ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ: Σχεδόν πλήρης η μετακύλιση των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές το 2022-2023

Σχεδόν πλήρης ήταν η μετακύλιση των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή, σε ποσοστό από 90% έως 100%, όπου εφαρμόστηκε στην ΕΕ, σύμφωνα με μελέτες για την περίοδο 2022-2023 όπως αναφέρει ενημερωτικό σημείωμα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, στο οποίο επισημαίνεται ότι όσο πιο ανταγωνιστική η αγορά τόσο υψηλότερος ο βαθμός μετακύλισης σε σχέση με αγορές που έχουν ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά.

IME ΓΣΕΒΕΕ: Η εμπειρία από τις μειώσεις ΦΠΑ στην ΕΕ

Ειδικότερα, το ενημερωτικό σημείωμα εξετάζει τον βαθμό στον οποίο οι μεταβολές των συντελεστών ΦΠΑ περνούν στις τελικές τιμές καταναλωτή, καθώς και τις επιπτώσεις τους στο εισόδημα των νοικοκυριών.

Όπως επισημαίνεται, το σημείωμα αξιοποιεί την εμπειρική βάση που διαμορφώθηκε από τις προσωρινές μειώσεις ΦΠΑ που εφαρμόστηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2022-2023, στο πλαίσιο των παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και των πληθωριστικών πιέσεων. Μέσα από την κριτική επισκόπηση 32 εμπειρικών μελετών, που αφορούν 69 επεισόδια μεταβολής του ΦΠΑ, καταγράφεται σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στις παλαιότερες και στις πιο πρόσφατες περιόδους.

Σύμφωνα με τα βασικά συμπεράσματα, έως και το 2020 ο μέσος βαθμός μετακύλισης των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές διαμορφωνόταν περίπου στο 50%. Αντίθετα, οι νεότερες μελέτες που αφορούν την περίοδο 2022-2023 καταλήγουν ότι η μετακύλιση των μειώσεων του ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή ήταν σχεδόν πλήρης, κυμαινόμενη από 90% έως 100%.

Σε ό,τι αφορά τις αυξήσεις των συντελεστών ΦΠΑ, το σημείωμα αναφέρει ότι η μετακύλιση παραμένει ατελής, με μέσο ποσοστό 74%. Αυτό, όπως σημειώνεται, σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις συχνά απορροφούν μέρος της αύξησης του κόστους, προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους στην αγορά.

Ο ρόλος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μικρές και ατομικές επιχειρήσεις, οι οποίες κυριαρχούν στην ελληνική οικονομία. Όπως αναφέρεται, στις επιχειρήσεις αυτές το κέρδος της επιχείρησης ταυτίζεται με το εισόδημα του νοικοκυριού. Κατά συνέπεια, το τμήμα του οφέλους από μια μείωση του ΦΠΑ που δεν μετακυλίεται άμεσα στις τιμές δεν χάνεται, αλλά επιστρέφει εμμέσως στα νοικοκυριά μέσω της αυτοαπασχόλησης και της αγοράς εργασίας.

Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ σημειώνει ότι σε οικονομίες με ισχυρή παρουσία πολύ μικρών επιχειρήσεων, όπως η ελληνική, η τελική ωφέλεια προς τα νοικοκυριά από τη μείωση του ΦΠΑ είναι συστηματικά μεγαλύτερη από εκείνη που αποτυπώνεται μόνο στην άμεση μετακύλιση στις τιμές.

Παράλληλα, το σημείωμα αναδεικνύει τον ρόλο της δομής της αγοράς, σημειώνοντας ότι οι πιο ανταγωνιστικές αγορές εμφανίζουν υψηλότερο βαθμό μετακύλισης σε σχέση με αγορές με ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά. Θετική επίδραση, σύμφωνα με την ανάλυση, έχει επίσης η δημοσιότητα που δίνεται σε μια πολιτική μείωσης του ΦΠΑ, καθώς και ο συντονισμός της δράσης των κοινωνικών εταίρων με την κυβέρνηση.

Οι χώρες με τους υψηλότερους συντελεστές

Ως προς την αναδιανεμητική επίδραση της μεταβολής των συντελεστών ΦΠΑ, το ενημερωτικό σημείωμα καταλήγει ότι αυτή είναι συνολικά θετική, αν και ο οριζόντιος χαρακτήρας της μείωσης περιορίζει την αποτελεσματικότητά της σε σχέση με πιο στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα εντάσσεται σ’ εκείνη την ομάδα χωρών με τους υψηλότερους συντελεστές, τόσο κύριους όσο και μειωμένους. Συγκεκριμένα, εάν χωρίζονταν τα κράτη σε τρεις ομάδες βάσει του ύψους του κύριου συντελεστή (χαμηλός, μεσαίος, υψηλός) τότε η πρώτη ομάδα (χαμηλός) θα περιλάμβανε χώρες με συντελεστή έως 20%, δηλαδή, την Αυστρία, τη Βουλγαρία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Κύπρο, τη Μάλτα και το Λουξεμβούργο,η δεύτερη ομάδα (μέσος) θα περιλάμβανε χώρες με κύριο συντελεστή από 21% έως 23%,
δηλαδή τις Ιρλανδία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβακία, Ιταλία, Σλοβενία, Βέλγιο, Ισπανία, Λετονία, Λιθουανία, Ολλανδία, Ρουμανία και Τσεχία,ενώ η τρίτη ομάδα (υψηλός) θα περιλάμβανε χώρες με συντελεστή από 24% και πάνω, δηλαδή τις Ουγγαρία, Φινλανδία, Δανία, Κροατία, Σουηδία, Εσθονία και Ελλάδα.