Η νέα πρόκληση για τις τράπεζες είναι γεωπολιτική – Τι δείχνει η ανάλυση της Morningstar DBRS

Οι ευρωπαϊκές τράπεζες διαθέτουν ισχυρά κεφαλαιακά και ρευστότητας «μαξιλάρια», ωστόσο οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι αναδεικνύονται ολοένα και περισσότερο σε ζήτημα διακυβέρνησης και διαχείρισης κινδύνων, παρά σε καθαρά κεφαλαιακό πρόβλημα, εκτιμά η Morningstar DBRS, σχολιάζοντας τα αποτελέσματα του γεωπολιτικού reverse stress test της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Η αξιολόγηση της Morningstar DBRS έρχεται μετά τη δημοσιοποίηση, στις 31 Ιουλίου, των αποτελεσμάτων της άσκησης της ΕΚΤ, η οποία εντάσσεται στις βασικές εποπτικές προτεραιότητες της περιόδου 2026-2028 και αντικατοπτρίζει τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία των γεωπολιτικών κινδύνων για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.

Διαφορετική προσέγγιση από τα κλασικά stress tests

Η Morningstar DBRS επισημαίνει ότι, σε αντίθεση με τα παραδοσιακά stress tests, η ΕΚΤ δεν υπέβαλε όλες τις τράπεζες στο ίδιο δυσμενές σενάριο.

Αντίθετα, ζήτησε από 110 σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα να προσδιορίσουν ποια γεωπολιτικά γεγονότα θα μπορούσαν, με ρεαλιστικό τρόπο, να οδηγήσουν σε μείωση του δείκτη κεφαλαίων κοινών μετοχών πρώτης διαβάθμισης (CET1) κατά τουλάχιστον 300 μονάδες βάσης.

Παράλληλα, οι τράπεζες κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις πιθανές επιπτώσεις αυτών των γεγονότων στα κεφάλαια, τη ρευστότητα και τη χρηματοδότησή τους.

Όπως σημειώνει η Morningstar DBRS, στόχος της άσκησης δεν ήταν να μετρηθεί η ανθεκτικότητα του τραπεζικού συστήματος απέναντι σε ένα κοινό σοκ, αλλά να αξιολογηθεί η ικανότητα κάθε τράπεζας να εντοπίζει, να ποσοτικοποιεί και να διαχειρίζεται γεωπολιτικούς κινδύνους μέσω των εσωτερικών της μοντέλων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.

Τα αποτελέσματα θα αξιοποιηθούν στον συνεχιζόμενο εποπτικό διάλογο της ΕΚΤ και στις μελλοντικές αξιολογήσεις του Εποπτικού Ελέγχου και της Διαδικασίας Αξιολόγησης (SREP), χωρίς ωστόσο να συνεπάγονται άμεσες πρόσθετες κεφαλαιακές απαιτήσεις (Pillar 2).

Δεν αλλάζει η πιστοληπτική εικόνα των τραπεζών

Η Morningstar DBRS τονίζει ότι δεν διαβλέπει άμεσες επιπτώσεις στις πιστοληπτικές αξιολογήσεις των ευρωπαϊκών τραπεζών.

Όπως εξηγεί, η ΕΚΤ δεν δημοσιοποίησε αποτελέσματα ανά τράπεζα, γεγονός που δεν επιτρέπει την αξιολόγηση της σχετικής επίδοσης των επιμέρους ιδρυμάτων ούτε τη διαφοροποίηση των πιστωτικών τους προφίλ.

Οι μεγαλύτερες γεωπολιτικές απειλές

Παρότι κάθε τράπεζα χρησιμοποίησε διαφορετικά σενάρια, η Morningstar DBRS επισημαίνει ότι οι κυριότερες πηγές κινδύνου ήταν σε μεγάλο βαθμό κοινές.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι στρατιωτικές συγκρούσεις, οι διαταραχές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και στις αγορές ενέργειας, οι κυβερνοεπιθέσεις, οι οικονομικές κυρώσεις, η πολιτική αστάθεια και η επιδείνωση της εμπιστοσύνης.

Περίπου το ένα τέταρτο των τραπεζών αξιολόγησε ως σημαντικότερο γεωπολιτικό κίνδυνο μια πιθανή περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, ενώ άλλες εστίασαν στην επιδείνωση των σχέσεων Ρωσίας-Ουκρανίας ή Ηνωμένων Πολιτειών-Κίνας.

Οι τρεις βασικοί μηχανισμοί μετάδοσης

Η Morningstar DBRS σημειώνει ότι η ΕΚΤ εντόπισε τρεις βασικούς διαύλους μέσω των οποίων οι γεωπολιτικές κρίσεις μπορούν να επηρεάσουν τις τράπεζες.

Ο σημαντικότερος αφορά την πραγματική οικονομία, καθώς η επιβράδυνση της ανάπτυξης και οι διαταραχές στην επιχειρηματική δραστηριότητα επιβαρύνουν τις επιχειρήσεις, τα νοικοκυριά και την ικανότητα των δανειοληπτών να εξυπηρετούν τις υποχρεώσεις τους.

Ο δεύτερος αφορά τις χρηματοπιστωτικές αγορές, μέσω αυξημένης μεταβλητότητας, ζημιών στα χαρτοφυλάκια συναλλαγών και χαμηλότερων εσόδων από προμήθειες.

Ο τρίτος σχετίζεται με κινδύνους ασφάλειας, όπως κυβερνοεπιθέσεις, φυσικές διακοπές λειτουργίας και άλλες υβριδικές απειλές, οι οποίες θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές σε περιπτώσεις στρατιωτικών συγκρούσεων ή κυβερνοεπιθέσεων.

Οι πιστωτικές ζημιές παραμένουν η μεγαλύτερη απειλή

Σύμφωνα με την Morningstar DBRS, οι πιστωτικές ζημιές αποτελούν τον βασικό παράγοντα απομείωσης των κεφαλαίων των τραπεζών, καθώς η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης των δανειοληπτών οδηγεί σε αυξημένες επισφάλειες.

Παράλληλα, οι χαμηλότερες προμήθειες και τα μειωμένα έσοδα από συναλλαγές ασκούν πρόσθετες πιέσεις στην κερδοφορία.

Οι κλάδοι της μεταποίησης, της ενέργειας και των μεταφορών συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένοι στις γεωπολιτικές αναταράξεις.

Ισχυρή η ρευστότητα, αλλά υπάρχουν αδυναμίες

Η Morningstar DBRS σημειώνει ότι, όσον αφορά τη ρευστότητα και τη χρηματοδότηση, οι περισσότερες τράπεζες παρέμειναν πάνω από τα ελάχιστα εποπτικά όρια ακόμη και υπό δυσμενή σενάρια.

Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκε ότι οι τράπεζες προέβλεπαν περιορισμένη μόνο επιδείνωση της ρευστότητας, παρά τις σημαντικές κεφαλαιακές απώλειες που εκτιμούσαν.

Κατά την άποψη της ΕΚΤ, αυτό υποδηλώνει ότι ορισμένα μοντέλα δεν αποτυπώνουν πλήρως την αλληλεπίδραση μεταξύ κεφαλαιακών πιέσεων, αναταραχής στις αγορές και εκροών χρηματοδότησης κατά τη διάρκεια μιας σοβαρής κρίσης.

Επιπλέον, εντοπίστηκαν αδυναμίες στην αξιολόγηση της ρευστότητας σε ξένο νόμισμα και ειδικότερα στην ικανότητα εξασφάλισης χρηματοδότησης σε δολάρια ΗΠΑ υπό συνθήκες έντονης πίεσης στις αγορές.

Χρειάζονται βελτιώσεις στη διαχείριση κινδύνων

Η Morningstar DBRS εκτιμά ότι τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν πως οι περισσότερες ευρωπαϊκές τράπεζες κατανοούν επαρκώς τον τρόπο με τον οποίο οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι μπορούν να επηρεάσουν τη δραστηριότητά τους.

Παρά ταύτα, η ΕΚΤ εντόπισε περιθώρια βελτίωσης σε αρκετούς τομείς, όπως η μοντελοποίηση των δευτερογενών επιπτώσεων, η συνέπεια μεταξύ των υποθέσεων των σεναρίων και των εκτιμώμενων οικονομικών επιπτώσεων, καθώς και η τεκμηρίωση των διοικητικών ενεργειών που προτείνονται για την αντιμετώπιση κρίσεων.

Η ποιότητα της διαχείρισης κινδύνων θα κάνει τη διαφορά

Από πιστοληπτική σκοπιά, η Morningstar DBRS θεωρεί ότι τα αποτελέσματα συνάδουν με την άποψή της πως ο ευρωπαϊκός τραπεζικός κλάδος εισέρχεται σε περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, διαθέτοντας όμως ισχυρούς κεφαλαιακούς και ρευστότητας δείκτες, καθώς και σημαντικά βελτιωμένες δυνατότητες διαχείρισης κινδύνων σε σχέση με προηγούμενους κύκλους.

Παράλληλα, η άσκηση δεν ανέδειξε εκτεταμένες ανησυχίες για τη φερεγγυότητα των τραπεζών ούτε συστημικές αδυναμίες που να μεταβάλλουν ουσιαστικά την αξιολόγηση των θεμελιωδών μεγεθών του κλάδου.

Ωστόσο, η Morningstar DBRS υπογραμμίζει ότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε ζήτημα επιχειρησιακής λειτουργίας και εταιρικής διακυβέρνησης. Οι διαφορές που καταγράφονται μεταξύ των τραπεζών ως προς την ικανότητα εντοπισμού των διαύλων μετάδοσης των κινδύνων, την ποσοτικοποίηση των μη γραμμικών επιπτώσεων και την παρουσίαση αξιόπιστων σχεδίων αντιμετώπισης δείχνουν ότι οι δυνατότητες διαχείρισης κινδύνων εξακολουθούν να διαφέρουν σημαντικά.

Καταλήγοντας, η Morningstar DBRS εκτιμά ότι οι τράπεζες με πιο εξελιγμένα συστήματα stress testing, ισχυρότερη εταιρική διακυβέρνηση και καλύτερη ενσωμάτωση των γεωπολιτικών κινδύνων στον στρατηγικό σχεδιασμό και τα σχέδια έκτακτης ανάγκης θα είναι καλύτερα προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν μελλοντικά ακραία γεωπολιτικά γεγονότα.