που πριν δεν έβγαιναν στην επιφάνεια!»

Ενα επιχειρηματικό μοντέλο

Η Τρίσια Σαλσίντο συγκαταλέγεται σε έναν μικρό αλλά αυξανόμενο αριθμό επιχειρηματιών στις ΗΠΑ που, όπως λέγεται, επιλέγουν να εμπιστευτούν τις επιχειρήσεις τους στους υπαλλήλους τους, αντί να τις πουλήσουν σε εξωτερικό αγοραστή, αναφέρει το BBC.

Μια μελέτη του 2025 ανέφερε ότι έως και 600 αμερικανικές εταιρείες πωλούνται πλέον στους εργαζομένους τους κάθε χρόνο, ενώ τα επενδυτικά κεφάλαια που διατίθενται για τη χρηματοδότηση των συναλλαγών αυξήθηκαν κατά 78%, φτάνοντας τα 865 εκατομμύρια δολάρια πέρυσι από 500 εκατομμύρια δολάρια το 2024, κάτι που αποτελεί ένδειξη ότι όλο και περισσότερες επιχειρήσεις προχωρούν σε αυτή τη μεταβίβαση.

Εκτός από την ενθάρρυνση του προσωπικού – το οποίο μοιράζεται τους κινδύνους και τα οφέλη της ιδιοκτησίας – η έρευνα δείχνει ότι οι εταιρείες που ανήκουν στους εργαζομένους μπορούν να είναι πιο παραγωγικές, λιγότερο πιθανό να προχωρήσουν σε απολύσεις και ότι καταβάλλουν υψηλότερους μισθούς.

«Ασημένιο τσουνάμι»

Ένας τεράστιος αριθμός άλλων Αμερικανών επιχειρηματιών βρίσκεται στην ίδια θέση με την πρώην ιδιοκτητρια της Softstar Shoes . Πλησιάζουν στην ηλικία συνταξιοδότησης και, ως εκ τούτου, πρέπει να αποφασίσουν τι θα κάνουν με τις επιχειρήσεις τους.

Οι ιδιοκτήτες περίπου έξι εκατομμυρίων αμερικανικών μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, που ανήκουν στη γενιά των baby boomers, θα συνταξιοδοτηθούν από τώρα έως το 2035, αναφέρει φετινή έκθεση της εταιρείας συμβούλων επιχειρήσεων McKinsey. Μερικοί σχολιαστές το έχουν χαρακτηρίσει αυτό ως «ασημένιο τσουνάμι».

Ο McKinsey προσθέτει ότι αυτή η μαζική συνταξιοδότηση θα οδηγήσει σε «ένα κύμα μεταβάσεων ιδιοκτησίας που συμβαίνει μια φορά στη γενιά».

Ο Ηθαν Ρουέν , αναπληρωτής καθηγητής στο Harvard Business School, λέει: «Δεν νομίζω ότι περνάει εβδομάδα χωρίς να μιλήσω με έναν ιδιοκτήτη που θέλει να πουλήσει την επιχείρησή του». Τα ενήλικα παιδιά τους συχνά δεν ενδιαφέρονται να αναλάβουν την οικογενειακή επιχείρηση, προσθέτει.

Τα προγράμματα

Ο Ρουέν και οι συνάδελφοί του στο Harvard πιστεύουν ότι η μετάβαση στην ιδιοκτησία από τους εργαζομένους θα μπορούσε να βοηθήσει πολλές επιχειρήσεις να επιβιώσουν και ότι μια τέτοια κίνηση συχνά προσελκύει ιδιοκτήτες που ενδιαφέρονται βαθιά για τους εργαζομένους τους και ανησυχούν για το τι θα συμβεί μετά από μια πώληση σε μια μεγαλύτερη εταιρεία ή εταιρεία ιδιωτικών κεφαλαίων.

Αυτή ήταν η περίπτωση του Γουίλιαμ Στόκγουελ , ο οποίος ήθελε να προστατεύσει το μέλλον της Stockwell Elastomerics, της εταιρείας κατασκευής βιομηχανικών εξαρτημάτων με έδρα τη Φιλαδέλφεια, την οποία ίδρυσε ο προπάππους του το 1919.

Ο Στόκγουελ πήρε την απόφαση να πουλήσει στους υπαλλήλους του αφού είδε τι συνέβη σε άλλες εταιρείες που είχαν εξαγοραστεί. «Η νέα [εξωτερική] ιδιοκτησία μπορεί να μετακινήσει την επιχείρηση, μπορεί να την κλείσουν ή να την αλλάξουν δραστικά με άλλους τρόπους, και οι εναπομείναντες άνθρωποι να μείνουν κολλημένοι», λέει.

Υπάρχουν διάφορα διαθέσιμα προγράμματα στις ΗΠΑ μέσω των οποίων ένα εργατικό δυναμικό μπορεί να αγοράσει την εταιρεία του. Στη Softstar Shoes χρησιμοποιούσαν ένα Employee Ownership Trust (EOT).

Σύμφωνα με αυτο (EOT) , δημιουργείται ένα trust, το οποίο αναλαμβάνει την κυριότητα της επιχείρησης εκ μέρους του προσωπικού, εξαλείφοντας την ανάγκη να αγοράσουν την επιχείρηση από την τσέπη τους.

Το trust στη συνέχεια καταβάλλει στον προηγούμενο ιδιοκτήτη τη συμφωνημένη τιμή πώλησης της επιχείρησης σε δόσεις ως μερίδιο των μελλοντικών κερδών.

Ο Στόκγουελ, που τώρα εργάζεται με μερική απασχόληση για την Stockwell Elastomerics, επέλεξε μια ελαφρώς διαφορετική μέθοδο μεταβίβασης της ιδιοκτησίας στο προσωπικό, ένα Σχέδιο Ιδιοκτησίας Μετοχών Εργαζομένων ή ESOP.

Αυτό σημαίνει επίσης ότι η επιχείρηση τίθεται υπό την ιδιοκτησία ενός trust, αλλά αντί το προσωπικό να μοιράζεται τα ετήσια κέρδη, λαμβάνει μετοχές τις οποίες μπορεί να εξαργυρώσει μόνο όταν αποχωρήσει από την εταιρεία.

Εν τω μεταξύ, ο συνταξιοδοτούμενος ιδιοκτήτης πρέπει επίσης να περιμένει τα χρήματά του. «Δέχομαι πληρωμές σε διάστημα 10 ετών», λέει ο Στόκγουελ, ο οποίος αναγνωρίζει ότι κάνει μια «βραχυπρόθεσμη οικονομική θυσία».

Τα προγράμματα ESOP αποτελούν την πιο συνηθισμένη μέθοδο μεταβίβασης επιχειρήσεων στους εργαζομένους τους στις ΗΠΑ. Το 2023, το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, υπήρχαν 6.609 εταιρείες με τέτοια ιδιοκτησιακή δομή. Αυτές απασχολούσαν 10,9 εκατομμύρια άτομα και διέθεταν συνολικά περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 2 τρισ. δολαρίων (1,5 τρισ. λιρών).

Μια τρίτη μέθοδος απόκτησης ιδιοκτησίας από το προσωπικό είναι η δημιουργία εργατικού συνεταιρισμού, όπου οι εργαζόμενοι αγοράζουν μερίδιο της επιχείρησης.

Κυβερνητική στήριξη

Ο Ηθαν Ρουέν , αναπληρωτής καθηγητής στο Harvard αναφέρει ότι, ευτυχώς, υπάρχει πλέον πολιτική βούληση στην Ουάσινγκτον για την απλοποίηση της διαδικασίας της ιδιοκτησίας από τους υπαλλήλους, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση έχει αρχίσει να την ενθαρρύνει. Το υπουργείο Εργασίας έχει μια νέα Πρωτοβουλία για τη Συμμετοχή των Εργαζομένων στη Συμμετοχή, η οποία στοχεύει τόσο στην προώθηση της πρακτικής όσο και στην παροχή συμβουλών.

Προσθέτει ότι υπάρχει επίσης διακομματική υποστήριξη στο Κογκρέσο «για να βρεθούν τρόποι ώστε η [πώληση της επιχείρησης στο προσωπικό] να γίνει μια ευκολότερη και πιο ρεαλιστική επιλογή για τους ιδιοκτήτες επιχειρήσεων». Ως αποτέλεσμα, «η διαίσθησή μου είναι ότι θα δούμε περισσότερες επιτυχημένες μετατροπές σε μοντέλα συμμετοχής των εργαζομένων τα επόμενα χρόνια».