Το σύνθετο κόστος των Ευρωπαϊκών κοινωνικών ρυθμίσεων

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό το βάρος δυσμενών οικονομικών και γεωπολιτικών εξελίξεων, και των αρνητικών διαπιστώσεων, προ δύο ετών, στις Εκθέσεις Λέτα, Ντράγκι και Νιϊνίστο, άρχισε να αναγνωρίζεται η ανάγκη επανεξέτασης της γραφειοκρατίας και του διοικητικού – ρυθμιστικού βάρους που παράγεται και επιβάλλεται στις επιχειρήσεις των κρατών-μελών από κοινοτικές ρυθμίσεις (Οδηγίες και Κανονισμούς).

Δείγματα αυτής της στροφής αποτελούν τα Omnibus της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δηλαδή τα «πακέτα νόμων» σε ενιαίες νομοθετικές πράξεις με τις οποίες τροποποιούνται ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές υφιστάμενες Οδηγίες ή Κανονισμοί. Η οπτική των επιχειρήσεων που συχνά απουσίαζε από τις συζητήσεις για τα κανονιστικά βάρη που προκύπτουν για τις επιχειρήσεις από τις ρυθμίσεις της ΕΕ, τώρα γίνεται προσπάθεια να ενσωματωθεί μέσω των Omnibus.

Αν και Omnibus δεν προβλέπεται στον τομέα των κοινωνικών υποθέσεων, οι προσπάθειες περιορισμού της γραφειοκρατίας και του κόστους, που συνήθως παρέβλεπαν, οι πολλές ρυθμίσεις της ΕΕ στον εργασιακό – κοινωνικό τομέα, χρειάζεται τώρα να μην το παραβλέπουν. Ο θεμιτός σκοπός τους καλό θα ήταν κατά την εξειδίκευση των ρυθμίσεων να μην συνοδεύεται από έλλειψη επίγνωσης και εκτίμησης των οικονομικών τους συνεπειών.

Το πως οι ρυθμίσεις μπορούν να είναι απλούστερες για τις επιχειρήσεις, και αποτελεσματικότερες για την επίτευξη των θεμιτών κοινωνικών σκοπών τους πρέπει να απασχολεί συστηματικότερα τους διαμορφωτές των ευρωπαϊκών ρυθμίσεων. Κι αυτό συνδέεται με την ανάλυση και την εκτίμηση του ρυθμιστικού κόστους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ρυθμιστικό κόστος υπερβαίνει κατά πολύ την απλή διοικητική γραφειοκρατία. Το κόστος που δημιουργείται από διαφορετικές ρυθμίσεις είναι συχνά σωρευτικό, ακόμη και όταν απαιτούνται, προς συγκέντρωση επεξεργασία και υποβολή, τα ίδια δεδομένα, καθώς είναι συνδυασμός:

• Διοικητικού κόστους, για συλλογή δεδομένων, πολλαπλές υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων, τήρηση αρχείων και αλληλεπίδραση με πολλαπλές αρχές, που συχνά ζητούν τα ίδια δεδομένα σε διαφορετικές μορφές.

• Οικονομικού κόστους, συμπεριλαμβανομένων επενδύσεων σε συστήματα πληροφορικής, εξωτερικές νομικές υπηρεσίες, υπηρεσίες συμβούλων και μετάφρασης, ελέγχων και επαληθεύσεων.

• Κόστους συμμόρφωσης και λειτουργίας, για αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας, στις μισθολογικές δομές, στις αποφάσεις στελέχωσης και στις εσωτερικές διαδικασίες.

• Νομικού κόστους και «κόστους κατακερματισμού», που προκύπτει από αποκλίνουσες εθνικές μεταφορές στο εσωτερικό δίκαιο, τη νομική αβεβαιότητα και την ασυνεπή εφαρμογή και επιβολή των κανόνων.

Για την ανάδειξη αυτής της οπτικής και αυτής της ανάγκης η BusinessEurope (Social Affairs Committee) ανέλαβε την πρωτοβουλία συστηματικής συλλογής και επεξεργασίας των αναγκαίων δεδομένων για την αξιολόγηση των διοικητικών βαρών που προκύπτουν από τις κοινοτικές κοινωνικές ρυθμίσεις της ΕΕ ή/και τις εθνικές μεταφορές της νομοθεσίας της ΕΕ στα κράτη-μέλη. Με έργο που αφορούσε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Σκοπός της έρευνας ήταν να εξετασθεί η ανάγκη και η δυνατότητα οι ευρωπαϊκές κοινωνικές ρυθμίσεις να γίνουν λιγότερο γραφειοκρατικές και περισσότερο λειτουργικές, χωρίς να μειωθεί η αποτελεσματικότητα τους. Από το πλήθος των κοινοτικών Οδηγιών και Κανονισμών, επιλέχθηκαν 17 Οδηγίες και Κανονισμοί. Οι 17 Οδηγίες και Κανονισμοί αφορούν θέματα όπως:

• Μισθών και Όρων Εργασίας,

• Χρόνου Εργασίας και Ισορροπίας Επαγγελματικής και Προσωπικής Ζωής,

• Επαγγελματικών Δικαιωμάτων, Προσόντων και Πρακτικής Άσκησης

• Διασυνοριακής Κινητικότητας Εργαζομένων, Αποσπάσεων και Διασυνοριακής Κοινωνικής Ασφάλισης

• Εργασιακής Ασφάλειας και Υγείας

• Ενημέρωσης Διαβούλευσης Εργαζομένων και Ευρωπαϊκών Συμβουλίων

• Μεταβίβασης επιχειρήσεων.

Στην έρευνα συμμετείχαν στελέχη 455 επιχειρήσεων κρατών-μελών ΕΕ, 192 εργοδοτικών ενώσεων εθνικών και κλαδικών, και 90 πολυεθνικών επιχειρήσεων με τα κεντρικά τους (HQ) στην ΕΕ. Τα ευρήματα και τα συμπεράσματα της έρευνας για την επανεξέταση από την ΕΕ του διοικητικού – ρυθμιστικού κόστους που επιβάλλεται στις επιχειρήσεις των κρατών-μελών από κοινωνικές / εργασιακές κοινοτικές Οδηγίες και Κανονισμούς δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις έχουν επίγνωση του ρυθμιστικού κόστους, το οποίο κυμαίνεται ανά τομέα ρυθμίσεων. Μακροχρόνιες, προβεβλημένες ρυθμίσεις (π.χ. χρόνου εργασίας) αφορούν όλους, τεχνικές/εξειδικευμένες Οδηγίες (π.χ. αμίαντος) αφορούν τους άμεσα επηρεαζόμενους κλάδους.

Στις 17 Οδηγίες/Κανονισμούς που εξετάσθηκαν, το ρυθμιστικό κόστος συνδέεται περισσότερο με όσες συνεπάγονται εκτεταμένες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων, επαναλαμβανόμενες υποχρεώσεις τεκμηρίωσης και πολύπλοκες διαδικασίες συμμόρφωσης.

Η Οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια (71% των ερωτηθέντων) και η Οδηγία για την υποβολή εκθέσεων εταιρικής βιωσιμότητας (70%) αξιολογούνται συχνότερα ως συνεπαγόμενες πολύ υψηλό ή υψηλό κόστος. Και οι δύο είναι σχετικά επίκαιρες ρυθμίσεις που αποτελούσαν – και αποτελούν- αντικείμενο αυξημένου ενδιαφέροντος κατά την περίοδο διεξαγωγής της έρευνας.

Σημειωτέον ότι παρά την προθεσμία της 7ης Ιουνίου 2026 για την ενσωμάτωση της, μόνον 5 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν ενσωματώσει πλήρως την Οδηγία της ΕΕ για τη μισθολογική διαφάνεια στο εθνικό τους δίκαιο (Ιταλία, Λιθουανία, Μάλτα, Σλοβακία, Ελλάδα).

Ως συνεπαγόμενες πολύ υψηλό ή υψηλό κόστος, ακολουθούν ρυθμίσεις για την εκτίμηση του επαγγελματικού κινδύνου για την ασφάλεια και την υγεία, την τεκμηρίωση και τις προληπτικές υποχρεώσεις (68%), οι απαιτήσεις διασυνοριακής τεκμηρίωσης κοινωνικής ασφάλισης για την απόσπαση εργαζομένων (π.χ. το ευρωπαϊκό έντυπο A1 για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων, 63%) και οι απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων για τον χρόνο εργασίας (55%). Για τις μικρές επιχειρήσεις ως υψηλότερου κόστους θεωρούνται οι τρεις Οδηγίες για την μισθολογική διαφάνεια, τον χρόνο εργασίας και τις διαφανείς και προβλέψιμες συνθήκες εργασίας.

Με βάση τα ευρήματα της έρευνας οι προτάσεις της BusinessEurope συνοψίζονται και αφορούν την ανάγκη για:

• Απλούστευση των κανονιστικών απαιτήσεων για τη διευκόλυνση της συμμόρφωσης, ιδίως λαμβάνοντας συστηματικά υπόψη τον σωρευτικό αντίκτυπο των διαφορετικών ρυθμίσεων σε επίπεδο: α) ΕΕ, β) προϋπαρχουσών εθνικών νόμων γ) συλλογικών συμβάσεων, αποφεύγοντας τις συχνές περιττές επικαλύψεις.

• Διασφάλιση της αναλογικότητας, ιδίως μέσω της καλύτερης αξιολόγησης του αναμενόμενου κόστους συμμόρφωσης υπό το πρίσμα των τεσσάρων συνιστωσών κόστους που προαναφέρθηκαν, επιδιώκοντας τον μετριασμό του από την αρχή, κατά τη σύνταξη της νομοθεσίας της ΕΕ.

• Ενίσχυση του ρυθμιστικού ρόλου στον κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές συμβάσεις ως μηχανισμό για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων, ιδίως αποφεύγοντας διατάξεις που «μικροδιαχειρίζονται» τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εκπληρώνονται οι υποχρεώσεις.

• Δημιουργία διαλειτουργικών ψηφιακών συστημάτων μέσω επαρκώς εναρμονισμένων διοικητικών εντύπων (π.χ. για την διασυνοριακή κινητικότητα εργαζομένων στην Ενιαία Αγορά) καθιστώντας δυνατή την αναφορά των ίδιων δεδομένων μόνο μία φορά.

Στόχος είναι από τούδε και εις το εξής η θέσπιση απλούστερων, εξίσου αποτελεσματικών, ευρωπαϊκών κοινωνικών ρυθμίσεων και η επίτευξη ορθής ισορροπίας μεταξύ της προστασίας των εργαζομένων και της διασφάλισης ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά, παραγωγικότερα, και ανταγωνιστικά στις νέες γεωοικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες.

Μπορείτε να αναζητήσετε  εδώ τα αναλυτικά ευρήματα και τα συμπεράσματα της έρευνας