Το στοίχημα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας σηματοδοτεί μια νέα φάση για την ελληνική οικονομία. Η επόμενη ημέρα θα κριθεί από το κατά πόσο οι επενδύσεις, οι μεταρρυθμίσεις και οι αλλαγές που επιταχύνθηκαν τα τελευταία χρόνια μπορούν να μετατραπούν σε μόνιμα χαρακτηριστικά του παραγωγικού μας μοντέλου. Το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε μια ιστορική ευκαιρία για την Ελλάδα. Με συνολικό χρηματοδοτικό πλαίσιο που προσεγγίζει τα 36 δισ. ευρώ, λειτούργησε ως καταλύτης για επενδύσεις, μεταρρυθμίσεις και εκσυγχρονισμό.

Επιτάχυνε τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους και των επιχειρήσεων, κινητοποίησε σημαντικά ιδιωτικά κεφάλαια, ενίσχυσε την πράσινη μετάβαση και συνέβαλε ουσιαστικά στη βελτίωση του επενδυτικού περιβάλλοντος.

Η συμβολή του αποτυπώνεται ήδη στις επιδόσεις της οικονομίας. Η Ελλάδα αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια με ρυθμούς υψηλότερους από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, η ανεργία έχει υποχωρήσει σημαντικά σε σχέση με τα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας, ενώ οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών διατηρούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα ως ποσοστό του ΑΕΠ. Πρόκειται για μια πρόοδο που ενισχύει την αξιοπιστία της χώρας και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για το μέλλον. Η συζήτηση οφείλει πλέον να μετατοπιστεί στη διατηρησιμότητα αυτής της πορείας.

Η οικονομική ανθεκτικότητα συνδέεται πρωτίστως με την παραγωγική δυνατότητα μιας χώρας, με την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεών της και με την ικανότητά της να δημιουργεί σταθερά περισσότερο πλούτο και καλύτερες θέσεις εργασίας. Σε αυτό το πεδίο εντοπίζεται η μεγαλύτερη πρόκληση για την ελληνική οικονομία. Παρά τη σημαντική βελτίωση των τελευταίων ετών, η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό το γιατί η χώρα δυσκολεύεται να συγκλίνει ταχύτερα με τις πιο προηγμένες οικονομίες της Ευρώπης και γιατί η αύξηση των εισοδημάτων παραμένει ζητούμενο για μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Η παραγωγικότητα αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της μακροχρόνιας ανάπτυξης. Από αυτήν εξαρτώνται οι μισθοί, η ανταγωνιστικότητα, η κερδοφορία των επιχειρήσεων και η δημοσιονομική αντοχή της οικονομίας. Η αύξησή της δημιουργεί τον χώρο για καλύτερες αμοιβές, περισσότερες επενδύσεις, ισχυρότερες επιχειρήσεις και περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους ανθρώπους της χώρας.

Επιτρέπει, παράλληλα, τη διεύρυνση του δημοσιονομικού χώρου και την εφαρμογή πολιτικών ενδυνάμωσης του κοινωνικού κράτους. Η οικοδόμηση μιας πιο παραγωγικής οικονομίας στηρίζεται σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος είναι οι επενδύσεις σε τεχνολογία, καινοτομία, εξοπλισμό και ανθρώπινο κεφάλαιο. Ο δεύτερος είναι η ενίσχυση των επιχειρήσεων, ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερη εξωστρέφεια, ανταγωνιστικότητα και δυνατότητα συμμετοχής στις διεθνείς αλυσίδες αξίας. Η ελληνική επιχειρηματικότητα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης. Στόχος για την επόμενη μέρα πρέπει να είναι η ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας σε ολόκληρο το επιχειρηματικό οικοσύστημα.

Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τον βασικό φορέα διάχυσης της ανάπτυξης σε ολόκληρη την οικονομία και η ενίσχυση των δυνατοτήτων τους συνδέεται άμεσα με την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας. Xρειάζονται καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, σε τεχνολογία και καινοτομία, σε σύγχρονες δεξιότητες και σε νέες αγορές. Χρειάζονται τα εφόδια που θα τους επιτρέψουν να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους, να ενισχύσουν την εξωστρέφειά τους και να διεκδικήσουν μεγαλύτερο μερίδιο αξίας σε μια οικονομία που αλλάζει.

Παράλληλα, η δημιουργία ισχυρότερων επιχειρηματικών σχημάτων, μέσω συνεργασιών ή οργανικής ανάπτυξης, μπορεί να συμβάλει στην αξιοποίηση οικονομιών κλίμακας και στη βελτίωση της διεθνούς παρουσίας της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Η αναβάθμιση του παραγωγικού μοντέλου προϋποθέτει, παράλληλα, τη διατήρηση ισχυρής επενδυτικής δυναμικής. Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει καταγράψει μία από τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη ως προς την αύξηση των επενδύσεων, καλύπτοντας σταδιακά μέρος του κενού που άφησε πίσω της η δεκαετής κρίση. Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει σημαντική και υπενθυμίζει ότι η προσπάθεια κάθε άλλο παρά έχει ολοκληρωθεί. Η επόμενη φάση απαιτεί ένα ακόμη πιο φιλόδοξο επενδυτικό περιβάλλον.

Η ταχύτητα απονομής της δικαιοσύνης, η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης, η μείωση των διοικητικών βαρών, η σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου και η πρόσβαση στη χρηματοδότηση παραμένουν κρίσιμοι μεταρρυθμιστικοί στόχοι. Είναι βασικές προϋποθέσεις για την προσέλκυση κεφαλαίων, την υλοποίηση νέων επενδυτικών σχεδίων και τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας. Εξίσου σημαντικό είναι το πού κατευθύνονται οι επενδύσεις.

Η χώρα χρειάζεται μια σαφή στρατηγική προτεραιοτήτων: περισσότερους πόρους στη μεταποίηση, στην έρευνα και ανάπτυξη, στις εξαγωγικές δραστηριότητες, στις σύγχρονες υποδομές και στις νέες τεχνολογίες. Σε μια παγκόσμια οικονομία που μετασχηματίζεται ταχύτατα από την τεχνητή νοημοσύνη και την αυτοματοποίηση, το μέλλον ανήκει σε όσους επενδύουν έγκαιρα στους τομείς και δραστηριότητες με υψηλή προστιθέμενη αξία. Οι επιλογές που θα γίνουν στα πεδία της παραγωγικότητας και των επενδύσεων αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μέσα στο νέο διεθνές περιβάλλον που διαμορφώνεται.

Οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι ανακατατάξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ο παγκόσμιος ανταγωνισμός για τεχνολογία, ενέργεια και κεφάλαια δημιουργούν νέες προκλήσεις, αλλά και νέες ευκαιρίες για τις οικονομίες που μπορούν να προσαρμοστούν γρήγορα. Σε αυτή τη συγκυρία, η ανθεκτικότητα αποκτά ένα νέο περιεχόμενο. Συνδέεται με την ικανότητα προσαρμογής στις αλλαγές, με την αξιοποίηση των νέων ευκαιριών και με τη διατήρηση μιας σταθερής αναπτυξιακής πορείας σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο αβέβαιος.

Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα περισσότερα εφόδια από όσα διέθετε πριν από λίγα χρόνια: μεγαλύτερη αξιοπιστία, ισχυρότερη επενδυτική εικόνα και επιχειρήσεις που έχουν αποδείξει ότι μπορούν να σταθούν με αξιώσεις στις διεθνείς αγορές. Το πραγματικό στοίχημα της επόμενης ημέρας είναι να μετατρέψουμε αυτή τη δυναμική σε μόνιμο πλεονέκτημα. Να αξιοποιήσουμε την κληρονομιά του Ταμείου Ανάκαμψης ως αφετηρία ενός νέου κύκλου ανάπτυξης, με περισσότερη παραγωγικότητα, περισσότερες επενδύσεις και ισχυρότερη παρουσία της ελληνικής οικονομίας στο ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον. Μιας ανάπτυξης που θα μεταφράζεται σε καλύτερες αμοιβές, περισσότερες ευκαιρίες για τους νέους ανθρώπους και υψηλότερο επίπεδο ευημερίας για τους πολίτες.

Ο Γιάννης Μπρατάκος είναι πρόεδρος του ΕΒΕΑ