Η ευρωζώνη μετά τη Λαγκάρντ

Η αποχώρηση της Κριστίν Λαγκάρντ από την ΕΚΤ, εννέα μήνες πριν από τη λήξη της θητείας της, διαβάστηκε κυρίως ως υπόθεση προσώπων και γαλλικών πολιτικών υπολογισμών.

Η αλλαγή ηγεσίας στη Φρανκφούρτη συμπίπτει με τη σύγκλιση τριών διαταραχών, ενός νέου ενεργειακού σοκ, μιας γενικευμένης ανατιμολόγησης του κινδύνου στις αγορές ομολόγων και μιας δημοσιονομικής πίεσης που μετατοπίζεται από την περιφέρεια στον πυρήνα. Επαναφέρει έτσι το διαχρονικό ερώτημα της θεσμικής επάρκειας της ευρωζώνης.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή οδήγησε μέσα σε λίγους μήνες τον πληθωρισμό σχεδόν στο διπλάσιο του στόχου, την ώρα που η ανάπτυξη κινείται σε αναιμικά επίπεδα. Η ΕΚΤ, μετά από δύο αυξήσεις, επέλεξε ομόφωνα στις 29 Οκτωβρίου να διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια, με τις αγορές να προεξοφλούν νέα αύξηση. Η επιλογή αντανακλά μια ρεαλιστική εκτίμηση. Η άνοδος των μακροπρόθεσμων αποδόσεων έχει ήδη αναλάβει μέρος της σύσφιγξης, περιορίζοντας τη ζήτηση και τη μετακύλιση του αυξημένου κόστους. Οι αγορές ασκούν στην πράξη νομισματική πολιτική για λογαριασμό της κεντρικής τράπεζας, με όρους που η ίδια δεν ελέγχει. Εδώ εντοπίζεται η πλέον ανησυχητική εξέλιξη.

Η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς διαμορφώνεται σε επίπεδα αδιανόητα πριν από λίγα χρόνια, ενώ η απόσταση από το γερμανικό ομόλογο αντίστοιχης διάρκειας μεγαλώνει.

Στο Βέλγιο, ο πρωθυπουργός παραιτήθηκε εξαιτίας του αδιεξόδου στον προϋπολογισμό. Ο δημοσιονομικός κίνδυνος δεν αφορά πλέον την περιφέρεια, αλλά τις χώρες που επί δεκαετίες λειτουργούσαν ως η άγκυρα του συστήματος.

Το φαινόμενο δεν είναι αποκλειστικά ευρωπαϊκό. Η Fed αναστέλλει τη σύσφιγξη, με μέλη της να ζητούν νέα αύξηση, ενώ οι αμερικανικές ομολογιακές αποδόσεις κινούνται σε υψηλά πολλών ετών.

Η ευρωζώνη, όμως, είναι η μόνη μεγάλη νομισματική περιοχή που αντιμετωπίζει την άνοδο του κόστους χρήματος χωρίς κοινή δημοσιονομική ικανότητα. Η ΕΚΤ απέδειξε, από την κρίση χρέους έως την πανδημία, ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ύστατη γραμμή άμυνας. Η διαρκής ανάθεση σε αυτήν ρόλων που ανήκουν στη δημοσιονομική και πολιτική σφαίρα δεν συνιστά, ωστόσο, στρατηγική. Συνιστά μετάθεση του κόστους των αποφάσεων που δεν λαμβάνονται. Οσο απουσιάζουν ένα κοινό ασφαλές ευρωπαϊκό περιουσιακό στοιχείο, μια ολοκληρωμένη ένωση κεφαλαιαγορών και ένας μόνιμος μηχανισμός δημοσιονομικής σταθεροποίησης, κάθε πρόεδρός της θα καλείται να σταθμίζει τον έλεγχο των τιμών έναντι της συνοχής της ζώνης του ευρώ, με περιορισμένα και πολιτικά εκτεθειμένα εργαλεία.

Από τα παραπάνω προκύπτουν τρεις προτεραιότητες:

Πρώτη, η επιλογή του νέου προέδρου να υπαχθεί σε κριτήρια θεσμικής ανεξαρτησίας, αξιοπιστίας έναντι των αγορών και κατανόησης της διαρθρωτικής ετερογένειας της ευρωζώνης, και όχι στη λογική ενός ευρύτερου πακέτου κατανομής θέσεων.

Δεύτερη, η μετάβαση από τη διάγνωση στην απόφαση. Οι εκθέσεις Λέτα και Ντράγκι έχουν αποτυπώσει τις αδυναμίες και τις κατευθύνσεις. Η ένωση κεφαλαιαγορών και η κοινή χρηματοδότηση ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών, από την ενέργεια έως την άμυνα, δεν αποτελούν πλέον αντικείμενο θεωρητικής αντιπαράθεσης, αλλά όρο ασφάλειας.

Τρίτη, η εγκατάλειψη της ψευδαίσθησης ότι η εθνική δημοσιονομική πειθαρχία αρκεί ως θωράκιση. Το ότι χώρες όπως η Ελλάδα δανείζονται φθηνότερα από τη Γαλλία αντανακλά αξιοπιστία που οικοδομήθηκε με υψηλό κοινωνικό κόστος.

Σε μια ημιτελή ένωση, ωστόσο, κανένα εθνικό πλεονέκτημα δεν αποτελεί επαρκή ασπίδα όταν η αστάθεια μεταφέρεται στον πυρήνα. Η ενίσχυση των κοινών μηχανισμών είναι, επομένως, και εθνικό συμφέρον. Χωρίς θεσμικές τομές, ο επόμενος πρόεδρος θα κληρονομήσει τα ίδια διλήμματα, με στενότερα περιθώρια και σε περιβάλλον λιγότερο ανεκτικό. Η Φρανκφούρτη θα αποκτήσει νέα ηγεσία. Το ζητούμενο είναι αν η Ευρώπη θα αποκτήσει, επιτέλους, και την πολιτική βούληση που η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να υποκαταστήσει.

Ο κ. Δημήτρης Λιάκος είναι οικονομολόγος.

Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ