«Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη: ο πληθωρισμός». «Το τέρας του πληθωρισμού επιστρέφει». Είτε μαρξιστικής εμπνεύσεως είναι οι τίτλοι (Κομμουνιστικό Μανιφέστο) είτε νεοφιλελεύθερης (Στέφανος Μάνος), η είδηση που περιγράφουν είναι μία και αδιαμφισβήτητη: η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου πυροδότησε μια νέα κούρσα των τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών σε όλες τις χώρες της Γηραιάς Ηπείρου.
Απογοητευτικά ήταν τα στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη (3,2%) που ανακοινώθηκαν τη Δευτέρα για το Μάιο
Ειδικότερα το κλεισίμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διεξάγεται περίπου το 20% του παγκόσμιου διαμετακομιστικού εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, εκτίναξε στα ύψη τις τιμές των κινητηρίων μοχλών της παγκόσμιας οικονομίας: των υδρογονανθράκων, αλλά και σημαντικών υποπροϊόντων τους. Το έμφραγμα σε μια κεντρική αρτηρία μεταφοράς υδρογονανθράκων δημιούργησε στις αγορές συνθήκες έλλειψης. Και είναι νόμος του εμπορίου όταν ένα εμπορικό αγαθό βρίσκεται σε έλλειψη, να πωλείται ακριβότερα.
Εν προκειμένω, επειδή το προϊόν είναι καθοριστικό για τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας, οι συνέπειες των προβλημάτων στη διακίνησή του είναι αλυσιδωτές και σοβαρές: αύξηση των επιτοκίων από τις Κεντρικές Τράπεζες (η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναμένεται να ανεβάσει τα επιτόκια του ευρώ την επόμενη βδομάδα), μείωση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών, επιδείνωση των προοπτικών ανάπτυξης σε ολόκληρη την ήπειρο.
Ασύμετρες συνέπειες
Απογοητευτικά ήταν τα στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη (3,2%) που ανακοινώθηκαν τη Δευτέρα για το Μάιο. Oι πληθωριστικές πιέσεις βέβαια δεν είναι κοινές στις 19 χώρες που μοιράζονται το ευρώ. Διαφέρουν από χώρα σε χώρα επειδή η κάθε εθνική κυβέρνηση καταστρώνει και εφαρμόζει ένα διαφορετικό πλάνο αντιμετώπισης του πληθωρισμού και άμβλυνσης των επιπτώσεών του στις τσέπες των πολιτών και συνολικά στην κοινωνία.
Έτσι, στη Γαλλία ο πληθωρισμός αυξήθηκε κατά 2,8% τον Μάιο σε ετήσια βάση, στην Ιταλία αυξήθηκε κατά 3,3%, στην Ελλάδα πολύ περισσότερο (εκτινάχθηκε στο 5,4% από 4,6% τον Απρίλιο), αλλά στη Γερμανία αυξήθηκε 2,7%. Το εντυπωσιακό στην περίπτωση της Γερμανίας είναι ότι (ανεπισήμως πάντα) ο δείκτης τιμών καταναλωτή υποχώρησε το Μάιο στο 2,7% από 2,9% που ήταν τον Απρίλιο.
Ο δημοσιονομικός χώρος
Πώς τα κατάφεραν οι Γερμανοί; Την απάντηση επιχειρεί να δώσει ο Γκιγιόμ ντε Καλινιόν στη γαλλική «Les Echos»: «Τα μέτρα που έλαβε η γερμανική κυβέρνηση περιόρισαν την αύξηση του κόστους των καυσίμων. Το Βερολίνο αποφάσισε να μειώσει τους φόρους στη βενζίνη και το ντίζελ κατά περίπου δεκαπέντε λεπτά του ευρώ ανά λίτρο τον Μάιο και τον Ιούνιο».
Ο Εμίλ Γκανιά, οικονομολόγος στον όμιλο οικονομικής διαχείρισης Candriam, εξηγεί ότι «η αύξηση της τιμής των υδρογονανθράκων δεν είναι ομοιογενής στη ζώνη του ευρώ επειδή η διαμόρφωση των τιμών επηρεάζεται από τις ενέργειες των κρατών και την ικανότητα των κυβερνήσεών τους να ενεργούν». Ο Γκανιά διευκρινίζει ότι η ικανότητα αυτή των κυβερνήσεων «εξαρτάται άμεσα από την κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα δημόσια οικονομικά σε κάθε χώρα». Από το αν δηλαδή υπάρχει ή δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για παρεμβάσεις στη φορολόγηση των καυσίμων.
Είναι λοιπόν η σύγκριση της δημοσιονομικής κατάστασης της Γερμανίας και της Γαλλίας, δηλαδή, που κάνει τη διαφορά. Το γερμανικό έλλειμμα του προϋπολογισμού είναι μόνο 2,7% (κάτω δηλαδή από το όριο 3% που προβλέπει το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης), ενώ της Γαλλίας είναι 5,1%.
Θα παρατηρούσε κανείς βέβαια ότι η Ελλάδα υπολογίζεται ότι θα εμφανίσει όχι έλλειμμα αλλά πλεόνασμα (και) εφέτος, αν και όχι 1,7% που αρχικώς είχε προϋπολογιστεί, αλλά «μόνο» 0,8%, αλλά εδώ υπεισέρχεται ο παράγων «πολιτική βούληση». Οι παρεμβάσεις δεν γίνονται οριζόντια, αλλά στοχευμένα στα οικονομικά ευάλωτα νοικοκυριά. Αυτό όμως δεν εμποδίζει τον πληθωρισμό στην αγορά να καλπάζει και να διευκολύνονται, όσοι μπορούν, να μετακυλίουν τα αυξημένα κόστη στις τελικές τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών.
Εν πάση περιπτώσει, οι ειδικοί θεωρούν ότι η πτώση του πληθωρισμού στη Γερμανία το Μάιο είναι ένα προσωρινό φαινόμενο. «Στη Γερμανία, ο πληθωρισμός θα αυξηθεί σταδιακά τους επόμενους μήνες, φτάνοντας πιθανώς στο 4% μέχρι το τέλος του καλοκαιριού», εκτιμά σε σημείωμά του ο οικονομολόγος της ING Κάρστεν Μπρζέσκι.
Η επισφαλής Ευρωζώνη
«Η Ευρωζώνη βρίσκεται πλέον σε επισφαλή θέση. Σε όλες σχεδόν τις χώρες, η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται, σύμφωνα με επιχειρηματικές έρευνες που διεξήχθησαν μεταξύ στελεχών εταιρειών. Στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, ακόμη και την Ολλανδία, η οικονομία δεν δημιουργεί πλέον θέσεις εργασίας», παρατηρεί ο Εμίλ Γκανιά της Candriam και προβλέπει ότι «η κατανάλωση επιβραδύνεται και η πτώση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης υποδηλώνει μια ακόμη πιο έντονη επιβράδυνση στο μέλλον».
Αυτό όμως είναι κατανοητό και αναμενόμενο κατά το Γάλλο οικονομολόγο: «Το πετρελαϊκό σοκ που συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν θα ανεβάζει εφέτος τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη περίπου στο 3,5% κατά μέσο όρο στις 19 χώρες μέλη, ενώ πριν από την έναρξη της σύγκρουσης αναμενόταν πληθωρισμός 2%. Αυτό θα οδηγήσει επομένως σε μείωση περίπου 1% έως 1,5% της αγοραστικής δύναμης των ευρωπαϊκών νοικοκυριών».
Ο Εμίλ Γκανιά θεωρεί ότι «στη Γαλλία η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών θα παραμείνει στάσιμη το 2026». Σε ολόκληρη την Ευρωζώνη, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις της ΕΚΤ από τα μέσα Μαρτίου, οι μισθοί ανά εργαζόμενο αναμένεται να αυξηθούν κατά περίπου 3,4% κατά μέσον όρο. «Γεγονός που υποδηλώνει έστω και μικρή συρρίκνωση στην αγοραστική δύναμη των 19», παρατηρεί ο ρεπόρτερ της «Les Echos».
Η ώρα των ευρωτραπεζιτών
Η ανάπτυξη της Ευρωζώνης τα τελευταία δύο χρόνια βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην κατανάλωση. Και η κατανάλωση ανέκαμψε χάρη στη μείωση του πληθωρισμού. «Το 2024 και το 2025, το 65% της ανάπτυξης προήλθε από την κατανάλωση, παρόλο που η κατανάλωση αντιπροσωπεύει μόνο περίπου το 50% του ΑΕΠ», σημειώνεται σε πρόσφατη έκθεση της Morgan Stanley, η οποία προβλέπει αύξηση του ΑΕΠ της ευρωζώνης μόλις κατά 0,6% το 2026.
«Αυτή η αναζωπύρωση του πληθωρισμού θα ωθήσει την ΕΚΤ να αυξήσει τα επιτόκιά της εφέτος, πιθανώς από την επόμενη συνεδρίασή της στις 11 Ιουνίου», εκτιμά ο Γκιγιόμ ντε Καλινιόν της «Les Echos». Προσθέτει ωστόσο ο ρεπόρτερ ότι «με δεδομένη την υποτονική οικονομική δραστηριότητα, την ασθενη ζήτηση και την επιβράδυνση της αγοράς εργασίας, ο κίνδυνος να πυροδοτηθούν εκρηκτικές πληθωριστικές πιέσεις φαίνεται περιορισμένος».
Ο ντε Καλινιόν θεωρεί ότι υπάρχει μείζων λόγος για την αναμενόμενη από το σύνολο σχεδόν των οικονομολόγων κίνηση της Λαγκάρντ και των συνεργατών της τη μεθεπόμενη Πέμπτη. «Η πρώτη αύξηση των ευρωεπιτοκίων έχει ως στόχο να δείξει στους επενδυτές ότι η ΕΚΤ ενεργεί γρήγορα, αφού κατηγορήθηκε ότι ολιγώρησε στην αντιμετώπιση του προηγούμενου πληθωριστικού επεισοδίου το 2022, όταν με το τέλος της πανδημίας η ευρωοικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με τον πόλεμο στην Ουκρανία», γράφει χαρακτηριστικά ο Γάλλος ρεπόρτερ.
Οι ειδικοί θεωρούν ότι στις 11 Ιουνίου η Ευρωτράπεζα θα αυξήσει το βασικό προεξοφλητικό επιτόκιο του ευρώ κατά 25 μονάδες βάσης και ότι στις του φθινοπώρου θα προχωρήσει και σε δεύτερη αύξηση.
