Άδειες: Τι ισχύει με τα διευθυντικά στελέχη

Με το άρθρο 36 του νέου νόμου 5316/2026 (ΦΕΚ Α΄ 105/06.07.2026) τροποποιήθηκε η παρ. 1 του άρθρου 220 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (Π.Δ. 62/2025), προκειμένου να αποσαφηνιστεί το ισχύον μέχρι την έναρξη ισχύος της νέας διάταξης νομοθετικό πλαίσιο που αφορά το δικαίωμα λήψης άδειας αναψυχής των εργαζομένων που κατέχουν θέση εποπτείας ή διεύθυνσης ή εμπιστευτική.

Ειδικότερα το άρθρο 36 του Νόμου 5316/2026 ορίζει ότι οι διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας περί ετήσιας κανονικής άδειας με αποδοχές [άρθρα 220 έως 226 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (ΠΔ 62/2025)] εφαρμόζονται πλέον ρητά και στους εργαζομένους που κατέχουν διευθυντικές θέσεις (διευθύνοντες υπάλληλοι).

Αυτό σημαίνει ότι τα διευθυντικά στελέχη έχουν κατοχυρωμένο δικαίωμα στην ετήσια άδεια αναψυχής, κάτι που μέχρι πρότινος δημιουργούσε ερμηνευτικά ζητήματα στη νομολογία.

Ιστορικό

Ο Ν. 2269/1920, με τον οποίο κυρώθηκε και επεκτάθηκε στο εθνικό μας δίκαιο η Διεθνούς Σύμβασης της Διεθνούς Διασκέψεως της Εργασίας της Ουασινγκτώνος, 1/1919, εξαιρεί τους διευθύνοντες υπαλλήλους από την προστασία που παρέχουν οι διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας για τα χρονικά όρια εργασίας.

Η εν λόγω κατηγορία εργαζομένων δεν εξαιρείται από το δικαίωμα άδειας αναψυχής, τόσο με βάση το ενωσιακό δίκαιο [Οδηγία 2003/88/Ε.Κ. του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (L 299)], όσο και με βάση το εθνικό δίκαιο (άρθρα 175 και 220 Κώδικα Εργατικού Δικαίου (ΠΔ 62/2025).

Ειδικότερα το άρθρο 182 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου, που προβλέπει παρεκκλίσεις από τα χρονικά όρια εργασίας, περιορίζει ρητά ποιες διατάξεις που παρέχουν προστασία των χρονικών ορίων εργασίας δεν έχουν εφαρμογή στους διευθύνοντες υπαλλήλους και στις οποίες δεν περιλαμβάνονται οι διατάξεις που αφορούν την ετήσια άδεια.

«ΠΔ 62/2025 Άρθρο 182. Παρεκκλίσεις

Τηρουμένων των γενικών αρχών για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, επιτρέπονται παρεκκλίσεις από τα άρθρα:

• 171 (Ημερήσια ανάπαυση),
• 172 (Διαλείμματα),
• 173 (Ελάχιστη περίοδος εβδομαδιαίας συνεχούς ανάπαυσης),
• 174 (Μέγιστη εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας) και
• 176 (Διάρκεια της νυκτερινής εργασίας) για:

α. Διευθυντικά στελέχη,

β. Μέλη της οικογένειας του εργοδότη [ΣΣ Ατομική Επιχείρηση] σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις,

γ. Εργαζόμενους στον τελετουργικό τομέα των εκκλησιών και των θρησκευτικών κοινοτήτων.»

Η ανάγκη της ρύθμισης και η νέα διάταξη

Ενώ υπάρχουν προστατευτικές διατάξεις όπως του άρθρου 182 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου ΠΔ 62/2025, προέκυψε ανάγκη της ερμηνευτικής – τροποποίησης του άρθρου 220 αυτού, λόγω της πάγιας αντιμετώπισης των εθνικών δικαστηρίων, σύμφωνα με την οποία, στην πράξη, είχε οδηγήσει των προσώπων εμπιστοσύνης και διεύθυνσης (διευθύνοντες υπάλληλοι) στον αποκλεισμό τους από το σχετικό δικαίωμα, όπως και από την καταβολή του επιδόματος αδείας.

Ενδεικτικά οι παρακάτω αποφάσεις  του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου του Αρείου Πάγου:

• Α.Π. 1047/2007, Α.Π. 163/1998, Α.Π. 336/2018, Α.Π. 1388/2019, Α.Π. 447/2015.

Αντιθέτως, το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο του Αρείου Πάγου, με την απόφαση 935/2017 του, είχε κρίνει ότι «οι διευθύνοντες υπάλληλοι, όπως κάθε εργαζόμενος, υπόκεινται σε ανάλωση των πνευματικών και σωματικών δυνάμεών τους και έχουν την ίδια με όλους ανάγκη αναπαύσεως, δεν πρέπει, κατ` αρχήν, να εξαιρεθούν από την εφαρμογή των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας για χορήγηση ετήσιας άδειας αναψυχής. Οπότε, πρέπει να γίνει η ακόλουθη διάκριση. Εάν η λήψη της άδειας εξαρτάται από την προαίρεση του ιδίου του υπαλλήλου, αναγόμενη στα διευθυντικά καθήκοντα τα οποία ο ίδιος ασκεί, δεν είναι θεμιτό το να επιρριφθούν στον εργοδότη οι συνέπειες από την εκούσια μη χρήση του δικαιώματος σε αυτούσια άδεια. Εάν, όμως, για τη λήψη της άδειας είναι απαραίτητη η συναίνεση του εργοδότη και αυτός αρνείται να τη δώσει, τότε ο διευθύνων υπάλληλος δικαιούται τις αποδοχές του χρονικού διαστήματος, για το οποίο δεν έλαβε την άδεια αυτουσίως και, εφόσον συντρέχει πταίσμα του εργοδότη, την κατά νόμο αστική ποινή (προσαύξηση 100%).». Επίσης, με νεότερη απόφαση του Αρείου Πάγου και συγκεκριμένα την απόφαση 697/2024, κρίθηκε ότι «είναι δυνατόν, στα πλαίσια της καθιερωμένης με το άρθρο 361 ΑΚ ελευθερίας των συμβάσεων, να συμφωνηθεί ειδικά ότι ο διευθύνων υπάλληλος δικαιούται ετήσια άδεια και τις αντίστοιχες αποδοχές.».

Με δεδομένο το νομοθετικό πλαίσιο και την νομολογία, επισημάνθηκε από τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα το ζήτημα συμβατότητας της εθνικής νομολογίας με το ενωσιακό δίκαιο. Με τη νέα ρύθμιση επιδιώκεται, συνεπώς, η άρση της ερμηνευτικής αμφισβήτησης ως προς το δικαίωμα άδειας αναψυχής των εργαζομένων που έχουν μία από τις ιδιότητες της περ. α) του άρθρου 2 της Διεθνούς Συμβάσεως της Διεθνούς Διασκέψεως της Εργασίας της Ουασινγκτώνος, όπως η ιδιότητα αυτή διαπιστώνεται σύμφωνα με τα κριτήρια του Μέρους Β΄ της υπ’ αρ. 90972/15-1-2021 απόφασης του Υπουργείου Εργασίας (όπως ισχύει).

Η παρ. 1 του άρθρου 220 διαμορφώνεται ως εξής:

«1. Οι διατάξεις του Κεφαλαίου εφαρμόζονται υπέρ εκείνων που απασχολούνται έναντι μισθού σε επιχειρήσεις ή εργασίες που ασκούνται με σκοπό το κέρδος, βιομηχανικής, βιοτεχνικής και εμπορικής φύσης, διενέργειας μεταφορών ή φορτοεκφόρτωσης, άσχετα με τη μορφή ή τον χαρακτήρα (δημοσίου ή ιδιωτικού) της οργάνωσής τους, καθώς και σε επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, σε νοσηλευτικά ή άλλα ιδρύματα ή οργανισμούς ή σε οποιαδήποτε άλλα έργα που διεξάγονται για λογαριασμό ιδιωτών, νομικών προσώπων, οργανισμών δημοσίου δικαίου ή του Δημοσίου, σε σωματεία, συνεταιρισμούς, θεάματα και λέσχες, συμπεριλαμβανομένων των εργαζομένων που έχουν μία από τις ιδιότητες της περ. α) του άρθρου 2 της Διεθνούς Συμβάσεως της Διεθνούς Διασκέψεως της Εργασίας της Ουασινγκτώνος, που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν. 2269/1920 (Α’ 145).»

Συμπέρασμα

Συνεπώς, με την τροποποίηση που έγινε στο άρθρο 220 του ΠΔ 62/2025 με το νόμο 5316/2026 ορίζεται πλέον ρητά ότι, μεταξύ των προσώπων στα οποία θα εφαρμόζονται οι διατάξεις για την άδεια, αλλά και για το επίδομα αδείας (το οποίο είναι συνακόλουθο του δικαιώματος λήψης κανονικής αδείας), συμπεριλαμβάνονται και οι διευθύνοντες υπάλληλοι.

Παλαιολόγος Ι Λιάζος, Οικονομολόγος Σύμβουλος Εργασιακών Ασφαλιστικών