Με την αποστολή – σύνθημα «ανάπτυξη σε κάθε ταχυδρομικό κώδικα, ελπίδα σε κάθε καρδιά», ο Άντι Μπέρναμ λαοφιλής μεταξύ των Εργατικών της Βρετανίας ετοιμάζεται να γίνει πρωθυπουργός στις 20 Ιουλίου και υπόσχεται να αντιμετωπίσει τις χρόνιες παθογένειες της οικονομίας και να προχωρήσει σε ριζική αναδιάρθρωση του κράτους.
Η Bρετανία πάσχει από ένα οικονομικό μοντέλο δομημένο γύρω από τις ιδιωτικοποιήσεις, τους χαμηλούς φόρους και τη χαλαρή εποπτεία παρήγαγε χρόνια υποεπένδυση, καταρρέουσες υποδομές, φθίνουσες δημόσιες υπηρεσίες, αδύναμη παραγωγικότητα, στάσιμο βιοτικό επίπεδο και επίμονα ελλείμματα στον προϋπολογισμό και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, το Brexit και άλλα σοκ επέτειναν τη ζημιά, επιβαρύνοντας παράλληλα τη χώρα με χρέος.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει το Bloomberg, οι λεπτομέρειες για το πώς θα λειτουργήσει στην πράξη ο «Μαντσεστερισμός» παραμένουν θολές. Ο «δημόσιος έλεγχος» μπορεί να περιγράφει οτιδήποτε, από την πλήρη κρατικοποίηση έως την αυστηρότερη ρύθμιση των ιδιωτικοποιημένων δημόσιων υπηρεσιών. Επίσης, δεν είναι σαφές πώς ο Μπέρναμ θα πληρώσει για την ανοικοδόμηση του δημόσιου τομέα. Ο Μπέρναμ θα κληρονομήσει από τον προκάτοχό του Κιρ Στάρμερ ένα έλλειμμα προϋπολογισμού ύψους 5 δισεκατομμυρίων λιρών, ο κίνδυνος από τις αγορές ομολόγων είναι δαμόκλειος σπάθη πάνω από τις βρετανικές κυβερνήσεις, καθιστώντας τον αυξημένο δανεισμό πολιτικά και οικονομικά ριψοκίνδυνο. Ο Μπέρναμ έχει επίσης δεσμευτεί να τηρήσει τους δημοσιονομικούς κανόνες της τρέχουσας κυβέρνησης. Εφόσον αυτό επιδιώξει, ελάχιστα περιθώρια ελιγμών έχει προκειμένου να δημιουργήσει δημοσιονομικό χώρο. Και σε αυτή την περίπτωση, θα απατηθεί από την πλευρά του τόλμη.
Με όλα αυτά τα δεδομένα, γράφει το Bloomberg, ο επόμενος πρωθυπουργός της Βρετανίας θα μπορούσε να εμπνευστεί από την Ελλάδα, που από το χείλος της χρεοκοπίας το 2015, έχει επιτύχει μια αξιοσημείωτη ανατροπή: Το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει μειωθεί από την κορύφωσή του γύρω στο 200% σε ένα αναμενόμενο 137% φέτος, κάτω από αυτό της Ιταλίας. Τα ομόλογά της αξιολογούνται πλέον με επενδυτική βαθμίδα (investment grade) από όλους τους μεγάλους οίκους αξιολόγησης, με τα 10ετή ομόλογά της να σημειώνουν πλέον απόδοση γύρω στο 3,6% —περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερα από το βρετανικό χρέος, υπογραμμίζει, αναφέροντας το Υπερταμείο ως έναν από τους παράγοντες που συνέβαλαν καθοριστικά στην επιτυχία.
Το παράδειγμα του Υπερταμείου
Οπως επισημαίνει ο συντάκτης, παρόλο που η ίδρυσή του στην οποία εξανάγκασε η τρόικα την ελληνική κυβέρνηση στο πλαίσιο του μνημονίου το 2015 προκάλεσε αντιδράσεις από πολλούς Ελληνες που το είδαν ως εργαλείο απαλλοτρίωσης της εθνικής περιουσίας από άπληστους πιστωτές, το Υπερταμείο έχει αποδώσει περισσότερα από 20 δισεκατομμύρια ευρώ στο ελληνικό κράτος από την ίδρυσή του, συμπεριλαμβανομένων 15 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη μείωση του χρέους.
Επίσης, αναφέρει το δημοσίευμα, αποφόρτισε την πίεση στον εθνικό προϋπολογισμό μετασχηματίζοντας ζημιογόνα περιουσιακά στοιχεία, σύμφωνα με Έλληνες αξιωματούχους, ιδιωτικοποιώντας μερίδια σε τράπεζες που κρατικοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης, πουλώντας μετοχές σε ελληνικά λιμάνια και αεροδρόμια, και βελτιώνοντας τη διαχείριση ακινήτων, σιδηροδρόμων και άλλων κρατικών περιουσιακών στοιχείων. Το 2025, η Ελλάδα αποπλήρωσε μάλιστα 1,1 δισεκατομμύρια ευρώ στη Γαλλία νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα, βοηθώντας το Παρίσι να βγει από ένα δημοσιονομικό αδιέξοδο.
Η Ελλάδα θέτει το χρέος της υπό έλεγχο
Ειδική μνεία κάνει το Bloomberg στη μετεξέλιξη του Υπερταμείου σε Ελληνικό Επενδυτικό Ταμείο (Hellenic Growth Fund) και στη μετατροπή του σε κυβερνητικό επενδυτικό ταμείο, όπως επισημαίνει. Με τη συγκατάθεση των πιστωτών της Ελλάδας, ένα μέρος των κερδών του -που προβλέπεται να φτάσει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ φέτος- θα επανεπενδύεται σε στρατηγικά έργα για τη στήριξη της μελλοντικής ανάπτυξης της χώρας. Ένα ταμείο υποδομών και καινοτομίας έχει συσταθεί για να στηρίξει στρατηγικά έργα από κοινού με τον ιδιωτικό τομέα στην ενέργεια, τις μεταφορές και τις ψηφιακές υποδομές, καθώς και το Pharos AI Factory, μία από τις επτά τέτοιες εγκαταστάσεις που δημιουργήθηκαν σε όλη την ΕΕ.
Μεταξύ άλλων, ο συντάκτης επισημαίνει πως αυτό που καθιστά το Υπερταμείο της Ελλάδας διδακτικό είναι ότι δείχνει τι μπορεί να κάνει μια χώρα ακόμη και χωρίς ένα δημοσιονομικό πλεόνασμα που προέρχεται από το πετρέλαιο ή τη δημοσιονομική ικανότητα να χρηματοδοτήσει επενδύσεις μέσω χρέους. Αντίθετα, προικίστηκε με ένα απόθεμα υφιστάμενων δημόσιων περιουσιακών στοιχείων -από υποδομές και ακίνητα έως μερίδια σε δημόσιες επιχειρήσεις- τα οποία τώρα τυγχάνουν εμπορικής διαχείρισης για τη δημιουργία αποδόσεων προς επένδυση σε στρατηγικές προτεραιότητες.
Μια κοινή ένσταση είναι ότι τέτοιου είδους δημόσια ταμεία εκτοπίζουν τις ιδιωτικές επενδύσεις. Όμως ο Γιάννης Παπαχρήστου, διευθύνων σύμβουλος του Υπερταμείου —και ο ίδιος πρώην στέλεχος του ιδιωτικού τομέα— υποστηρίζει το αντίθετο: Φέρνοντας ελκυστικές ευκαιρίες στην αγορά, το ταμείο προσελκύει ιδιωτικά κεφάλαια. Εξάλλου, πολλοί τραπεζίτες υποδομών παραπονιούνται ότι το μεγαλύτερο πρόβλημά τους είναι η έλλειψη ροής deals. Οι συνεπενδυτές πρέπει επίσης να έχουν εμπιστοσύνη στη διακυβέρνηση του Υπερταμείου, αλλά ο κ. Παπαχρήστου επισημαίνει τα πολλαπλά επίπεδα ανεξάρτητων διοικητικών συμβουλίων μεταξύ της διοίκησης και του μετόχου-υπουργού, καθώς και την παρουσία εκπροσώπου του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ) στο διοικητικό συμβούλιο, όπως γράφει το Bloomberg.
Υπόδειγμα για τον Μπέρναμ
Σε σχέση με τη Βρετανία, επισημαίνεται ότι οι δύο χώρες είναι αρκετά διαφορετικές. Η Ελλάδα εξακολουθεί να υποφέρει από έλλειψη κεφαλαιακών επενδύσεων, οι οποίες ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένουν αρκετές ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης (21%). Το ίδιο όμως ισχύει και για πολλές από τις περιοχές της Βρετανίας που ο Μπέρναμ θέλει να αναζωογονήσει. Ένα ταμείο που μπορεί να δημιουργεί ευκαιρίες και να καταλύει επενδύσεις θα μπορούσε να διαδραματίσει χρήσιμο ρόλο.
Οπως τονίζεται στο συγκεκριμένο άρθρο, η Ελλάδα δείχνει ότι ένα δημόσιο ταμείο πλούτου που διαχειρίζεται χαρτοφυλάκια υφιστάμενων δημόσιων περιουσιακών στοιχείων μπορεί να είναι πραγματικά αποτελεσματικό. Επιπλέον, μπορεί να πραγματοποιεί νέες επενδύσεις, εισφέροντας επιχειρησιακή τεχνογνωσία, γνώση της αγοράς και ροές εσόδων. Αν και πολλές από τις κύριες δημόσιες υπηρεσίες της βρίσκονται σε ιδιωτικά χέρια, η Βρετανία διαθέτει ακόμη ένα τεράστιο απόθεμα περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται σε έναν ισολογισμό ο οποίος μόλις που αποτιμάται ή τυγχάνει διαχείρισης. Αυτά περιλαμβάνουν χαρτοφυλάκια ακινήτων σε όλο το Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS), δίκτυα μεταφορών και άλλα τμήματα της κυβέρνησης, συχνά με κατακερματισμένη ιδιοκτησία και έλεγχο. Το ίδιο ισχύει και για τις τοπικές αρχές, όπως το Δημοτικό Συμβούλιο του Μπέρμιγχαμ, το οποίο κήρυξε ουσιαστικά πτώχευση το 2023, ενώ βρισκόταν πάνω σε περιουσιακά στοιχεία που υποαπέδιδαν. Όπως η Ελλάδα, έτσι και η Βρετανία πρέπει να αξιοποιήσει τον υφιστάμενο δημόσιο πλούτο της για να δημιουργήσει μελλοντικό πλούτο, αναφέρει χαρακτηριστικά το Bloomberg.
Τέλος, ο συντάκτης διατυπώνει την εκτίμηση πως η Ελλάδα έφτασε σε αυτό το σημείο μόνο επειδή βρέθηκε υπό ακραία εξωτερική πίεση αφού έχασε την πρόσβαση στις αγορές ομολόγων. Χωρίς αυτό, υποστηρίζει, είναι απίθανο η χώρα να έβρισκε ποτέ την πολιτική βούληση να ξεπεράσει παγιωμένα κατεστημένα συμφέροντα και τη γραφειοκρατική αδράνεια, ώστε να φέρει εμπορική πειθαρχία στον δημόσιο ισολογισμό. Ωστόσο, ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες, ο εκσυγχρονισμός του ελληνικού κράτους παραμένει ένα έργο σε εξέλιξη, προσθέτει. Μια δεκαετία αργότερα, η Ελλάδα εξακολουθεί να στερείται πλήρους κτηματολογίου, και πολλά περιουσιακά στοιχεία -συμπεριλαμβανομένων των δημοσίων ακινήτων- που θα μπορούσαν να είχαν επωφεληθεί από την εμπορική διαχείριση παραμένουν εκτός του ταμείου.
Παρόλα αυτά, τονίζει, η Ελλάδα δείχνει πώς ένας δημόσιος ισολογισμός μπορεί να κινητοποιηθεί με τρόπους που καθησυχάζουν αντί να τρομάζουν τις αγορές ομολόγων. Αυτή είναι η πρόκληση που αντιμετωπίζει τώρα ο Μπέρναμ. Το ερώτημα είναι αν η Βρετανία μπορεί να μιμηθεί την Ελλάδα χωρίς να χρειαστεί να περάσει πρώτα από μια κρίση χρέους.
