Γενέθλια έχει ο δείκτης Big Mac τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, οπότε συμπληρώνονται 40 χρόνια από το μακρινό 1986, όταν το The Economist τον δημιούργησε ως εργαλείο μέτρησης της αγοραστικής δύναμης.
Στο επετειακό του δημοσιίευμα, το εμβληματικό οικονομικό περιοδικό, συγκρίνει τον δείκτη του με τον Le Grand K, τον μικρό κύλινδρο από κράμα πλατίνας, που σφυρηλατήθηκε στο Λονδίνο το 1879, φυλάσσεται σε ένα θησαυροφυλάκιο κοντά στο Παρίσι και αποτελεί το οριστικό πρότυπο για τη μέτρηση του κιλού.
«Η δική μας εκδοχή του Le Grand K είναι το Big Mac των McDonald’s» πανηγυρίζει το περιοδικό.
«Ο δείκτης Big Mac που δημιουργήσαμε στο Λονδίνο το 1986 θα γίνει 40 ετών τον Σεπτέμβριο. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα παιχνιδιάρικο νοητικό πείραμα έχει αποκτήσει τη δική του ζωή. Έχει διασκεδάσει τους αναγνώστες, έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον των traders συναλλάγματος και έχει εκνευρίσει τις κεντρικές τράπεζες. Έχει επίσης προσελκύσει επικριτές που πιστεύουν ότι το fast food δεν έχει τίποτα να πει για την παγκόσμια οικονομία».
Ο δείκτης, σημειώνει το δημοσίευμα, γεννήθηκε σε μια εποχή υψηλής νομισματικής διπλωματίας, όταν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ανησυχούσαν ότι τα σημαντικότερα νομίσματα του κόσμου ήταν φρικτά λανθασμένα ευθυγραμμισμένα, προκαλώντας οικονομική καταστροφή ή εμπορικό προστατευτισμό.
Σαράντα χρόνια αργότερα, παρόμοιες συζητήσεις μαίνονται για άλλη μια φορά, αυτή τη φορά για το δολάριο, το γιουάν και το γιεν.
«Σε έναν κόσμο νομισματικής αναταραχής και διαμάχης, ο εύπεπτος οδηγός μας για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες είναι πιο πολύτιμος από ποτέ».
Το fast food μπορεί να φαίνεται μια εκκεντρική επιλογή ως μέτρο σύγκρισης αξίας.
Αλλά το Big Mac έχει μοναδικά πλεονεκτήματα:
- Μπορείτε να το αγοράσετε σχεδόν οπουδήποτε και έχει σχεδόν την ίδια γεύση παντού.
- Τα McDonald’s βαθμονομούν την εμφάνιση, την υφή, τη γεύση και τη μυρωδιά του με την ίδια επιμέλεια που οι επιστήμονες αφιέρωσαν σε αυτόν τον κύλινδρο του ενός κιλού στο Παρίσι. Όπου κι αν αγοράσετε το Big Mac σας, αγοράζετε σχεδόν το ίδιο πράγμα.
Αυτό το καθιστά ένα καλό μέτρο της αξίας που μπορείτε να αποκομίσετε με τα χρήματά σας.
Στην Αμερική, με 100 δολάρια αγοράζονται περίπου 16 Big Mac. Αυτή είναι περίπου η ίδια αγοραστική δύναμη για μπέργκερ με 100 ευρώ, 426 κινεζικά γιουάν ή 8.039 ιαπωνικά γιεν.
Ωστόσο, στην πραγματικότητα, με 100 δολάρια αγοράζονται περίπου 87 ευρώ στις αγορές συναλλάγματος, ή 677 γιουάν, ή πάνω από 16.000 γιεν, δείχνοντας πόσο μακριά έχουν αποκλίνει από την αγοραστική τους δύναμη τα παγκόσμια νομίσματα.
Οι «άπιστοι»
Ο δείκτης δεν ικανοποιεί τους πάντες.
Κάποιοι πιστεύουν ότι είναι πολύ περιορισμένος: τι θα μπορούσε να πει ένα προϊόν για μια ολόκληρη οικονομία, λένε.
Άλλοι πιστεύουν ότι είναι πολύ γενικός, καθώς, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι εισροές που δεν μπορούν να αποτελέσουν εύκολα αντικείμενο συναλλαγών σε διασυνοριακό επίπεδο, όπως η εργασία και ο χώρος λιανικής, αντιπροσωπεύουν πάνω από το ήμισυ του κόστους του Big Mac.
Κάποιοι αμφιβάλλουν για την προγνωστική του αξία για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες, άλλοι για την περιγραφική του αξία ως δείκτη της πραγματικής αξίας ενός νομίσματος, και μια τρίτη ομάδα αμφιβάλλει για την κανονιστική του αξία ως οδηγό για το πού θα έπρεπε να βρίσκονται οι συναλλαγματικές ισοτιμίες.
Κάποιοι απλώς απεχθάνονται τα λογοπαίγνια.
Οι επιτυχίες του δείκτη
Για να κρίνουμε την απήχηση των νομισμάτων, είναι προφανώς καλύτερο να συγκρίνουμε την τιμή χιλιάδων προϊόντων, παρά μόνο ενός. Αλλά τα περίτεχνα μέτρα αγοραστικής δύναμης που συγκεντρώνονται από οργανισμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα έχουν και τα ελαττώματά τους. Αυτά τα παγκόσμια στοιχεία εμφανίζονται μόνο μία φορά κάθε τρία χρόνια και με μεγάλη καθυστέρηση.
Για παράδειγμα, τα στοιχεία του 2021 δημοσιεύθηκαν μόλις το 2024.
Η συγκέντρωσή τους είναι μια από τις μεγαλύτερες στατιστικές «εκστρατείες» στον κόσμο. Είναι επίσης δύσκολο να επαληθευτούν και να κατανοηθούν. Ο δείκτης Big Mac είναι ταχύτερος, πιο πρόσφατος και πιο εύπεπτος. Και όμως, παρά ταύτα, τα αποτελέσματά του ευθυγραμμίζονται αρκετά καλά με τα δικά τους.
Από τις 54 οικονομίες που εμφανίζονται τόσο στον δείκτη όσο και στη βάση δεδομένων της Παγκόσμιας Τράπεζας, μόνο επτά θεωρήθηκαν φθηνές στη μία αλλά ακριβές στην άλλη.
Αυτό συμβαίνει επειδή το Big Mac, αν και είναι ένα ενιαίο προϊόν, έχει πάνω από 60 διαφορετικά συστατικά.
Επίσης, βασίζεται στις αγορές εργασίας και ακινήτων όπου κι αν παρασκευάζεται και σερβίρεται. Το προγνωστικό ιστορικό του δείκτη Big Mac είναι ομολογουμένως ανάμεικτο. Αλλά έδειξε σωστά, για παράδειγμα, ότι το ευρώ ήταν υπερτιμημένο όταν δημιουργήθηκε το 1999.
Νωρίτερα φέτος, το ΔΝΤ είχε υποδείξει ότι το νόμισμα της Κίνας ήταν 16% πιο αδύναμο από ό,τι υποδηλώνουν τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη. Αυτό το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έχει βοηθήσει τη χώρα να συσσωρεύσει τεράστια εμπορικά πλεονάσματα σε αγαθά, τα οποία έφτασαν σχεδόν τα 1,2 τρισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν χαρακτήρισε αυτές τις ανισορροπίες ως «αφόρητες» και θανάσιμη απειλή για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Έχει απειλήσει με αυστηρά μέτρα εάν η Κίνα δεν υποχωρήσει.
Οι φήμες για μια νέα Συμφωνία Plaza
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υπήρξε συχνά ο πιο σφοδρός επικριτής των φθηνών ασιατικών νομισμάτων στον κόσμο. Τον Ιανουάριο περιέγραψε πώς «πολεμούσε μανιωδώς» την Κίνα και την Ιαπωνία, οι οποίες «πάντα ήθελαν να υποτιμήσουν, να υποτιμήσουν, να υποτιμήσουν». Τέτοιες συζητήσεις από τον Λευκό Οίκο έχουν υποχωρήσει τελευταία. Αλλά οι traders συναλλάγματος βουίζουν κάθε λίγους μήνες με φήμες για μια νέα Συμφωνία Plaza, τη συμφωνία της δεκαετίας του 1980 για την υποτίμηση του δολαρίου, παρά την εξαιρετικά απίθανη πιθανότητα να λειτουργήσει μια τέτοια συμφωνία σήμερα.
Ο δείκτης Big Mac μπορεί να διαδραματίσει ρόλο σε αυτή τη συζήτηση υψηλού διακυβεύματος. Καθιστά σαφές ότι μια φθηνή πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία σημαίνει μια τιμή μπέργκερ σε δολάρια κάτω από την τιμή της Αμερικής. Αυτή η ανισορροπία συνοδεύεται από χαμηλή εγχώρια κατανάλωση στην Κίνα και ένα τεράστιο έλλειμμα του προϋπολογισμού στην Αμερική και τις ροές κεφαλαίων που απαιτούνται για τη διατήρησή τους. Για να βελτιώσει το γιουάν τη θέση του στον δείκτη, υπάρχουν δύο δρόμοι. Είτε το νόμισμα πρέπει να ενισχυθεί είτε τα Big Mac της Κίνας πρέπει να αυξηθούν σε τιμή, ταχύτερα από ό,τι αυξάνονται στην Αμερική.
Μια απότομη άνοδος του κινεζικού γουάν θα μπορούσε να υπονομεύσει την ανάπτυξη της χώρας και να επιδεινώσει τις αποπληθωριστικές της τάσεις. Θα μπορούσε να επιφέρει μια αναδιάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου, αλλά θα ήταν μια καθοδική τάση. Είναι καλύτερο για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής της Κίνας να τονώσουν την οικονομία, έτσι ώστε οι μισθοί και οι τιμές να αυξάνονται ταχύτερα. Αυτό θα έκανε το γουάν λιγότερο υποτιμημένο, ακόμη και αν η συναλλαγματική του ισοτιμία παρέμενε σταθερή. Οι οικονομολόγοι θα το ονόμαζαν αύξηση της «πραγματικής», προσαρμοσμένης στις τιμές συναλλαγματικής ισοτιμίας.
Big Mac εναντίον Big Macron
Περίπου 10 χλμ. από το Μέγαρο των Ηλυσίων Πεδίων, το Le Grand K εξακολουθεί να βρίσκεται στο θησαυροφυλάκιό του.
Αποσύρθηκε το 2019 μετά από 130 χρόνια υπηρεσίας. Αν τα νομίσματα όντως ευθυγραμμίζονταν στενά με την αγοραστική τους δύναμη, ο δείκτης Big Mac θα μπορούσε επίσης να καταστεί περιττός.
Αλλά για όσο διάστημα τα νομίσματα παραμένουν ακίνητα και το Big Mac παραμένει σταθερό, ο δείκτης θα εξυπηρετεί έναν χρήσιμο σκοπό – όσο δυσάρεστο κι αν τον βρίσκουν οι επικριτές του.
