Η Δέουσα Επιμέλεια πελάτη [Μέρος 3ο]

Στα δύο προηγούμενα μέρη είδαμε τι πραγματικά σημαίνει Δέουσα Επιμέλεια και πώς το σύγχρονο σύστημα AML/CFT διαμορφώθηκε μέσα από μία μακρά διαδρομή Διεθνών Προτύπων, Ευρωπαϊκού Δικαίου και Εθνικής Νομοθεσίας. Το ερώτημα που επιχειρείται να απαντηθεί είναι περισσότερο πρακτικό και αναφέρεται στο πού ακριβώς βρίσκεται μέσα σε αυτό το σύστημα ο λογιστής – φοροτεχνικός; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ξεκινά από μία έννοια με ιδιαίτερη νομική σημασία, ήτοι το «υπόχρεο πρόσωπο».

Η ιδιότητα του υπόχρεου προσώπου: Ο Ν.4557/2018 εντάσσει στα υπόχρεα πρόσωπα, μεταξύ άλλων, τους εξωτερικούς λογιστές – φοροτεχνικούς και τα νομικά πρόσωπα παροχής λογιστικών – φοροτεχνικών υπηρεσιών. Η ίδια η ΑΑΔΕ αναφέρεται ρητά στις κατηγορίες αυτές ως υπόχρεα πρόσωπα του άρθρου 5 που υπάγονται στην εποπτεία της. Αυτό είναι σημαντικό, διότι η ένταξη στο σύστημα AML/CFT δεν αποτελεί απλώς έναν πρόσθετο διοικητικό χαρακτηρισμό αλλά συνεπάγεται ένα σύνολο αλληλένδετων επαγγελματικών υποχρεώσεων.

Στον πυρήνα τους βρίσκονται η αναγνώριση και επαλήθευση της ταυτότητας του πελάτη, η αναγνώριση του Πραγματικού Δικαιούχου όπου απαιτείται, η κατανόηση του σκοπού και της φύσης της επιχειρηματικής σχέσης, η αξιολόγηση του κινδύνου, η παρακολούθηση της σχέσης, η τήρηση των προβλεπόμενων στοιχείων και, όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, οι υποχρεώσεις αναφοράς. Δεν πρόκειται επομένως για μία μεμονωμένη πράξη που πραγματοποιείται κατά την έναρξη της συνεργασίας [σχέσης] με τον πελάτη γιατί η Δέουσα Επιμέλεια είναι διαδικασία, όχι στιγμιότυπο. Στο σημείο αυτό βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες παρανοήσεις.

Η λήψη ενός δελτίου ταυτότητας ή ενός νομιμοποιητικού εγγράφου δεν εξαντλεί τη Δέουσα Επιμέλεια: Η ουσία βρίσκεται στη λέξη «σχέση», διότι ο λογιστής – φοροτεχνικός συνήθως δεν συναντά τον πελάτη του μία φορά. Συνεργάζεται μαζί του επί μήνες ή χρόνια και μέσα από αυτή τη σχέση αποκτά σταδιακά εικόνα της οικονομικής του δραστηριότητας για αυτό το λόγο η Δέουσα Επιμέλεια έχει δυναμικό χαρακτήρα, [σχετική η Απόφαση ΠΟΛ.1200/2018 και η εγκύκλιος ΠΟΛ.1204/2018].

Υποχρέωση δεν σημαίνει απεριόριστη ευθύνη: Η ιδιότητα του υπόχρεου προσώπου δεν σημαίνει, όμως, ότι ο λογιστής – φοροτεχνικός αναλαμβάνει μία γενική υποχρέωση διερεύνησης της ζωής και της περιουσίας του πελάτη και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη διότι όπως επισημαίνει η FATF το λογιστικό επάγγελμα είναι ιδιαίτερα ανομοιογενές, ήτοι διαφέρουν σημαντικά οι υπηρεσίες που παρέχονται, οι πελάτες, το μέγεθος και η πολυπλοκότητα των επαγγελματικών σχημάτων. Γι’ αυτό η Risk-Based Approach προϋποθέτει κατανόηση των πραγματικών κινδύνων και ανάλογα μέτρα αντιμετώπισής τους.

Ο επαγγελματίας, επομένως, δεν καλείται να ανακαλύψει τα πάντα αλλά να ενεργήσει με την επιμέλεια που αντιστοιχεί στον ρόλο του, στα πραγματικά δεδομένα που διαθέτει και στον κίνδυνο που εύλογα προκύπτει από αυτά. Ακριβώς γι’ αυτό η Δέουσα Επιμέλεια δεν μπορεί να λειτουργήσει ούτε με αδιαφορία ούτε με υπερβολή.

Από την ιδιότητα στην ουσία: Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τελικά μόνο «είμαι υπόχρεο πρόσωπο;» αλλά «τι πρέπει να γνωρίζω για τον πελάτη μου ώστε να μπορώ να αξιολογήσω ορθά την επαγγελματική σχέση;» και εδώ αρχίζει η ουσία της Δέουσας Επιμέλειας Πελάτη [Customer Due Diligence], δηλαδή δεν αρκεί να γνωρίζουμε ποιος είναι ο πελάτης αλλά πρέπει, στον βαθμό που απαιτείται από το εφαρμοζόμενο πλαίσιο και τον κίνδυνο, να μπορούμε να κατανοήσουμε ποιον εκπροσωπεί, ποιος τελικά ελέγχει μία νομική οντότητα, ποιος είναι ο σκοπός της σχέσης και εάν όσα συμβαίνουν κατά τη διάρκειά της συμβαδίζουν με όσα γνωρίζουμε γι’ αυτήν.

Γιώργος Α. Κορομηλάς

Φορολογικός σύμβουλος – Συγγραφέας φορολογικών βιβλίων

Διευθυντής Φορολογικού τμήματος Tax Advisors I.K.E.

Πρόεδρος Ινστιτούτου Οικονομικών και Φορολογικών Μελετών