Ένα «φάντασμα» πλανάται πάνω από την οικονομία της Ρωσίας: Η προσωρινή διαχείριση ξένων περιουσιακών στοιχείων.
Τυπικά, πρόκειται για έναν νομικό μηχανισμό, που επιτρέπει τη μεταβίβαση περιουσίας ξένων εταιρειών, υπό τον έλεγχο διαχειριστών που ορίζονται από τις αρμόδιες αρχές.
Ουσιαστικά, πρόκειται για γεωπολιτικό όπλο.
Camel και Coca – Cola στο στόχαστρο
Ο πιο πρόσφατος στόχος αυτού του όπλου ήταν η Japan Tobacco International (JTI).
Την περασμένη Πέμπτη, ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, υπέγραψε διάταγμα με το οποίο τα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής δραστηριότητας του ομίλου καπνοβιομηχανιών Japan Tobacco International (JTI) τίθενται υπό προσωρινή διαχείριση της ρωσικής ανώνυμης εταιρείας «Promyshlennye Aktivy».
Το σχετικό διάταγμα δημοσιεύθηκε στην επίσημη διαδικτυακή πύλη νομικών πληροφοριών της Ρωσίας.
Η JTI ανήκει στον ιαπωνικό όμιλο Japan Tobacco Group και δραστηριοποιείται στην παραγωγή και εμπορία καπνικών προϊόντων. Στη ρωσική αγορά διαθέτει, μεταξύ άλλων, τα εμπορικά σήματα Winston, Camel, Sobranie και LD.
Την ίδια μέρα που ο Πούτιν πέρναγε «χειροπέδες» στην JTI, η μεγάλη ρωσική οικονομική εφημερίδα «Kommersant» αποκάλυπτε, ότι η Bochkari LLC, παραγωγός μπύρας και αναψυκτικών με έδρα το Αλτάι, αιτήθηκε, με επιστολή προς τον Πούτιν, τη διαχείριση της Multon, ενός από τους μεγαλύτερους παραγωγούς αναψυκτικών στη Ρωσία, η οποία ανήκει στην Coca – Cola HBC.
Η «προσέγγιση», σύμφωνα με τη μεγάλη ρωσική οικονομική εφημερίδα «Kommersant», έγινε στα μέσα Οκτωβρίου, με την Bochkari LLC να απευθύνει στο Κρεμλίνο πρόταση να επιβάλει εξωτερική διαχείριση στην Multon JSC και την Multon Partners LLC, διορίζοντας την ίδια την εταιρεία ως προσωρινό διευθυντή.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το κλίμα υπέρ της αποδοχής της πρότασης στο Κρεμλίνο ήταν ιδιαίτερα θερμό.
Παρεμπιπτόντως, η Coca-Cola HBC απάντησε ότι δεν έχει καμιά επίσημη ενημέρωση από τη ρωσική κυβέρνηση σχετικά με τυχόν αλλαγές στις δραστηριότητές της στη Ρωσία, οι οποίες λειτουργούν τοπικά σε αυτόνομη βάση από το 2022.
Επισημαίνει δε ότι ο όμιλος δεν βασίζεται σε έσοδα ή κεφάλαια από τις δραστηριότητές τoυ στη Ρωσία για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του εκτός Ρωσίας ή για την εξυπηρέτηση του χρέους του.
«Μπαράζ»
Στις 15 Οκτωβρίου, ο Πούτιν είχε θέσει υπό προσωρινή διαχείριση της εταιρείας περιορισμένης ευθύνης «Management Company Center Capital» τα περιουσιακά στοιχεία πέντε ξένων εταιρειών στη Ρωσία.
Η απόφαση αφορούσε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή δαπέδων, υλικών συσκευασίας και προϊόντων προσωπικής υγιεινής.
Ο εκπρόσωπος Τύπου του Ρώσου προέδρου, Ντμίτρι Πεσκόφ, συνέδεσε την απόφαση, μεταξύ άλλων, με την προέλευση των εταιρειών από χώρες που η Μόσχα χαρακτηρίζει μη φιλικές.
Στις 28 Σεπτεμβρίου, ο Ρώσος πρόεδρος είχε υπογράψει διάταγμα για τη μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων της Metro Cash & Carry στη Ρωσία υπό την προσωρινή διαχείριση της ανώνυμης εταιρείας «UK Torg RUS».
Η απόφαση αφορούσε τις εταιρείες «Metro Cash & Carry» και «Metro Warehouse Noginsk».
Ο μηχανισμός
Τι είναι, όμως, αυτός ο μηχανισμός, πώς λειτουργεί και πώς συνδέεται με τον ευρύτερο παγκόσμιο ανταγωνισμό και τους πολέμους που ξεσπούν ο ένας μετά τον άλλον, εμπορικούς και «θερμούς»;
Ο μηχανισμός θεσπίστηκε στη Ρωσία το 2023 και εφαρμόζεται σε εταιρείες από κράτη που προβαίνουν σε ενέργειες τις οποίες η Μόσχα χαρακτηρίζει «μη φιλικές» απέναντι σε ρωσικά νομικά και φυσικά πρόσωπα.
Βασικά, ήταν η απάντηση της Μόσχας στο «πάγωμα» ρωσικών κεφαλαίων, που αφορούν κρατικά περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας στο εξωτερικό, από τον Φεβρουάριο του 2022, ως τιμωρητικό μέτρο για την εισβολή στην Ουκρανία, τα οποία ανέρχονται σε περίπου 300 δισ. δολάρια παγκοσμίως, εκ των οποίων τα 210 δισ. ευρώ βρίσκονται στην Ευρώπη και κυρίως στο βελγικό αποθετήριο (Euroclear).
Η επιβολή του συγκεκριμένου νομικού καθεστώτος της προσωρινής διαχείρισης, βασίζεται σε προεδρικό διάταγμα.
Η προσωρινή διαχείριση μπορεί να αφορά εταιρικά μερίδια, μετοχές και άλλα περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν σε ξένους ιδιοκτήτες.
Ως διαχειριστής ορίζεται μια εταιρεία ή ένας οργανισμός, με αποστολή τη διασφάλιση της περιουσίας και τη συνέχιση της λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Στόχος του μηχανισμού είναι η προστασία των ρωσικών οικονομικών συμφερόντων και η διατήρηση της σταθερότητας των επιχειρήσεων που επηρεάζονται από τους περιορισμούς των δυτικών κυρώσεων.
Η υπαγωγή σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης δεν συνεπάγεται αλλαγή ιδιοκτησίας, καθώς τα δικαιώματα κυριότητας παραμένουν στην αλλοδαπή πλευρά, ωστόσο η εξουσία διαχείρισης και διάθεσης των περιουσιακών στοιχείων περνά στον διορισμένο διαχειριστή.
Η πρακτική αυτή αφορά κυρίως μεγάλες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας.
Οι σχετικές αποφάσεις λαμβάνονται κατά περίπτωση και θεσμοθετούνται με κανονιστικές πράξεις.
Οι διαχειριστές οφείλουν να ενεργούν σύμφωνα με τη ρωσική νομοθεσία και φέρουν ευθύνη για τη διατήρηση των περιουσιακών στοιχείων.
Πόσες ξένες εταιρείες τέθηκαν υπό προσωρινή διαχείριση στη Ρωσία από το 2023
Τα περιουσιακά στοιχεία 34 ξένων εταιρειών και επιχειρηματικών ομίλων έχουν υπαχθεί στο συγκεκριμένο καθεστώς από τον Απρίλιο του 2023, σύμφωνα με καταμέτρηση του ρωσικού πρακτορείου RBC.
Σήμερα, υπό προσωρινή διαχείριση παραμένουν τα περιουσιακά στοιχεία 27 εταιρειών και ομίλων, καθώς σε επτά περιπτώσεις το μέτρο έχει αρθεί.
Ειδικότερα, από τον Απρίλιο του 2023, όταν υπογράφηκε το σχετικό προεδρικό διάταγμα, τα περιουσιακά στοιχεία 34 ξένων εταιρειών και επιχειρηματικών ομίλων στη Ρωσία έχουν τεθεί υπό προσωρινή διαχείριση.
Οι πρώτες επιχειρήσεις που υπήχθησαν στο συγκεκριμένο καθεστώς ήταν οι μονάδες της φινλανδικής Fortum και της γερμανικής Uniper.
Το 2026 ήταν η χρονιά με τις περισσότερες αποφάσεις προσωρινής διαχείρισης: συνολικά 17 εταιρείες και όμιλοι υπήχθησαν στο καθεστώς. Το 2024 είχαν καταγραφεί οκτώ περιπτώσεις, το 2023 έξι, ενώ το 2025 μόλις τρεις.
Ειδικότερα, έως τις 5 Νοεμβρίου 2026, το καθεστώς προσωρινής διαχείρισης είχε αρθεί σε επτά περιπτώσεις.
Ως εκ τούτου, τα περιουσιακά στοιχεία 27 ξένων εταιρειών και ομίλων εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχο των διορισμένων διαχειριστών.
Τι απέγιναν τα περιουσιακά στοιχεία μετά την άρση του μέτρου
Η τύχη των περιουσιακών στοιχείων για τα οποία έχει αρθεί το καθεστώς προσωρινής διαχείρισης διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η γαλλική γαλακτοβιομηχανία Danone.
Η ρωσική επιχειρηματική της δραστηριότητα πωλήθηκε αρχικά στην εταιρεία «Vamin R» και στη συνέχεια πέρασε στον έλεγχο του Ρουσλάν Αλισουλτάνοφ, αποκτώντας την επωνυμία «Logika Moloka».
Σπανιότερη είναι η περίπτωση επιστροφής των περιουσιακών στοιχείων στον αρχικό ξένο ιδιοκτήτη.
Αυτό συνέβη με τη ρωσική θυγατρική «Ariston Thermo Rus», τον έλεγχο της οποίας ανέκτησε η ιταλική Ariston μετά την άρση του καθεστώτος προσωρινής διαχείρισης.
Σε δύο ακόμη περιπτώσεις, τα περιουσιακά στοιχεία περιήλθαν στην κυριότητα του ρωσικού κράτους.
Από ποιες χώρες προέρχονται οι εταιρείες
Η Γαλλία και η Γερμανία συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο αριθμό εταιρειών που έχουν υπαχθεί στο συγκεκριμένο καθεστώς.
Ειδικότερα, επτά εταιρείες συνδέονται με τη Γαλλία και έξι με τη Γερμανία.
Ακολουθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες με πέντε εταιρείες, η Κύπρος με τέσσερις και η Ολλανδία με τρεις.
Δύο εταιρείες αντιστοιχούν στη Δανία, δύο στην Ιταλία και δύο στην Ιαπωνία.
Το RBC διευκρινίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μια εταιρεία καταγράφεται ταυτόχρονα σε δύο χώρες, γεγονός που εξηγεί γιατί το άθροισμα των επιμέρους κατατάξεων ανά χώρα υπερβαίνει τον συνολικό αριθμό των 34 περιπτώσεων.
Ενδεικτικά, η AB InBev Efes συνδέεται με το Βέλγιο και την Τουρκία, ενώ η «Lemana PRO» με τη Γαλλία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
«Αντίμετρα»
Όπως ειπώθηκε πιο πάνω, η επιβολή προσωρινής διαχείρισης δεν συνιστά εθνικοποίηση. Οι ιδιοκτήτες μπορούν να ανακτήσουν τον έλεγχο των περιουσιακών τους στοιχείων, εφόσον μεταβληθούν οι συνθήκες ή εκπληρωθούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ο μηχανισμός παραμένει ένα εργαλείο άμεσης αντίδρασης της Ρωσίας στους εξωτερικούς περιορισμούς.
Στις 16 Οκτωβρίου, ο Ντμίτρι Πεσκόφ είχε εξηγήσει ότι ανάλογες αποφάσεις συνδέονται με την προέλευση των εταιρειών από χώρες που θεωρούνται μη φιλικές προς τη Ρωσία. Όπως ανέφερε, πρόκειται για κράτη τα οποία παρακρατούν παράνομα ρωσικά κεφάλαια και κατάσχουν περιουσιακά στοιχεία ρωσικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο έδαφός τους.
Ο Πεσκόφ χαρακτήρισε τη θέση ξένων περιουσιακών στοιχείων υπό προσωρινή διαχείριση ως συνέχεια μιας πρακτικής που έχει πλέον καθιερωθεί.
Νωρίτερα, στις 29 Σεπτεμβρίου, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου είχε διευκρινίσει ότι ο συγκεκριμένος μηχανισμός δεν αποσκοπεί στην αλλαγή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των εταιρειών.
Σύμφωνα με τον Πεσκόφ, η διαδικασία είναι αναστρέψιμη, ωστόσο οι ρωσικές αρχές δεν «διακρίνουν» (sic) προς το παρόν τις προϋποθέσεις για την επιστροφή του ελέγχου στους ξένους ιδιοκτήτες.
Την 1η Οκτωβρίου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε δηλώσει ότι ο μηχανισμός προσωρινής διαχείρισης ξένων περιουσιακών στοιχείων επιτρέπει στη Ρωσία να προετοιμάσει αντίμετρα σε περίπτωση ενδεχόμενης εθνικοποίησης ρωσικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό.
Παράλληλα, είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής του ελέγχου στους προηγούμενους ιδιοκτήτες, εφόσον οι εξελίξεις είναι «ευνοϊκές».
Προφανώς, για τη Μόσχα.
