Καύσωνας: Οι υψηλές θερμοκρασίες που έβαλαν σε περιπέτειες την οικονομία της Ευρώπης

Το καλοκαίρι του 2026 στην Ευρώπη θα μείνει στην ιστορία. Μια σειρά από εξαντλητικούς καύσωνες έσπασαν τα ρεκόρ θερμοκρασίας. Οι πυρκαγιές, που εντάθηκαν από τη ζέστη και την έλλειψη βροχής, προκάλεσαν καταστροφές στη Γαλλία και την Ισπανία και ξέσπασαν σε απρόσμενα μέρη όπως η Ουαλία.

Οι ποταμοί σε όλη την Κεντρική Ευρώπη σχεδόν ξεράθηκαν. Οι καταπράσινοι λόφοι και τα πάρκα των πόλεων της Αγγλίας ξεράθηκαν και έγιναν καφέ. Οι καλλιέργειες μαράθηκαν, τα ποταμόπλοια προσάραξαν, τα τρένα εκτροχιάστηκαν.

Η ευρωπαική ήπειρος ήταν ήδη αυτή που θερμαίνεται ταχύτερα στον πλανήτη, με θερμοκρασίες περίπου 2,5 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες από ό,τι στην προβιομηχανική εποχή, σε σύγκριση με περίπου 1,4 βαθμούς για τη Γη συνολικά, σημειώνει η Wall Street Journal και προσθέτει ότι κατά ειρωνικό τρόπο, ένας από τους λόγους για τους οποίους η περιοχή ενδέχεται να θερμαίνεται ταχύτερα είναι η επιτυχία της στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η οποία αραιώνει το στρώμα των αερολυμάτων που ανακλούν την ηλιακή ακτινοβολία.

Αυτό το καλοκαίρι έφερε τα πράγματα σε ένα νέο επίπεδο.

Καύσωνας στη Δυτική Ευρώπη

Ήταν η πιο ζεστή περίοδος Ιουνίου-Ιουλίου που έχει καταγραφεί ποτέ στη Δυτική Ευρώπη, σύμφωνα με το Copernicus, το πρόγραμμα παρατήρησης της Γης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα 6,5 χιλιοστά βροχής που έπεσαν τον Ιούλιο στην Αγγλία, περίπου 0,25 ίντσες, ήταν τα χαμηλότερα από τότε που άρχισαν οι καταγραφές το 1836 και λιγότερο από το μισό του δεύτερου πιο ξηρού Ιουλίου — το 1911.

Τα επίπεδα υγρασίας του εδάφους σε ολόκληρη την Ιβηρική Χερσόνησο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Αυστρία και την Ουγγαρία ήταν τα χαμηλότερα σε ένα σύνολο δεδομένων που χρονολογείται από το 1979, επηρεάζοντας αρνητικά τις συγκομιδές. Τέσσερις από τους πιο διάσημους ποταμούς της Ευρώπης — ο Λίγηρας, ο Δούναβης, ο Ρήνος και ο Πό — έφτασαν όλοι σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα τον Αύγουστο.

Το καυτό καλοκαίρι έδωσε μια πρώτη γεύση του τι μας περιμένει αλλού, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, καθώς οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα συνεχίζονται και οι θερμοκρασίες αυξάνονται τα επόμενα χρόνια και δεκαετίες. Ο ρυθμός της αλλαγής έχει αιφνιδιάσει πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, παρά τις πολυετείς προειδοποιήσεις των επιστημόνων.

«Νομίζεις ότι είναι λάθος στα δεδομένα, αλλά δεν είναι», δήλωσε ο Guido Cioni, ειδικός σε θέματα μετεωρολογικών δεδομένων που εργάζεται για την Airbus.

Οι κλιματικές αλλαγές θα μεταμορφώσουν τον τρόπο λειτουργίας των κυβερνήσεων, των επιχειρήσεων, των αγροτών και των απλών πολιτών, τονίζει η WSJ.

Η Ευρώπη απολάμβανε εδώ και καιρό σχετικά ήπιο κλίμα, γεγονός που έκανε πράγματα όπως ο κλιματισμός να αποτελούν πολυτέλεια. Οι βροχοπτώσεις ήταν σχετικά σταθερές, με αποτέλεσμα η γεωργία να εξαρτάται πολύ λιγότερο από την άρδευση, ειδικά στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη.

Αυτό τώρα αλλάζει, και μάλιστα γρήγορα.

Μαρασμός στις καλλιέργειες

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είχε καταγράψει ποτέ θερμοκρασία 38 βαθμών Κελσίου, ή περίπου 100 βαθμών Φαρενάιτ, πριν από το 2003. Έχει πλέον καταγράψει τέτοια θερμοκρασία έξι φορές, δύο απο αυτές , αυτό το καλοκαίρι.

Το καλοκαίρι αυτό διπλασίασε επίσης τον προηγούμενο αριθμό ρεκόρ ημερών με θερμοκρασία άνω των 34 βαθμών Κελσίου, ή 93 Φαρενάιτ — 14 έναντι επτά το 1976, τη χρονιά ενός διαβόητου καύσωνα. Πριν από το 1975, το Ηνωμένο Βασίλειο έφτανε τους 34 βαθμούς κατά μέσο όρο μία ή δύο φορές ανά δεκαετία, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία.

Και όλα αυτά βιώνονται με ελάχιστο ή καθόλου κλιματισμό, από τα σχολεία έως το μετρό, τα νοσοκομεία και τα σπίτια, καθιστώντας την καθημερινή ζωή ένα αποπνικτικό βάρος.

Τα εργοστάσια μείωσαν την παραγωγή τους και οι επιχειρήσεις έκλεισαν. Σχολεία σε όλη την Αγγλία και τη Γαλλία έστειλαν τους μαθητές στα σπίτια τους όταν οι θερμοκρασίες εκτοξεύτηκαν, ενώ οι αρχές στην Αγγλία εξετάζουν πλέον το ενδεχόμενο αλλαγής του σχολικού ημερολογίου ώστε να τερματιστούν τα μαθήματα εβδομάδες νωρίτερα.

Πολλοί εύποροι Νοτιοευρωπαίοι προλαβαίνουν τις αλλαγές μετακομίζοντας σε πιο δροσερές περιοχές, όπως οι ορεινές περιοχές της βόρειας Ισπανίας.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το θερμότερο κλίμα θα πρέπει να θεωρηθεί ως θετικό στοιχείο — μια ευκαιρία για τους Βρετανούς και τους Βορειοευρωπαίους, που στερούνται ηλιοφάνειας, να απολαύσουν καθαρό ουρανό και ζεστό καιρό, καθώς και μια τουριστική ευκαιρία για πιο δροσερές περιοχές όπως η Σκωτία και η Νορβηγία.

Οι αγρότες, όμως, δεν έχουν καμία διάθεση να ανοίξουν τη σαμπάνια, σχολιάζει η WSJ. Τα τρία τέταρτα της Αγγλίας πλήττονται από ξηρασία, την τρίτη μέσα σε πέντε χρόνια. Η συγκομιδή της Βρετανίας ενδέχεται να είναι η μικρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ, οδηγώντας σε περαιτέρω αύξηση των ήδη υψηλών τιμών των τροφίμων, σύμφωνα με την Energy and Climate Intelligence Unit, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση του Ηνωμένου Βασιλείου.

Τα λαχανικά παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη. Η παραγωγή γάλακτος έχει μειωθεί, καθώς οι αγελάδες βρίσκονται σε κατάσταση στρες και το χορτάρι δεν μεγαλώνει αρκετά γρήγορα για να τις θρέψει, αναγκάζοντας τους αγρότες να καταφύγουν στη χειμερινή τροφή.

Καταστροφή για τα αμπέλια

Όπως πολλοί οινοποιοί της περιοχής του Μπορντό στη Γαλλία , ο Φιλιμπέρ Περίν του Château Carbonnieux δεν εγκατέστησε ποτέ σύστημα άρδευσης. Δεν το χρειάστηκε ποτέ, χάρη στο ήπιο καλοκαιρινό κλίμα, με τα δροσερά βράδια και τις σποραδικές βροχοπτώσεις.

Στα μέσα Μαΐου, όμως, το Μπορντό έμεινε εντελώς ξηρό. Μια σειρά καυσώνων έπληξε την περιοχή. Ο Περίν και 11 άλλοι οινοποιοί της ονομασίας προέλευσης Pessac-Léognan αναγκάστηκαν να λάβουν ειδική άδεια από την γαλλική αρχή οίνου για να ποτίσουν τα αμπέλια τους, η οποία έστειλε επιθεωρητές για να βεβαιωθεί ότι τα φυτά είχαν υποστεί επαρκή στρες.

Ο Περίν συγκρότησε τότε μια πρόχειρη ομάδα ποτίσματος —ένα άτομο για να οδηγεί το τρακτέρ και τέσσερα άλλα να ακολουθούν με τους σωλήνες— με κόστος περίπου 1.500 ευρώ, ή 1.750 δολάρια, την ημέρα. Εστίασαν σε τμήματα του αμπελώνα που αντιπροσωπεύουν το μέλλον του: αμπέλια ηλικίας 4 έως 8 ετών, αρκετά μεγάλα για να αποδώσουν καρπούς αλλά πολύ αδύναμα για να αντέξουν τη ζέστη. Τα παλαιότερα αμπέλια, με βαθύτερες ρίζες, αφέθηκαν στη φύση.

Το νερό έσωσε τα νεαρά αμπέλια, αλλά η ζέστη ώρισε τα σταφύλια του κάστρου γρηγορότερα, αναγκάζοντας τον Περρίν να ξεκινήσει τον τρύγο στις αρχές Αυγούστου, τρεις εβδομάδες νωρίτερα.

Ο Ντάνιελ Μπαρμπού, ένας 84χρονος τρυγητής, εντάχθηκε σε μια μικρή ομάδα εργατών στην προσπάθεια για τον τρύγο. Για πολλά σταφύλια, ήταν ήδη πολύ αργά. Ολόκληρα τσαμπιά είχαν καμένη φλούδα. Άλλα είχαν μετατραπεί σε σταφίδες.

«Είναι η πρώτη φορά στα 23 χρόνια που ασχολούμαι με αυτό που το βλέπω έτσι», είπε ο Μπαρμπού.

Ο Περρίν εκτιμά ότι η ζέστη θα μειώσει την παραγωγή των λευκών σταφυλιών κατά ένα τρίτο και των κόκκινων κατά το ήμισυ.

Οι επιπτώσεις στην οικονομία

Ο πρωτοφανής καύσωνας θα προσθέσει τελικά 1-2 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό των τροφίμων και θα μειώσει κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες την ανάπτυξη του ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ το τρίτο τρίμηνο, σύμφωνα με τον Τόμας Ντβοράκ, οικονομολόγο της Oxford Economics. Σε μια περιοχή όπου η ανάπτυξη είναι αναιμική, «αυτό μπορεί να είναι αρκετό για να οδηγήσει την οικονομία σε στασιμότητα», ακόμη και αν είναι απίθανο να προκαλέσει ύφεση, ανέφερε.

Ενώ οι αγρότες θα υποστούν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις, το μεγαλύτερο πλήγμα στη συνολική ανάπτυξη αναμένεται να προέλθει από τα χαμηλά επίπεδα των υδάτων του Ρήνου, τα οποία διαταράσσουν τη ροή εμπορευμάτων προς και από τις γερμανικές μεταποιητικές επιχειρήσεις, ανέφερε ο Ντβοράκ. Αυτό έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις για τους προμηθευτές και τους πελάτες τους σε οικονομίες όπως η Πολωνία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Σλοβακία.

Ο συνδυασμός καυσώνων, ξηρασίας και πυρκαγιών αναμένεται να κοστίσει στη Γαλλία, τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, έως και 15 δισ. ευρώ, ή 0,5% του ΑΕΠ, σύμφωνα με τη γαλλίδα υπουργό Περιβάλλοντος Μονίκ Μπαρμπού.

Αυτό βυθίζει ακόμη περισσότερο τα δημόσια οικονομικά της χώρας, καθώς η κυβέρνηση προετοιμάζεται για τις διαπραγματεύσεις του προϋπολογισμού στο τέλος του έτους, οι οποίες έχουν ανατρέψει προηγούμενες κυβερνήσεις.

Μακροπρόθεσμα, ένα θερμότερο κλίμα θα σημαίνει πτώση της παραγωγικότητας των εργαζομένων. Κάθε βαθμός Κελσίου αύξησης της θερμοκρασίας μεταξύ 30 και 35 Κελσίου μειώνει την παραγωγικότητα των εργαζομένων κατά 3%, σύμφωνα με τη γερμανική ασφαλιστική εταιρεία Allianz.

Εάν τα πέντε θερμότερα έτη της τελευταίας δεκαετίας επαναληφθούν τα επόμενα πέντε χρόνια, ευάλωτες χώρες όπως η Γαλλία θα μπορούσαν να υποστούν συνολική μείωση του ΑΕΠ κατά 5% έως 7% έως το 2030, δηλαδή περίπου 240 δισεκατομμύρια δολάρια, εκτιμά η εταιρεία.