Γεωργία: Περισσότερες από 950 δισ. δολάρια οι κρατικές ενισχύσεις [γραφήματα]

Παγκόσμιους κλυδωνισμούς, που ολοένα είναι συχνότεροι, διαδοχικές κρίσεις και γεωπολιτικές αναταράξεις αντιμετωπίζει η γεωργία σε όλο τον πλανήτη, ασκώντας σοβαρές πιέσεις στην αγροτική παραγωγή και τους αγρότες. Ωστόσο, οι δημόσιες επενδύσεις στην έρευνα, την καινοτομία και τις υποδομές, δεν ακολουθούν τις πραγματικές ανάγκες του πρωτογενούς τομέα, ενώ ένα σημαντικό μέρος του κόστους παραγωγής μετακυλίεται στους καταναλωτές μέσω των υψηλότερων τιμών των τροφίμων.

Σύμφωνα με την έκθεση «Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Γεωργικής Πολιτικής 2026», του ΟΟΣΑ, η οποία εξέτασε την κατάσταση σε 56 χώρες ανάμεσά τους και η Ελλάδα, η κρατική στήριξη στη γεωργία ξεπέρασε τα 950 δισ. δολάρια το 2025, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 15% σε σύγκριση με το 2023. Πρόκειται για πρόσθετη χρηματοδότηση άνω των 121 δισ. δολαρίων, η οποία ανατρέπει τη μακροχρόνια πτωτική τάση της στήριξης ως ποσοστού της αγροτικής παραγωγής.

Στην Ελλάδα πιέσεις δέχθηκε ο πρωτογενής τομέας από τις φυσικές καταστροφές και τις ζωονόσους

Η κρατική στήριξη αντιστοιχούσε στο 19,1% της αγροτικής παραγωγής το 2025, έναντι 17,6% το 2023, ενώ οι δαπάνες για δημόσιες επενδύσεις μειώθηκαν από 4,6% την περίοδο 2000 – 2002 σε 2.4% την περίοδο 2023-2025.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία της έκθεσης για την Ελλάδα, καθώς αποτυπώνουν τις πιέσεις που δέχθηκε ο πρωτογενής τομέας από τις φυσικές καταστροφές και τις ζωονόσους, αλλά και τις παρεμβάσεις που ενεργοποιήθηκαν για την αντιμετώπισή τους.

Η κρατική στήριξη στη γεωργία αυξήθηκε κατά σχεδόν 15%, ή περισσότερα από 121 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, μεταξύ 2023 και 2025. «Αυτή η αύξηση έχει αντιστρέψει μια μακροπρόθεσμη πτώση σε σχέση με την παραγωγή», επισημαίνεται χαρακτηριστικά στην έκθεση, εξηγώντας ότι αυτό συμβαίνει καθώς η γεωργία αντιμετωπίζει συχνότερους και αλληλένδετους παγκόσμιους κλυδωνισμούς, με αυξανόμενο οικονομικό αντίκτυπο.

Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στην έκθεση, παρά την αύξηση των ενισχύσεων, οι κυβερνητικές παρεμβάσεις εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να έχουν αντιδραστικό χαρακτήρα. Αντί να στηρίζονται σε σταθερά και προβλέψιμα πλαίσια πολιτικής, συχνά ενεργοποιούνται ως προσωρινές απαντήσεις σε συγκεκριμένες κρίσεις, με στόχο να περιορίσουν τις άμεσες απώλειες των παραγωγών.

Οι επενδύσεις δεν συμβαδίζουν με τις ανάγκες του τομέα

Το πρόβλημα όμως γίνεται ακόμα πιο έντονο, εάν ληφθεί υπόψη η επιβράδυνση της αύξησης της αγροτικής παραγωγικότητας. Την ίδια στιγμή, οι δημόσιες επενδύσεις στα συστήματα που στηρίζουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα και παραγωγικότητα δεν συμβαδίζουν.

Οι δαπάνες για γενικές υπηρεσίες όπως οι υποδομές, η έρευνα και η καινοτομία ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 118 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως την περίοδο 2023-2025, στις 56 χώρες που καλύπτονται, αλλά μειώθηκαν από 4,6% σε 2,4% της γεωργικής παραγωγής από τις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Οι επενδύσεις σε συστήματα γεωργικής γνώσης και καινοτομίας ανέρχονται σήμερα σε περίπου 0,5% της αξίας του τομέα, περίπου το ήμισυ του επιπέδου που παρατηρήθηκε την περίοδο 2000-2002.

Οι καταναλωτές φορολογήθηκαν έμμεσα κατά περίπου 204 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ

Το τίμημα στους καταναλωτές

Σημαντική όμως είναι και η επιβάρυνση τόσο των καταναλωτών όσο και των αγροτών. Οι πολιτικές που αυξάνουν τις εγχώριες τιμές των τροφίμων σημαίνουν ότι οι καταναλωτές επωμίζονται επίσης μέρος του κόστους.

Σε όλες τις χώρες που εξετάστηκαν στην έκθεση, οι καταναλωτές φορολογήθηκαν έμμεσα κατά περίπου 204 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ ετησίως μέσω πολιτικών στήριξης της γεωργίας κατά την περίοδο 2023-2025, ποσό που ισοδυναμεί με το 4,4 % των καταναλωτικών δαπανών σε τιμές πρωτογενών προϊόντων.

Η ελληνική γεωργία αντιμέτωπη με κρίσεις

Το 2025, η ελληνική κτηνοτροφία βρέθηκε αντιμέτωπη με την επιδημία ευλογιάς των προβάτων και των αιγών, η οποία οδήγησε στη θανάτωση του 5% του ζωικού κεφαλαίου. Οι απώλειες είχαν σημαντικές επιπτώσεις στην παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων και τυριού, αναδεικνύοντας το μέγεθος της απειλής που μπορούν να αποτελέσουν οι ζωονόσοι για την παραγωγική βάση της χώρας.

Για την αντιμετώπιση της κρίσης χορηγήθηκε επείγουσα κρατική στήριξη, με την ενεργοποίηση κατεπειγουσών νομοθετικών ρυθμίσεων και ενισχύσεων ήσσονος σημασίας (de minimis) ύψους 84 εκατ. ευρώ.

Παράλληλα, χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση για τη στήριξη της ανάκαμψης από διάφορα ακραία καιρικά φαινόμενα (ξηρασία, πλημμύρες, πυρκαγιές, χαλάζι). Σύμφωνα με την έκθεση, οι κρατικές ενισχύσεις για την ανάκαμψη από τις συγκεκριμένες καταστροφές ξεπέρασαν τα 100 εκατ. ευρώ το 2025, ενώ ενεργοποιήθηκε και το Μέτρο 23 του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης. Το μέτρο προβλέπει μια εφάπαξ κατ’ αποκοπήν πληρωμή

Στρατηγικά Σχέδια της ΚΑΠ για την Ελλάδα

Σημαντικά στοιχεία προκύπτουν και από την εφαρμογή του ελληνικού Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2023 – 2027. Στα τέλη του 2025 υποβλήθηκε τροποποίηση με σκοπό την οριστικοποίηση τριών βασικών χρηματοπιστωτικών εργαλείων (μικροδάνεια, εγγυήσεις πρώτης ζημίας για γενική χρήση, στήριξη νέων γεωργών), την επικαιροποίηση των προτύπων ΓΕΚΤ 2 και 8 (GAECs 2 and 8), την κατάργηση των νέων μέτρων διαχείρισης κινδύνου (τα οποία καλύπτονται από το βασικό υποχρεωτικό καθεστώς), την ευρύτερη χρήση απλοποιημένων επιλογών κόστους, καθώς και την παράταση ορισμένων προγραμμάτων της περιόδου 2014-2022.

Οι άμεσες ενισχύσεις εφαρμόστηκαν σύμφωνα με τον προγραμματισμό. Τα πιο επιτυχημένα από τα 10 οικολογικά σχήματα (eco-schemes) ήταν εκείνα που επιβράβευαν τη χρήση ειδών και ποικιλιών που διευκολύνουν την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την ανθεκτικότητα, τη στήριξη φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών μέσω ψηφιακών εργαλείων, καθώς και τη βιολογική γεωργία.

Όλες οι βασικές παρεμβάσεις αγροτικής ανάπτυξης, όπως αναφέρεται στην έκθεση, δρομολογήθηκαν το 2025, με 12 νέες προσκλήσεις και 5 προ-προσκλήσεις. Η ζήτηση για δημόσια αρδευτικά έργα, επενδύσεις μεταποίησης, εκσυγχρονισμό θερμοκηπίων και συμπράξεις καινοτομίας ήταν η υψηλότερη, υπερβαίνοντας τον διαθέσιμο προϋπολογισμό κατά περισσότερο από 500%.