Ως μία δύσκολη εξίσωση αντιμετωπίζεται από την Επιτροπή Ανταγωνισμού η προσφορά καλύτερων όρων αποταμίευσης στους πελάτες των τραπεζών στην Ελλάδα, μέσω συμβατικών προϊόντικών λύσεων για τις καταθέσεις.
Τούτο προκύπτει από τα ευρήματα της έρευνας που ξεκίνησε από την ανεξάρτητη αρχή το καλοκαίρι του 2024 και ολοκληρώθηκε χθες με τη δημοσιοποίηση της τελικής έκθεσης.
Αφορμή για την εκκίνηση της διαδικασίας ελέγχου της αγοράς αποτέλεσαν οι δυσανάλογες με τις αυξήσεις των ευρωπαϊκών επιτοκίων, μεταβολές των αποδόσεων στις τραπεζικές καταθέσεις, το καλοκαίρι του 2024.
Στο πόρισμά της η Επιτροπή δεν διαπιστώνει εναρμονισμένη πρακτική ή συνεννόηση μεταξύ των τεσσάρων συστημικών ομίλων.
Ωστόσο, αναφέρει ότι η δομή της εγχώριας αγοράς μπορεί να οδηγήσει σε αποτελέσματα ανάλογα με εκείνα ενός καρτέλ, ακόμη και χωρίς ρητή συμφωνία μεταξύ των πιστωτικών ιδρυμάτων.
Η πηγή του κακού
Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι βασικοί λόγοι που οι αποδόσεις στη χώρα μας δεν αυξήθηκαν ανάλογα με τους ευρωπαϊκούς δείκτες αναφοράς, είναι οι εξής:
– Υψηλή συγκέντρωση. Οι τέσσερις μεγάλοι του κλάδου συγκεντρώνουν περίπου το 94% των καταθέσεων. Αυτό περιορίζει τις ανταγωνιστικές πιέσεις και τους επιτρέπει να διατηρούν χαμηλές αποδόσεις χωρίς σημαντικές απώλειες πελατών.
– Πλεονάζουσα ρευστότητα. Οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν πολύ υψηλούς δείκτες ρευστότητας, ξεπερνώντας με διαφορά το μέσο ευρωπαϊκό όρο. Επομένως δεν έχουν ανάγκη να προσφέρουν αισθητά υψηλότερα επιτόκια για να προσελκύσουν νέες καταθέσεις.
Αυτό αποτυπώνεται ξεκάθαρα στη σχέση δανείων προς καταθέσεις, η οποία κινείται σήμερα στη ζώνη του 65% έναντι μέσο όρου στην Ευρώπη πάνω από 100%.
Επιπλέον, οι τράπεζες μπορούν να αντλήσουν χρήματα από αγορές χονδρικής ή μέσω ομολογιακών εκδόσεων με ευνοϊκούς όρους.
Έτσι, περιορίζεται η ανάγκη προσέλκυσης καταθέσεων μέσω υψηλότερων επιτοκίων από τους πελάτες τους.
– Επιχειρησιακοί στόχοι. Υψηλότερα επιτόκια καταθέσεων σημαίνουν μεγαλύτερο κόστος χρηματοδότησης και μικρότερα καθαρά επιτοκιακά περιθώρια.
Καθυστερώντας λοιπόν τις αυξήσεις, οι τράπεζες προστατεύουν την κερδοφορία τους, ενώ μετακυλίουν συχνά ταχύτερα τις μειώσεις στους καταθέτες.
Το χαμηλό beta συνιστά ένα από τα πλεονεκτήματα που σταθερά αναδεικνύουν οι τραπεζικές διοικήσεις στις παρουσιάσεις των αποτελεσμάτων προς αναλυτές και επενδυτές.
Εξάλλου, η αναπροσαρμογή επιτοκίων απαιτεί αλλαγές συστημάτων, ενημέρωση πελατών, οργανωτικές διαδικασίες και διαφημιστική υποστήριξη.
Το σχετικό κόστος αποτελεί πρόσθετο αντικίνητρο.
– Δυσκολία αλλαγής τράπεζας. Η μεταφορά καταθετικών λογαριασμών συνεπάγεται διαδικασίες, χρόνο και αβεβαιότητα.
Οι καταθέτες διστάζουν να αλλάξουν τράπεζα ακόμη και για υψηλότερα επιτόκια, περιορίζοντας έτσι την πίεση για καλύτερες προσφορές.
Ταυτόχρονα, καταγράφεται δυσκολία σύγκρισης των τραπεζικών προϊόντων. Η πολυπλοκότητά τους και η ανεπαρκής χρηματοοικονομική γνώση δυσκολεύουν τη διαδικασία.
Όταν λοιπόν οι καταθέτες δεν εντοπίζουν ευκολότερα καλύτερες αποδόσεις, εξασθενεί η πίεση προς τις τράπεζες.
Εξάλλου, δεν είναι λίγοι εκείνοι που παραμένουν στην τράπεζα με την οποία συνεργάζονται επί χρόνια και δεν αναζητούν καλύτερες επιλογές.
Εν προκειμένω, οι λογαριασμοί όψεως και ταμιευτηρίου χρησιμοποιούνται κυρίως για πληρωμές και άμεση πρόσβαση σε χρήματα.
Έτσι, επειδή οι πελάτες εκτιμούν αυτές τις υπηρεσίες, ανέχονται χαμηλές αποδόσεις ακόμη και όταν αυξάνονται γενικώς τα επιτόκια.
Οι προτάσεις
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού κατόπιν διαβούλευσης με τις τράπεζες, διατυπώνει προτάσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη επιβράβευση των καταθετών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε τρία μοντέλα που εφαρμόζονται στην Ευρώπη. Πρόκειται για τα εξής:
1. Γαλλικό μοντέλο
Προβλέπει την προσφορά από τις τράπεζες λογαριασμών κατά τα πρότυπα των Livret A και LEP που εφαρμόζονται στη Γαλλία.
Σε αυτά τα επιτόκια καθορίζονται από το Δημόσιο.
Το 2025 τα γαλλικά προϊόντα της κατηγορίας προσέφεραν επιτόκια 2,4% και 3,5% αντίστοιχα.
2. Βελγικό μοντέλο
Πρόκειται για τους λογαριασμούς fidelity premium, που λειτουργούν με δύο επιτόκια:
-Ένα βασικό επιτόκιο για το σύνολο της κατάθεσης
-Ένα πρόσθετο προνομιακό επιτόκιο για τα ποσά που διατηρούνται στον λογαριασμό επί ένα έτος
-Και σε αυτήν την περίπτωση πρόκειται για προγράμματα που διαθέτουν οι τράπεζες, με το δημόσιο να καθορίζει τους κανόνες λειτουργίας τους και τη φορολογία. Όχι όμως το επιτόκιο.
-Η Επιτροπή θεωρεί ότι με αυτό τον τρόπο δημιουργούνται κίνητρα αποταμίευσης, ενώ οι τράπεζες εξασφαλίζουν σταθερότερα καταθετικά υπόλοιπα.
3. Βρετανικό μοντέλο
Στη δημόσια διαβούλευση, μία συστημική τράπεζα πρότεινε να εξεταστεί η δημιουργία τραπεζικών λογαριασμών με φοροαπαλλαγή των τόκων μέχρι συγκεκριμένου ποσού κατάθεσης, κατά τα πρότυπα των βρετανικών Individual Savings Accounts (ISA).
Στη Βρετανία, οι τόκοι των αποταμιευτικών ISA απαλλάσσονται από τη φορολογία, ενώ ισχύει συγκεκριμένο ετήσιο όριο νέων καταβολών.
Έτσι, η καθαρή απόδοση των αποταμιευτών μπορεί να αυξάνεται χωρίς αύξηση του ονομαστικού επιτοκίου.
Οι επιφυλάξεις
Στην έκθεση της ΕΑ καταγράφονται και οι επιφυλάξεις των τραπεζών.
Σύμφωνα με συστημικό όμιλο που δεν κατονομάζεται, η δημιουργία κρατικά ρυθμιζόμενων λογαριασμών θα μπορούσε να επηρεάσει την καταθετική βάση και τη ρευστότητα των τραπεζών, εφόσον σημαντικά κεφάλαια μεταφέρονταν προς αυτούς.
Εκφράζει δε προβληματισμό για ενδεχόμενες συνέπειες στο κόστος χρηματοδότησης, στους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας και, τελικά, στα επιτόκια των στεγαστικών και άλλων δανείων προς τα νοικοκυριά.
Ζητεί, επομένως, να προηγηθεί ολοκληρωμένη μελέτη επιπτώσεων, ενώ θέτει και το ζήτημα αποζημίωσης των τραπεζών που θα συμμετείχαν στη διαχείριση των λογαριασμών, προκειμένου να καλύπτεται το σχετικό λειτουργικό κόστος.
Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή Ανταγωνισμού διευκρινίζει ότι οι πρακτικές προϋποθέσεις και η αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων παρεμβάσεων, θα πρέπει να αξιολογηθούν από την Πολιτεία.
