Ο Κόλπος σε ανασύνθεση: Εμιράτα, Ιράν και η νέα περιφερειακή εξίσωση

Η ανακοίνωση της αποχώρησης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ δεν αποτελεί μια απλή διπλωματική κίνηση· αντανακλά μια βαθύτερη αναδιάταξη του ενεργειακού συστήματος στον Κόλπο, όπου τα αποθέματα, η γεωγραφία και οι νέες οικονομικές αλυσίδες αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες. Τα Εμιράτα, με περίπου 111 δισ. βαρέλια πετρελαίου και 8 τρισ. κ.μ. φυσικού αερίου, διαθέτουν σημαντική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα.

Η Σαουδική Αραβία, με 267 δισ. βαρέλια, εξακολουθεί να ελέγχει τις οριακές τιμές του βαρελιού, ενώ το Κατάρ, με 24,7 τρισ. κ.μ. αερίου, έχει ήδη εξελιχθεί σε υπερδύναμη LNG. Το Ομάν, με 5,4 δισ. βαρέλια και 700 δισ. κ.μ. αερίου, αξιοποιεί τη μοναδική γεωγραφική του θέση και μια στρατηγική εξωστρέφειας για να ενισχύσει τον ρόλο του.

Σε αυτό το περιβάλλον, τα Εμιράτα επιδιώκουν να απελευθερωθούν από ένα πλαίσιο ποσοστώσεων που δεν ανταποκρίνεται πλέον στις φιλοδοξίες τους: αύξηση όγκων, ενίσχυση μεριδίων αγοράς στην Ασία και μετατροπή τους σε κόμβο νέων προϊόντων όπως το υδρογόνο, η αμμωνία και το διοξείδιο του άνθρακα. Η στρατηγική τους βασίζεται στην ευελιξία, στην πολυδιάστατη προσφορά και στη δυνατότητα να συνδυάζουν υδρογονάνθρακες, κεφάλαια, υποδομές και πιστοποίηση. Αυτή η λογική συγκρούεται με τη δομή του ΟΠΕΚ, όπου η σαουδαραβική προσέγγιση της συλλογικής σταθεροποίησης παραμένει κυρίαρχη.

Παράλληλα, οι υπόλοιπες χώρες του Κόλπου αναδιαμορφώνουν τον ρόλο τους με διαφορετικά εργαλεία. Η Σαουδική Αραβία προωθεί μεγάλης κλίμακας έργα υδρογόνου και αμμωνίας συνδεδεμένα με το NEOM (New Energy and Opportunity in the Middle East), αξιοποιώντας τα τεράστια αποθέματα και την οικονομική της ισχύ. Το Κατάρ διπλασιάζει την παραγωγική του ικανότητα LNG και αναπτύσσει ολοκληρωμένη προσφορά φυσικού αερίου, δέσμευσης άνθρακα και αμμωνίας.

Το Ομάν, χάρη στη θέση του εκτός των στενών του Ορμούζ, με άμεση πρόσβαση στη Θάλασσα της Αραβίας και τον Ινδικό Ωκεανό, προσφέρει διαδρομές εξαγωγών εκτός ζωνών έντασης και εξελίσσεται σε κόμβο πράσινου υδρογόνου μέσω των λιμανιών Duqm, Sohar και Salalah.

Σε αυτό το νέο τοπίο, η αποχώρηση των Εμιράτων δεν αποτελεί απομονωμένη κίνηση αλλά στρατηγική αναδιάταξη. Τα Εμιράτα αντιλαμβάνονται ότι η επόμενη φάση του παγκόσμιου ενεργειακού μετασχηματισμού (παλαιότερα αποκαλούμενου ενεργειακή μετάβαση) δεν θα καθοριστεί από το ποιος ελέγχει το βαρέλι, αλλά από το ποιος θα ορίσει τα πρότυπα, τις ροές και τις αλυσίδες αξίας των νέων μορίων. Η Ασία απορροφά σχεδόν όλη τη νέα ζήτηση, ενώ οι θαλάσσιες οδοί από τον Ορμούζ έως τη Θάλασσα της Αραβίας αποκτούν κρίσιμη σημασία.

Σε αυτό το πλαίσιο αναδύεται και μια νέα μορφή ανταγωνισμού με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το αμερικανικό μοντέλο ευελιξίας του LNG και επέκτασης της αγοράς έρχεται σε αντίθεση με την επιδίωξη του Κόλπου να καταστεί ο κεντρικός κόμβος των νέων ενεργειακών αλυσίδων. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διατηρήσουν την επιρροή τους από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Ινδικό Ωκεανό, να εξασφαλίσουν αγορές για το LNG τους και να επιβάλουν τεχνολογικά πρότυπα. Ο Κόλπος, αντίθετα, επιδιώκει να διαμορφώσει δικά του πρότυπα, να ελέγξει κρίσιμες υποδομές και να εξασφαλίσει τη ζήτηση της Ασίας.

Μέσα σε αυτή τη δυναμική, ανοίγει σε βάθος χρόνου η πιθανότητα μιας λειτουργικής, περιορισμένης συνεργασίας με ένα ανασυντεθειμένο Ιράν, εφόσον υπάρξουν πολιτικές προϋποθέσεις. Το Ιράν διαθέτει 157 δισ. βαρέλια πετρελαίου και 34 τρισ. κ.μ. αερίου, καθώς και σημαντικό ορυκτό πλούτο. Μια μελλοντική εξομάλυνση θα μπορούσε να δημιουργήσει συμπληρωματικότητες με το Ομάν, το Κατάρ και τα Εμιράτα, ιδίως σε διαδρόμους εκτός Ορμούζ, σε έργα φυσικού αερίου και σε αλυσίδες υδρογόνου–αμμωνίας. Δεν πρόκειται για άμεσο σενάριο, αλλά αποτελεί παράγοντα που λαμβάνεται υπόψη στις μακροπρόθεσμες στρατηγικές.

Η απόφαση των Εμιράτων, επομένως, δεν είναι ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Είναι ένα από τα πρώτα ορατά σημάδια ενός μετατοπιζόμενου ενεργειακού κέντρου βάρους, όπου ο Κόλπος επιδιώκει να αναβαθμίσει τον ρόλο του, να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ σε νέες τεχνολογίες και να διαμορφώσει τις ροές και τα πρότυπα της επόμενης ενεργειακής εποχής.

Γιάννης Μπασιάς- Ενεργειακός Σύμβουλος, πρώην πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων