Σημαντική υποχώρησε κατέγραψε η καταναλωτική εμπιστοσύνη στην ευρωζώνη τους μήνες μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν, σύμφωνα με τελευταίο οικονομικό δελτίο της ΕΚΤ, που διαπιστώνει ότι τα νοικοκυριά έβαλαν φρένο στις δαπάνες
Συγκεκριμένα ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης (CCI), ο οποίος βασίζεται σε απαντήσεις στην Έρευνα Προσδοκιών Καταναλωτών (CES) της ΕΚΤ, μειώθηκε κατά περίπου 12 μονάδες δείκτη συνολικά μεταξύ Φεβρουαρίου και Απριλίου. Αυτή η μείωση είναι συγκρίσιμη με τη μείωση των 15 μονάδων δείκτη που καταγράφηκε τους δύο πρώτους μήνες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Παράλληλα, όπως επισημαίνουν οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ, μειώθηκε σημαντικά η δυναμική της κατανάλωσης. Από το 3-4% που ήταν ο μέσος όρος του ετήσιου ρυθμού, η ονομαστική αύξηση της κατανάλωσης μειώθηκε σε περίπου 2,5% σε ετήσια βάση τον Απρίλιο του 2026.
Ποιες δαπάνες μειώθηκαν
Σύμφωνα με την ΕΚΤ η επιβράδυνση οφείλεται κυρίως στις χαμηλότερες επιδόσεις της κατηγορίας διακριτικές δαπάνες. Πρόκειται για τις δαπάνες που είναι πιο εύκολο να αναβληθούν και δεν επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών.
Οι διακριτικές δαπάνες μειώθηκαν περισσότερο, ενώ οι ονομαστικές δαπάνες για ενέργεια αυξήθηκαν, αντανακλώντας κυρίως το υψηλότερο κόστος μεταφορών, συμπεριλαμβανομένων των καυσίμων. Άλλες ανάγκες, ιδίως η στέγαση και τα τρόφιμα, αποδείχθηκαν ανθεκτικές.
When energy prices increase, household budgets feel the heat.
Energy shocks reduce purchasing power, leading to weaker consumption. Households that spend more of their income on energy are disproportionately worse off.
Read our #EconomicBulletin https://t.co/W20J5Jc73b pic.twitter.com/65uEW9C96Z
— European Central Bank (@ecb) August 3, 2026
Επιπλέον, τα νοικοκυριά με υψηλότερο εισόδημα ανταποκρίνονται καλύτερα από τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα. Αυτό συνάδει με το γεγονός ότι τα νοικοκυριά με υψηλότερο εισόδημα έχουν μεγαλύτερο περιθώριο προσαρμογής των δαπανών τους, ιδίως αναβάλλοντας διακριτικές αγορές όπως πολυτελή ρούχα και υποδήματα ή αθλητικό εξοπλισμό, μειώνοντας τα ταξίδια ή περικόπτοντας μη βασικές υπηρεσίες όπως προαιρετικές θεραπείες ευεξίας και παρόμοιες υπηρεσίες.
Αντίθετα, τα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα προσάρμοσαν κυρίως τις δαπάνες για διαρκή αγαθά και εστιατόρια και καφετέριες. Αυτό πιθανότατα αντανακλά το πιο περιορισμένο περιθώριο προσαρμογής των νοικοκυριών με χαμηλότερο εισόδημα, καθώς ένα μεγαλύτερο μερίδιο του προϋπολογισμού τους απορροφάται από τις ανάγκες.
Συνολικά, η αποδυνάμωση της ονομαστικής κατανάλωσης φαίνεται να οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε νοικοκυριά που δεν έχουν περιορισμούς στον προϋπολογισμό, αλλά επιλέγουν να αναβάλουν τις δαπάνες τους λόγω της αυξημένης αβεβαιότητας.
Το σοκ του πολέμου
Η συσχέτιση μεταξύ του πρόσφατου σοκ εμπιστοσύνης και της κατανάλωσης ήταν ισχυρότερη από ό,τι υποδηλώνουν τα ιστορικά πρότυπα.
Τα νοικοκυριά που υπέστησαν μεγαλύτερη πτώση στην εμπιστοσύνη κατέγραψαν επίσης μεγαλύτερη μείωση στην κατανάλωση. Μια πτώση 10 μονάδων στην εμπιστοσύνη σε ετήσια βάση συσχετίστηκε, κατά μέσο όρο, με μείωση περίπου 0,4 ποσοστιαίων μονάδων στην ετήσια ονομαστική αύξηση της ατομικής κατανάλωσης τον Απρίλιο του 2026.
Αυτή η επίδραση είναι σημαντικά μεγαλύτερη από την εκτιμώμενη σχέση σε ολόκληρη την περίοδο του δείγματος – η οποία υποδηλώνει μείωση περίπου 0,2 ποσοστιαίων μονάδων – και είναι συγκρίσιμη σε μέγεθος με αυτήν που παρατηρήθηκε μετά την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Απρίλιο του 2022. Αυτό υποδηλώνει ότι το κανάλι εμπιστοσύνης είναι ιδιαίτερα ισχυρό στην περίπτωση μεγάλων σοκ που γίνονται ευρέως αντιληπτά ως τέτοια από τους καταναλωτές
Σε κανονικές εποχές, οι αλλαγές στην εμπιστοσύνη μπορεί να αντανακλούν εν μέρει τον θόρυβο ή τις ιδιοσυγκρασιακές αντιλήψεις των νοικοκυριών.
Στο πλαίσιο του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ωστόσο, το σοκ είναι κοινό, εμφανές και συνδέεται άμεσα με κινδύνους για τις τιμές της ενέργειας, τον πληθωρισμό και τα πραγματικά εισοδήματα.
Ως εκ τούτου, αναφέρουν οι οικονομολόγοι, η πτώση της εμπιστοσύνης φαίνεται να έχει ισχυρότερο και πιο άμεσο αντίκτυπο στην κατανάλωση.
Η επίδραση οφείλεται κυρίως στα νοικοκυριά χωρίς περιορισμούς και στην κατανάλωση κατά βούληση. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι η επιβράδυνση δεν είναι αποτέλεσμα δεσμευτικών περιορισμών εισοδήματος, αλλά μάλλον στο ότι τα νοικοκυριά αναβάλλουν τις αγορές τους όταν έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόσουν το χρονοδιάγραμμα των δαπανών τους.
Η απώλεια εισοδήματος
Τον Απρίλιο, οι ερωτηθέντες της έρευνας CES κλήθηκαν επίσης να εκφράσουν τις προσδοκίες τους σχετικά με την εξέλιξη του πραγματικού εισοδήματος, στο πλαίσιο ενός σεναρίου όπου ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε επίμονο πληθωρισμό.
Περίπου το 40% των ερωτηθέντων ανέφερε ότι δεν αναμένει καμία ανάκαμψη. Αυτό έχει σημασία, επισημαίνεται από την ΕΚΤ, για τη δυναμική της κατανάλωσης, καθώς η υπόθεση του μόνιμου εισοδήματος προβλέπει ότι τα νοικοκυριά θα πρέπει να προσαρμόσουν την κατανάλωσή τους σε μεγαλύτερο βαθμό όταν αντιλαμβάνονται τις απώλειες εισοδήματος ως μόνιμες και όχι ως προσωρινές.
Τα νοικοκυριά που αναμένουν μόνιμες απώλειες πραγματικού εισοδήματος παρουσίαζαν ήδη ισχυρότερα σημάδια προσαρμογής των δαπανών τους. Αυτό υποδηλώνει έναν σημαντικό κίνδυνο: εάν τα νοικοκυριά αντιληφθούν τις απώλειες πραγματικού εισοδήματος που απορρέουν από τη σύγκρουση ως μόνιμες και τις συσχετίσουν με χαμηλότερη πραγματική αγοραστική δύναμη, η αρχική επιβράδυνση που οφείλεται στη διάθεση θα μπορούσε να εδραιωθεί περαιτέρω.
