Εθνική Τράπεζα: Η κρίση στη Μέση Ανατολή «πάγωσε» την αισιοδοξία των μικρομεσαίων

Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή έφερε ένα ακόμη ισχυρό τεστ αντοχής για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες τα τελευταία χρόνια έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με διαδοχικά σοκ, από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση έως τις αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Ωστόσο, σύμφωνα με τη νέα έρευνα πεδίου της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Τράπεζας, παρότι η γεωπολιτική ένταση επιβάρυνε αισθητά το επιχειρηματικό κλίμα, δεν κατάφερε να κλονίσει τα θεμελιώδη μεγέθη του τομέα.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2026, στο δυσμενέστερο σημείο της κρίσης, όταν οι τιμές του πετρελαίου είχαν εκτοξευθεί κοντά στα 120 δολάρια το βαρέλι. Όπως επισημαίνει η ΕΤΕ, οι ελληνικές ΜμΕ εμφανίστηκαν σαφώς πιο επιφυλακτικές, όχι όμως αποδυναμωμένες, γεγονός που αποδίδεται στις άμυνες που έχουν αναπτύξει μέσα από τις συνεχόμενες κρίσεις της τελευταίας πενταετίας.

Κατακόρυφη πτώση της εμπιστοσύνης

Η γεωπολιτική ένταση αποτυπώθηκε άμεσα στον Δείκτη Εμπιστοσύνης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ο οποίος υποχώρησε στις 4 μονάδες, από 17 μονάδες το προηγούμενο εξάμηνο, επιστρέφοντας σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα της ενεργειακής κρίσης του 2022.

Παράλληλα, περιορίστηκε σημαντικά και η διάθεση των επιχειρήσεων να επενδύσουν στην ανάπτυξή τους. Μόλις οι μισές ΜμΕ δήλωσαν ότι ακολουθούν στρατηγική ανάπτυξης, έναντι σχεδόν 60% το προηγούμενο εξάμηνο.

Η Εθνική Τράπεζα επισημαίνει, ωστόσο, ότι η μεταβολή αυτή δεν συνοδεύτηκε από στροφή προς στρατηγικές επιβίωσης. Αντίθετα, η υποχώρηση των αναπτυξιακών σχεδίων καλύφθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου από αύξηση των στρατηγικών σταθερότητας, γεγονός που αντανακλά μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στις εξελίξεις και όχι ουσιαστική επιδείνωση της κατάστασης των επιχειρήσεων.

Μάλιστα, η μελέτη εκτιμά ότι εάν η έρευνα είχε πραγματοποιηθεί στα τέλη του πρώτου εξαμήνου, όταν οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη αποκλιμακωθεί προς τα 70-80 δολάρια το βαρέλι, ο Δείκτης Εμπιστοσύνης πιθανότατα θα είχε επανέλθει κοντά στις 20 μονάδες, ακολουθώντας την ίδια πορεία που είχε καταγραφεί μετά την ενεργειακή κρίση του 2022.

Το ενεργειακό κόστος ήταν ο βασικός «πονοκέφαλος»

Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι η κρίση λειτούργησε κυρίως ως σοκ κόστους και όχι ως γενικευμένη διαταραχή της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Ειδικότερα, το 61% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δήλωσε ότι επηρεάστηκε σημαντικά από την αύξηση του κόστους ενέργειας και πρώτων υλών, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τις επιπτώσεις που καταγράφηκαν στη ζήτηση, στις επενδύσεις ή στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι οι περισσότερες επιχειρήσεις δεν είδαν να καταρρέει η ζήτηση ή να διακόπτεται η λειτουργία τους, αλλά βρέθηκαν αντιμέτωπες κυρίως με υψηλότερο λειτουργικό κόστος.

Οι περισσότερες επιχειρήσεις απορρόφησαν το αυξημένο κόστος

Παρά τις αυξήσεις στην ενέργεια και στις πρώτες ύλες, η κυρίαρχη αντίδραση των επιχειρήσεων δεν ήταν οι ανατιμήσεις.

Σύμφωνα με την έρευνα, το 54% των ΜμΕ επέλεξε να απορροφήσει το αυξημένο κόστος, χωρίς να προχωρήσει σε ουσιαστικές προσαρμογές.

Η ΕΤΕ εκτιμά ότι το εύρημα αυτό δείχνει αφενός πως οι επιχειρήσεις αντιμετώπισαν την κρίση ως προσωρινή και διαχειρίσιμη, αφετέρου όμως αναδεικνύει τα περιορισμένα περιθώρια μετακύλισης του κόστους στους πελάτες, καθώς πολλές επιχειρήσεις προτίμησαν να προστατεύσουν τη ζήτηση και τις εμπορικές τους σχέσεις.

Ανθεκτική η χρηματοοικονομική εικόνα

Παρά την πίεση στα περιθώρια κέρδους, η χρηματοοικονομική κατάσταση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων παρέμεινε ιδιαίτερα ισχυρή.

Το ποσοστό των επιχειρήσεων που ακολουθούν στρατηγική επιβίωσης διαμορφώθηκε στο 13%, έναντι 12% το προηγούμενο εξάμηνο, όταν σε προηγούμενες μεγάλες κρίσεις είχε ξεπεράσει το 30%.

Αντίστοιχα, οι επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν έντονα προβλήματα ρευστότητας παρέμειναν μόλις στο 9%, επίπεδο που εξακολουθεί να βρίσκεται κοντά στα ιστορικά χαμηλά.

Οι διαδοχικές κρίσεις έκαναν τις ΜμΕ πιο ανθεκτικές

Η Εθνική Τράπεζα διαπιστώνει ότι οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν πλέον αναπτύξει σημαντικά μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα απέναντι στις εξωγενείς κρίσεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το ποσοστό των επιχειρήσεων που δηλώνουν πως επηρεάζονται σημαντικά από διεθνείς διαταραχές μειώνεται σταδιακά τα τελευταία χρόνια: από περίπου 80% κατά την ενεργειακή κρίση του 2021-2022, στο 50% μετά τις αναταράξεις στη Διώρυγα του Σουέζ το 2024 και πλέον στο 45% κατά την πρόσφατη κρίση στη Μέση Ανατολή.

Παρότι, όπως σημειώνει η μελέτη, οι κρίσεις αυτές δεν είναι απολύτως συγκρίσιμες ως προς την ένταση και τη διάρκειά τους, η διαχρονική τάση καταδεικνύει ότι οι επιχειρήσεις αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στα εξωτερικά σοκ.

Η εικόνα αυτή αντανακλάται και στις προσδοκίες τους για το 2026. Παρά τη γεωπολιτική αναταραχή, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να προβλέπουν αύξηση των πωλήσεων κατά 3%, έναντι αύξησης 5% που είχαν καταγράψει το 2025, εκτιμώντας ότι οι πιέσεις θα περιοριστούν κυρίως στην κερδοφορία λόγω του αυξημένου κόστους και όχι στη ζήτηση.