Όσο οι τιμές του πετρελαίου διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα και τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά, πίσω από τις επίσημες δηλώσεις περί «στοχευμένων παρεμβάσεων» και «δημοσιονομικής υπευθυνότητας», οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη και η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθούν να διαχειριστούν την έντονη ανησυχία για μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, η οποία ήδη αρχίζει να πιέζει ξανά τα δημόσια οικονομικά, να περνά στις τιμές βασικών αγαθών και να αλλάζει τους πολιτικούς σχεδιασμούς σχεδόν σε όλες τις μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης.
Στην Ευρώπη επικρατεί κλίμα αυξανόμενης ανησυχίας για το τι θα συμβεί αν το ενεργειακό σοκ διατηρηθεί και μετά το καλοκαίρι
Ευρωπαϊκές πηγές περιγράφουν ένα κλίμα αυξανόμενης ανησυχίας για το τι θα συμβεί αν το ενεργειακό σοκ διατηρηθεί και μετά το καλοκαίρι, σε μια περίοδο όπου οι αποδόσεις των ομολόγων παραμένουν υψηλές και οι αγορές παρακολουθούν στενά κάθε νέα δημοσιονομική απόφαση.
Το παρασκήνιο στην Ευρώπη
Το πραγματικό παρασκήνιο βρίσκεται στις έντονες διαφωνίες που αναπτύσσονται γύρω από το είδος των μέτρων που πρέπει να ληφθούν. Ορισμένες κυβερνήσεις πιέζουν για πιο επιθετική στήριξη προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, φοβούμενες ότι η ακρίβεια θα περάσει βαθύτερα στην κατανάλωση, στη βιομηχανία και τελικά στην ανάπτυξη. Άλλες χώρες εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικές απέναντι σε νέες γενικευμένες παρεμβάσεις, εκτιμώντας ότι η αγορά ομολόγων μπορεί να αντιδράσει αρνητικά. Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση έχει μεταφερθεί πλέον στο πώς οι κινήσεις στήριξης θα χρηματοδοτηθούν χωρίς να χαθεί η εικόνα σταθερότητας που προσπαθεί να διατηρήσει η Ευρώπη μετά από δύο συνεχόμενες κρίσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι παρεμβάσεις διεθνών οίκων και τραπεζών λειτουργούν σχεδόν σαν πολιτικές παρεμβάσεις στη συζήτηση. Η Citi εκτιμά ότι η Ευρωζώνη θα χρειαστεί ουσιαστικά μεγαλύτερη δημοσιονομική χαλάρωση για να απορροφήσει το ενεργειακό σοκ και θεωρεί ότι μόνο Ελλάδα και Ισπανία έχουν κινηθεί μέχρι στιγμής σε κλίμακα που μπορεί να περιορίσει πραγματικά την πίεση στην οικονομία. Η Fitch προειδοποιεί ότι η διεύρυνση των οριζόντιων μέτρων μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά, ειδικά αν η κρίση παραταθεί. Το Bruegel μιλά ήδη για πακέτα στήριξης που σε αρκετές περιπτώσεις κινούνται προς λάθος κατεύθυνση, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη συνεχίζει να δαπανά περισσότερα για να απορροφά προσωρινά την κρίση αντί να αλλάζει τις δομές της αγοράς ενέργειας.
Οι αγορές επιστρέφουν
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το κοινωνικό κόστος της ακρίβειας αλλά και την αντίδραση των αγορών. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν επιστρέψει σε επίπεδα που θυμίζουν στις κυβερνήσεις ότι το κόστος δανεισμού μπορεί να μετατραπεί ξανά σε πολιτικό πρόβλημα. Η εικόνα αυτή δημιουργεί μια νέα πίεση σε χώρες που ήδη βλέπουν τις δαπάνες να αυξάνονται λόγω ενέργειας, άμυνας και στήριξης των επιχειρήσεων.
Σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπάρχει πλέον διάχυτος φόβος ότι μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να επαναφέρει σταδιακά αναταράξεις, όχι με τη μορφή της κρίσης χρέους της προηγούμενης δεκαετίας αλλά μέσα από μια αργή και διαρκή επιδείνωση του κόστους δανεισμού. Για αυτό και αρκετές κυβερνήσεις αποφεύγουν προς το παρόν να αποφασίσουν για μεγάλα πακέτα παροχών, ακόμη κι αν η κοινωνική πίεση αυξάνεται.
Η Citi ζητά χαλάρωση
Η παρέμβαση της Citi προκάλεσε έντονη συζήτηση στις Βρυξέλλες γιατί κινείται σχεδόν αντίθετα από τη γραμμή που ακολουθούν αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η αμερικανική τράπεζα θεωρεί ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να επαναλάβει το λάθος της υπερβολικά περιοριστικής πολιτικής σε μια στιγμή που η οικονομία χρειάζεται στήριξη.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, η διατήρηση των τιμών καυσίμων κοντά στα επίπεδα Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου 2026 θα απαιτούσε δημοσιονομικές παρεμβάσεις περίπου 0,7% του ΑΕΠ σε επίπεδο Ευρωζώνης. Η Citi σημειώνει ότι μέχρι στιγμής μόνο η Ελλάδα και η Ισπανία κινούνται σε επίπεδο μέτρων που μπορούν να επηρεάσουν πραγματικά την αγορά.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Citi δεν αντιμετωπίζει πλέον τη δημοσιονομική χαλάρωση ως κίνδυνο αλλά ως εργαλείο σταθεροποίησης της οικονομίας. Στην ανάλυσή της υποστηρίζει ότι σε περιόδους ενεργειακού σοκ οι κυβερνήσεις οφείλουν να λειτουργούν αντικυκλικά ώστε να αποτρέψουν βαθύτερη επιβράδυνση.
Πίσω από αυτή τη θέση βρίσκεται και η εκτίμηση ότι η ενεργειακή κρίση μπορεί να αποδειχθεί πιο μόνιμη απ’ όσο θεωρούσαν αρχικά οι αγορές.
Ο οίκος Fitch αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα από εντελώς διαφορετική σκοπιά. Ο οίκος αξιολόγησης θεωρεί ότι οι γενικευμένες παρεμβάσεις ενέχουν σοβαρό κίνδυνο για τα δημόσια οικονομικά αν επεκταθούν χρονικά ή διευρυνθούν πολιτικά. Ο επικεφαλής αξιολογήσεων κρατικού αξιόχρεου Δυτικής Ευρώπης της Fitch, Φεντερίκο Μπαρίγα-Σαλασάρ, προειδοποίησε ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές παρεμβάσεις παραμένουν «μη στοχευμένες», κάτι που μπορεί να αυξήσει σημαντικά το δημοσιονομικό κόστος χωρίς αντίστοιχο αποτέλεσμα στην πραγματική οικονομία.
Η ιδιαίτερη σημασία της παρέμβασής του βρίσκεται στο γεγονός ότι διαφοροποίησε την Ελλάδα από τις υπόλοιπες χώρες, αναγνωρίζοντας ότι τα ελληνικά μέτρα είναι περισσότερο στοχευμένα σε χαμηλότερα εισοδήματα και συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αξιοποιήσει πολιτικά και η Αθήνα, η οποία προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης και στη διατήρηση της εικόνας δημοσιονομικής σταθερότητας προς αγορές και οίκους αξιολόγησης.
Ο φόβος της «λάθος θεραπείας»
Ακόμη πιο αιχμηρό εμφανίζεται το Bruegel, το οποίο θεωρεί ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να ξοδέψει ξανά δισεκατομμύρια για να αντιμετωπίσει τα συμπτώματα της κρίσης χωρίς να αγγίξει το βασικό πρόβλημα.
Το think tank εκτιμά ότι τα μέτρα στήριξης που έχουν ήδη ανακοινωθεί και ξεπερνούν τα 11 δισ. ευρώ κινούνται σε σημαντικό βαθμό προς λάθος κατεύθυνση, καθώς συνεχίζουν να βασίζονται σε επιδοτήσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις αντί για αλλαγές στην ενεργειακή δομή της Ευρώπης.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, αυτή η συζήτηση αποκτά πλέον ιδιαίτερο βάρος και μέσα στην Κομισιόν, όπου αυξάνονται οι φωνές που ζητούν να μεταφερθεί το βάρος από τις οριζόντιες επιδοτήσεις σε επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας, δίκτυα, αποθήκευση και βιομηχανική προσαρμογή.
Πίσω από τις τεχνικές συζητήσεις, ωστόσο, κρύβεται η πολιτική πραγματικότητα. Η Ευρώπη φοβάται ότι εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή κρίση δεν θα είναι πλέον ένα προσωρινό σοκ αλλά ένας μόνιμος παράγοντας πίεσης για την οικονομία, τις κοινωνίες και τελικά για την ίδια τη δημοσιονομική σταθερότητα της Ένωσης.
