Ευρώπη: Η αναζήτηση 1,3 τρισ. από την Ευρώπη και ο θησαυρός των 35 τρισ.

Οι αριθμοί έχουν αρχίσει να προκαλούν αμηχανία ακόμη και στους πιο αισιόδοξους αξιωματούχους των Βρυξελλών. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί επενδύσεις που προσεγγίζουν τα 1,4 τρισ. ευρώ ετησίως προκειμένου να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα την άμυνα, την ενεργειακή μετάβαση, τα νέα δίκτυα ηλεκτρισμού, τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, τα data centres, τις ψηφιακές υποδομές και την αναβίωση της βιομηχανικής της βάσης.

Πριν από δύο χρόνια η έκθεση Ντράγκι μιλούσε για ένα επενδυτικό κενό περίπου 800 δισ. ευρώ ετησίως. Σήμερα οι νεότερες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον λογαριασμό πολύ ψηλότερα. Η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, η στρατιωτική θωράκιση της Ευρώπης και ο παγκόσμιος ανταγωνισμός στην τεχνολογία προσθέτουν συνεχώς νέες ανάγκες χρηματοδότησης.

Ως εκ τούτου είναι σαφές ότι το πρόβλημα είναι ποιος θα βάλει τα χρήματα. Γι’ αυτό και τους τελευταίους μήνες εξελίσσεται μια από τις πιο κρίσιμες διαπραγματεύσεις που έχουν γίνει ποτέ γύρω από το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Τράπεζες, ασφαλιστικοί όμιλοι, συνταξιοδοτικά ταμεία, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Κομισιόν προσπαθούν να σχεδιάσουν το μοντέλο που θα χρηματοδοτήσει την επόμενη φάση της ευρωπαϊκής ανάπτυξης.

Αξιωματούχοι της Επιτροπής υπολογίζουν ότι εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ εγκαταλείπουν κάθε χρόνο την Ευρώπη αναζητώντας υψηλότερες αποδόσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες

Ευρώπη: Τι βρίσκεται στο επίκεντρο

Στο επίκεντρο βρίσκονται τα περίπου 35 τρισ. ευρώ των αποταμιεύσεων στις ευρωπαϊκές τράπεζες. Το πόσό αυτό οδηγήσει αρκετά κράτη να πιστεύουν ότι η Ευρώπη δεν πάσχει από έλλειψη κεφαλαίων αλλά από αδυναμία αξιοποίησής τους. Οι Ευρωπαίοι πολίτες διαθέτουν από τα υψηλότερα επίπεδα αποταμιεύσεων στον κόσμο. Παρ’ όλα αυτά, μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων παραμένει εγκλωβισμένο σε τραπεζικές καταθέσεις χαμηλής απόδοσης ή κατευθύνεται σε αμερικανικές αγορές, αμερικανικά επενδυτικά κεφάλαια και ξένα περιουσιακά στοιχεία.

Αξιωματούχοι της Επιτροπής υπολογίζουν ότι εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ εγκαταλείπουν κάθε χρόνο την Ευρώπη αναζητώντας υψηλότερες αποδόσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η εικόνα αυτή θεωρείται πλέον στρατηγικό πρόβλημα.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων αναδεικνύεται σε βασική προτεραιότητα της Κομισιόν, ενώ στόχος είναι να δημιουργηθούν οι μηχανισμοί που θα επιτρέψουν σε μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων να κατευθυνθεί προς επενδύσεις στην πραγματική οικονομία.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια μετατροπής των καταθέσεων σε επενδύσεις σε εργοστάσια, ενεργειακά δίκτυα, αμυντικά προγράμματα και ψηφιακές υποδομές. Αν και η ιδέα ακούγεται απλή η εφαρμογή της κρύβει πολλαπλές δυσκολίες.

Η νέα έκθεση της European Banking Federation ουσιαστικά ζητά επανεξέταση αυτής της ισορροπίας

Μεγάλη ευκαιρία

Αρκετοί είναι αυτοί που βλέπουν μια μεγάλη ευκαιρία να ανοίγεται στην Ευρώπη με τις τράπεζες να αναλαμβάνουν σε αυτή τη συνθήκη έναν ειδικό ρόλο. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες υποστηρίζουν ότι σήμερα χρηματοδοτούν περίπου τα δύο τρίτα της πραγματικής οικονομίας και παραμένουν η βασική πηγή δανεισμού για τις επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα όμως υποστηρίζουν ότι οι κανονισμοί που θεσπίστηκαν μετά την κρίση του 2008 έχουν περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητά τους να χρηματοδοτούν έργα μεγάλης διάρκειας και υψηλού κινδύνου.

Η νέα έκθεση της European Banking Federation ουσιαστικά ζητά επανεξέταση αυτής της ισορροπίας. Το επιχείρημα είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να ζητά επενδύσεις τρισεκατομμυρίων ευρώ και ταυτόχρονα να κρατά τις τράπεζες δεμένες σε ένα εξαιρετικά αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο. Στελέχη του τραπεζικού κλάδου υποστηρίζουν ότι η απελευθέρωση ακόμη και ενός μικρού μέρους των δεσμευμένων κεφαλαίων θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντική νέα χρηματοδοτική δυνατότητα για την οικονομία.

Το επιχείρημα βρίσκει συμμάχους σε βιομηχανικούς κύκλους και σε μεγάλες επιχειρήσεις που αναζητούν χρηματοδότηση για πολυετή επενδυτικά σχέδια, παρόλα αυτά δεν βρίσκει καθολική αποδοχή.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης αφορούσε την πράσινη μετάβαση, σήμερα όμως η εικόνα έχει αλλάξει δραματικά

Οι ανησυχίες της ΕΚΤ

Επιφυλακτικοί σε αυτή την αλλαγή στο ρόλο των τραπεζών βρίσκονται όσοι θεωρούν ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να υπονομεύσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της στο όνομα της ανάπτυξης. Στην ΕΚΤ και σε αρκετές εποπτικές αρχές υπάρχει έντονος προβληματισμός για το ενδεχόμενο χαλάρωσης των κανόνων. Οι μνήμες της χρηματοπιστωτικής κρίσης εξακολουθούν να επηρεάζουν την σκέψη των κεντρικών τραπεζιτών. Πολλοί εκτιμούν ότι η ανθεκτικότητα που επέδειξε το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα τα τελευταία χρόνια οφείλεται ακριβώς στις αυστηρές κεφαλαιακές απαιτήσεις.

Για τον λόγο αυτό η συζήτηση δεν εξελίσσεται ως μια απλή αντιπαράθεση υπέρ ή κατά των αλλαγών, αλλά ποια έργα πρέπει να έχουν προτεραιότητα και ποιος πρέπει να αναλάβει τον κίνδυνο χρηματοδότησής τους. Η δυσκολία της διαπραγμάτευσης ωστόσο είναι ποιος από τους τομείς θα λάβουν το μεγαλύτερο κομμάτι της χρηματοδότησης. Άμυνα, πράσινη μετάβαση και τεχνητή νοημοσύνη διεκδικούν τα ίδια χρήματα

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης αφορούσε την πράσινη μετάβαση, σήμερα όμως η εικόνα έχει αλλάξει δραματικά. Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία ζητά τεράστιους πόρους. Τα ενεργειακά δίκτυα απαιτούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ νέων επενδύσεων. Οι υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, τα data centres και οι ημιαγωγοί αποτελούν πλέον κορυφαίες στρατηγικές προτεραιότητες. Το πρόβλημα είναι ότι όλες αυτές οι ανάγκες διεκδικούν από την ίδια δεξαμενή κεφαλαίων.

Κυβερνητικοί αξιωματούχοι που συμμετέχουν στις συζητήσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ περιγράφουν ένα ολοένα πιο σύνθετο παζλ. Κάθε νέα ευρωπαϊκή προτεραιότητα δημιουργεί και μια νέα διεκδίκηση πόρων. Η άμυνα ζητά περισσότερα κονδύλια, ενώ η  βιομηχανία ζητά μεγαλύτερες επιδοτήσεις. Ταυτόχρονα όμως οιι ενεργειακές εταιρείες ζητούν χρηματοδότηση για νέα δίκτυα, και οι τεχνολογικές επιχειρήσεις ζητούν κεφάλαια για να ανταγωνιστούν αμερικανικούς και κινεζικούς κολοσσούς.

Αυτό σημαίνει ότι η συζήτηση στην Ευρώπη δεν γίνεται μόνο για το ύψος των επενδύσεων αλλά και τη προτεραιότητα.

Η άμυνα, τα ενεργειακά δίκτυα και οι κρίσιμες τεχνολογίες θεωρούνται από πολλούς ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά

Επιστρέφει η συζήτηση για τη χρηματοδότηση

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον επανέρχεται και η συζήτηση για το αν η Ευρώπη μπορεί να χρηματοδοτήσει τις νέες ανάγκες που έχουν προκύψει χωρίς κάποιο νέο κοινό χρηματοδοτικό εργαλείο; Η συζήτηση δεν γίνεται με τους όρους του Ταμείου Ανάκαμψης, ωστόσο αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι οι επενδυτικές ανάγκες αρχίζουν να ξεπερνούν τις δυνατότητες των εθνικών προϋπολογισμών.

Η άμυνα, τα ενεργειακά δίκτυα και οι κρίσιμες τεχνολογίες θεωρούνται από πολλούς ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά που δύσκολα μπορούν να χρηματοδοτηθούν αποκλειστικά σε εθνικό επίπεδο. Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή και αναμένεται να ενταθεί όσο πλησιάζει η διαπραγμάτευση για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Το διακύβευμα για την Ελλάδα

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια νέα αναπτυξιακή περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές αποφάσεις θα καθορίσουν τη ροή κεφαλαίων για πολλά χρόνια. Τα ενεργειακά δίκτυα, οι διασυνδέσεις, οι μεταφορές, τα logistics, οι αμυντικές επενδύσεις και οι ψηφιακές υποδομές αποτελούν τομείς στους οποίους η Ελλάδα διεκδικεί σημαντικό μερίδιο των νέων επενδύσεων. Γι’ αυτό και η συζήτηση για τα 1,3 τρισ. ευρώ ξεπερνά τις συνηθισμένες διαφορετικές προσεγγισεις από τα κράτη μέλη και αφορά το πώς θα χρηματοδοτηθεί η ευρωπαϊκή οικονομία της επόμενης δεκαετίας και ποιοι θα βρεθούν στο επίκεντρο αυτής της αναπτυξιακής ανακατανομής.

Η Ευρώπη αναζητά σήμερα 1,3 τρισ. ευρώ τον χρόνο. Ταυτόχρονα κοιτάζει προς έναν θησαυρό 35 τρισ. ευρώ που βρίσκεται ήδη μέσα στα σύνορά της. Το αν θα καταφέρει να τον κινητοποιήσει ίσως αποδειχθεί η σημαντικότερη οικονομική απόφαση που θα λάβει μέσα στα επόμενα χρόνια.