ΕΕ: Η Ευρώπη θέλει να απεξαρτηθεί από την αμερικανική τεχνολογία – Αλλά η άμυνα δεν μπορεί να περιμένει

Η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης – ΕΕ να περιορίσει την εξάρτησή της από τους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς προσκρούει σε ένα κρίσιμο δίλημμα: η Ευρώπη θέλει μεγαλύτερη ψηφιακή κυριαρχία, αλλά δεν διαθέτει ακόμη τις τεχνολογικές υποδομές που απαιτούνται για να αντικαταστήσει γρήγορα τις αμερικανικές υπηρεσίες χωρίς να αυξήσει τους κινδύνους για την άμυνά της.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και στελέχη της αμυντικής βιομηχανίας προειδοποιούν ότι μια βίαιη απομάκρυνση από εταιρείες όπως η Google, η Amazon και η Microsoft θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακριβότερα ή κατώτερα συστήματα, μεγαλύτερη έκθεση σε κυβερνοεπιθέσεις και δυσκολίες συνεργασίας με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, σημειώνουν οι Financial Times.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη επιταχύνει την επανεξοπλιστική της προσπάθεια απέναντι στη Ρωσία, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει την προοπτική μιας λιγότερο προβλέψιμης αμερικανικής στρατηγικής στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η εξάρτηση από την αμερικανική τεχνολογία αναγνωρίζεται πλέον ως γεωπολιτική αδυναμία. Ωστόσο, όπως υποστηρίζουν δύο ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι άμυνας και αρκετά στελέχη της αμυντικής βιομηχανίας, οι ΗΠΑ διαθέτουν προβάδισμα οκτώ έως δέκα ετών σε κρίσιμες πλατφόρμες cloud και τεχνητής νοημοσύνης για αμυντικές εφαρμογές.

«Εξακολουθούμε να αγοράζουμε πολύ αμερικανικό εξοπλισμό, ειλικρινά επειδή θα ήμασταν λιγότερο ασφαλείς αν δεν το κάναμε», δήλωσε στους FT ένας από τους Ευρωπαίους αξιωματούχους.

Η Κομισιόν επιδιώκει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με τον προτεινόμενο Cloud and AI Development Act, που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο. Το νομοθετικό πλαίσιο θα υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να αξιολογούν πόσο κρίσιμη είναι κάθε δημόσια υπηρεσία και, στις πιο ευαίσθητες περιπτώσεις, να απαιτούν αποκλειστικά ευρωπαϊκή τεχνολογία. Η Επιτροπή εκτιμά ότι μόλις περίπου 1% των δημόσιων υπηρεσιών θα εμπίπτει στο αυστηρότερο επίπεδο κυριαρχίας.

Προβλήματα στην κλιμάκωση δυνατοτήτωνΑΙ και cloud στην ΕΕ

Η λογική των Βρυξελλών είναι ότι χωρίς εγγυημένη ζήτηση από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι εγχώριοι πάροχοι cloud και AI δύσκολα θα μπορέσουν να αποκτήσουν την κλίμακα που απαιτείται για να ανταγωνιστούν τους αμερικανικούς ομίλους. Οι απαιτήσεις τεχνολογικής κυριαρχίας θα μπορούσαν επομένως να λειτουργήσουν ως βιομηχανική πολιτική, δημιουργώντας μια προστατευμένη ευρωπαϊκή αγορά για κρίσιμες ψηφιακές υποδομές.

Ήδη, ο ευρωπαϊκός αεροδιαστημικός και αμυντικός όμιλος Airbus ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι θα μεταφέρει ορισμένες από τις πιο κρίσιμες εφαρμογές του από την αμερικανική AWS στη γαλλική Scaleway. Η κίνηση αποτελεί ένδειξη ότι η συζήτηση για την ψηφιακή κυριαρχία περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη.

Όμως στην άμυνα η μετάβαση είναι πολύ δυσκολότερη. Ένα στέλεχος ευρωπαϊκής αμυντικής εταιρείας παρομοίασε την υφιστάμενη εξάρτηση με «ραχοκοκαλιά» που έχει ήδη εγκατασταθεί από τις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας. Η αντικατάστασή της, υποστήριξε στους FT, θα ήταν σαν να επιχειρείται μεταμόσχευση χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα.

Το πρόβλημα γίνεται εμφανές σε συστήματα όπως τα αμερικανικής κατασκευής F-35. Τα σύγχρονα μαχητικά δεν αποτελούνται πλέον μόνο από κινητήρες, όπλα και ηλεκτρονικά συστήματα, αλλά εξαρτώνται από τεράστιες ποσότητες δεδομένων, υπολογιστικής ισχύος και ψηφιακών υποδομών. Ο Καμίλ Γκραν, γενικός γραμματέας της European Aerospace, Security and Defence Industries Association, σημειώνει ότι καμία χώρα δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το F-35 απλώς επειδή χρησιμοποιεί αμερικανική υποδομή cloud την οποία δεν μπορεί εύκολα να αντικαταστήσει.

Η ευρωπαϊκή αυστηρότητα πρόβλημα και για το ΝΑΤΟ

Παράλληλα, η αυστηρή προσέγγιση της ΕΕ θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόβλημα και στο ίδιο το ΝΑΤΟ. Τα σύγχρονα πεδία μάχης είναι πλέον ψηφιοποιημένα και οι συμμαχικές δυνάμεις πρέπει να ανταλλάσσουν τεράστιους όγκους δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Ο Τζέιμς Απαθουράι, αναπληρωτής βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ για την καινοτομία, τα υβριδικά ζητήματα και τον κυβερνοχώρο, προειδοποιεί ότι οι χώρες της Συμμαχίας πρέπει να μπορούν να ανταλλάσσουν δεδομένα «απρόσκοπτα και με ταχύτητα» προκειμένου να πολεμήσουν αποτελεσματικά.

Η υπουργός Εξωτερικών της Φινλανδίας Ελίνα Βαλτόνεν θέτει διαφορετικά το πρόβλημα. Σύμφωνα με την ίδια, ο στόχος δεν θα πρέπει να είναι η Ευρώπη να κατέχει κάθε κομμάτι της αλυσίδας τεχνολογίας AI, αλλά να διασφαλίσει ότι «κανένα κρίσιμο κομμάτι δεν μπορεί απλώς να απενεργοποιηθεί». Η ανησυχία είναι ότι ένας ξένος πάροχος θα μπορούσε, σε περίπτωση γεωπολιτικής κρίσης, να διακόψει την πρόσβαση σε κρίσιμες υπολογιστικές δυνατότητες.

Το πολιτικό δίλημμα είναι ιδιαίτερα έντονο στις χώρες της Ανατολικής και Βόρειας Ευρώπης, οι οποίες αντιμετωπίζουν άμεσα τη ρωσική απειλή. Πολλές κυβερνήσεις αναμένεται να ζητήσουν αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο τους επόμενους μήνες.

Η ΕΕ, επομένως, καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο στόχους που δεν είναι εύκολο να συμβιβαστούν: να μειώσει την τεχνολογική εξάρτηση από τις ΗΠΑ χωρίς να υπονομεύσει την αμυντική της ικανότητα στο μεσοδιάστημα. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς ποιος θα παρέχει το cloud ή την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά ποιος θα ελέγχει τις ψηφιακές υποδομές πάνω στις οποίες θα στηρίζεται η ευρωπαϊκή ασφάλεια τις επόμενες δεκαετίες.