Στο επίκεντρο της διπλωματικής αντιπαράθεσης μεταξύ Τόκιο και Πεκίνου βρέθηκε η Hello Kitty, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα εμπορικά σήματα της Ιαπωνίας, καθώς οι δύο χώρες αναζητούν ενδείξεις αποκλιμάκωσης μιας κρίσης που διαρκεί περίπου έναν χρόνο και έχει επιβαρύνει τις πολιτικές και εμπορικές σχέσεις τους.
Η Sanrio, η εταιρεία πίσω από το παγκόσμιο εμπορικό σήμα, ανακοίνωσε ότι διακόπτει τη συνεργασία της με ιαπωνική τηλεοπτική σειρά κατασκοπείας, η οποία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Κίνα λόγω του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζει ιστορικά γεγονότα και τις σχέσεις των δύο χωρών. Η εταιρεία είχε κυκλοφορήσει εκδοχές της Hello Kitty με ενδυμασίες εμπνευσμένες από τη σειρά. Σε ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ζήτησε συγγνώμη, υποστηρίζοντας ότι η παραγωγή χρησιμοποιούσε «εκφράσεις ασύμβατες με την εταιρική φιλοσοφία της».
Η κινεζική κρατική εφημερίδα Global Times, με έντονα εθνικιστική γραμμή, προειδοποίησε ότι «η Hello Kitty δεν πρέπει να χορεύει με την ιαπωνική δεξιά», εντάσσοντας την εμπορική συνεργασία σε μια ευρύτερη πολιτική αντιπαράθεση για την ιστορική μνήμη και τον ιαπωνικό εθνικισμό.
Η κρίση μεταξύ των δύο χωρών πυροδοτήθηκε από δηλώσεις της πρωθυπουργού της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, στο κοινοβούλιο το προηγούμενο έτος. Η ίδια ανέφερε ότι η Ιαπωνία θα μπορούσε να εμπλακεί στρατιωτικά σε περίπτωση κινεζικής εισβολής στην Ταϊβάν. Το Πεκίνο εξέλαβε τις δηλώσεις ως απειλή και ως ένδειξη επιστροφής της Ιαπωνίας σε μια πιο επιθετική στρατηγική ασφαλείας.
Κίνα εναντίον Ιαπωνίας και στη μέση η Hello Kitty
Η Κίνα κατηγορεί την Τακαΐτσι ότι οδηγεί τη χώρα της προς έναν επανεξοπλισμό που θυμίζει τη δεκαετία του 1930. Από την πλευρά της, η Ιαπωνίδα πρωθυπουργός δεν έχει ανακαλέσει τις δηλώσεις της και διατηρεί υψηλά ποσοστά δημοτικότητας στο εσωτερικό, όπου οι αρνητικές απόψεις για την Κίνα είναι διαδεδομένες.
Ιδιαίτερη στόχευση έχει δεχθεί η τηλεοπτική σειρά κατασκοπείας Vivant, η οποία απεικονίζει κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών να βασανίζουν Ιάπωνες αντιπάλους τους. Η κινεζική People’s Daily υποστήριξε ότι οι πρακτικές που παρουσιάζονται θυμίζουν μεθόδους του ιαπωνικού στρατού κατοχής, επικαλούμενη ιστορικά στοιχεία.
Παρά τη συνεχιζόμενη ένταση, ορισμένες πρόσφατες κινήσεις έχουν τροφοδοτήσει προσδοκίες για πιθανή αποκλιμάκωση. Την Τετάρτη, κινεζικό ερευνητικό ινστιτούτο με κρατικές διασυνδέσεις διοργάνωσε στο Πεκίνο κοινή συνάντηση με τον ιαπωνικό οργανισμό προώθησης εξωτερικού εμπορίου, με στόχο την εξεύρεση τρόπων περιορισμού των τριβών και τη δημιουργία μηχανισμού αποκατάστασης των σχέσεων.
Επιπλέον, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έστειλε συλλυπητήριο μήνυμα στην οικογένεια του πρώην Ιάπωνα πρωθυπουργού Γιασούο Φουκούντα, ο οποίος πέθανε την προηγούμενη εβδομάδα και είχε εργαστεί για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων. Στο μήνυμά του, ο Σι εξήρε τη στάση του Φουκούντα απέναντι στην ιστορία και κάλεσε τους σημερινούς Ιάπωνες πολιτικούς να διαφυλάξουν τα θεμέλια των σχέσεων των δύο χωρών.
Ψάχνοντας διέξοδο για να καλυτερεύσουν οι σχέσεις
Διπλωμάτες και αναλυτές εκτιμούν ότι ενδέχεται να εξετάζεται μια συμβολική χειραψία μεταξύ του Σι και της Τακαΐτσι στο περιθώριο της συνόδου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), η οποία θα πραγματοποιηθεί τον επόμενο μήνα στη Σενζέν. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της επικοινωνίας, χωρίς να απαιτεί άμεση υποχώρηση από τις θέσεις των δύο πλευρών.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Ο Γέργκ Βούτκε, εταίρος της DGA Group στην Ουάσιγκτον, εκτιμά ότι το Πεκίνο έχει αντιληφθεί πως η αρχική, ιδιαίτερα σκληρή αντίδρασή του στις δηλώσεις για την Ταϊβάν έχει περιορίσει τα περιθώρια ελιγμών του. Η Κίνα χρειάζεται, συνεπώς, έναν τρόπο να επανέλθει σε διάλογο χωρίς να εμφανιστεί ότι εγκαταλείπει τις θέσεις της.
Από την άλλη πλευρά, ο Τζέφρι Χολ, ειδικός στις διεθνείς σχέσεις στο Kanda University of International Studies, σημειώνει ότι η Τακαΐτσι πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στην εκλογική της βάση, η οποία διατηρεί έντονα αρνητική στάση απέναντι στην Κίνα, και στην ιαπωνική επιχειρηματική κοινότητα, που επιθυμεί ομαλές εμπορικές σχέσεις.
Η υπόθεση της Hello Kitty αποκαλύπτει έτσι πόσο βαθιά έχει εισχωρήσει η διπλωματική κρίση στην οικονομία, την ψυχαγωγία και τη μαζική κουλτούρα. Παράλληλα, δείχνει ότι ακόμη και εμπορικά σήματα χωρίς άμεσο πολιτικό χαρακτήρα μπορούν να μετατραπούν σε εργαλεία μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης. Μια πιθανή συνάντηση των δύο ηγετών στο APEC θα μπορούσε να ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας, αλλά η ουσιαστική εξομάλυνση θα εξαρτηθεί από το αν Τόκιο και Πεκίνο θα μπορέσουν να διαχειριστούν τις διαφωνίες τους για την Ταϊβάν, την ιστορική μνήμη και την περιφερειακή ασφάλεια χωρίς να υπονομεύουν περαιτέρω τις οικονομικές τους σχέσεις.
