DBRS Morningstar: Οι τρεις κρίσιμοι δίαυλοι που θα καθορίσουν το ενεργειακό σοκ στην Ευρώπη

Το παγκόσμιο σοκ στην προσφορά ενέργειας, εφόσον αποδειχθεί παρατεταμένο, ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης προειδοποιεί η DBRS Morningstar, τονίζοντας ότι χώρες με διαφοροποιημένες πηγές ενέργειας (πυρηνική, υδροηλεκτρική, ανανεώσιμες) εμφανίζονται πιο ανθεκτικές, ενώ πιο ευάλωτες είναι όσες εξαρτώνται από εισαγωγές και ήδη αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές πιέσεις.

Η μετάδοση της κρίσης σύμφωνα με την DBRS Morningstar

Παρά την υφιστάμενη εκεχειρία και τις συνεχιζόμενες διπλωματικές προσπάθειες, η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας δεν έχει επιτευχθεί, ενώ οι αγορές παραγώγων ενέργειας δείχνουν ότι οι τιμές ενδέχεται να παραμείνουν υψηλές για μήνες ή και περισσότερο. Σύμφωνα με την ανάλυση της DBRS Morningstar, η κρίση μεταδίδεται στα δημόσια οικονομικά μέσω τριών βασικών διαύλων, της οικονομικής δραστηριότητας, της κρατικής στήριξης και του κόστους χρηματοδότησης.

Επιβράδυνση ανάπτυξης και «αυτόματοι σταθεροποιητές»

Ο πρώτος δίαυλος αφορά την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Οι αυξημένες τιμές ενέργειας ασκούν πιέσεις στην ανάπτυξη, ενεργοποιώντας τους λεγόμενους «αυτόματους σταθεροποιητές», δηλαδή μηχανισμούς των κρατικών προϋπολογισμών που αυξάνουν τις δαπάνες σε περιόδους ύφεσης.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στην τελευταία έκθεση World Economic Outlook, αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις ανάπτυξης, στο 1,3% για την ΕΕ (από 1,5%) και στο 1,1% για την ευρωζώνη (από 1,4%). Η επιβράδυνση των πραγματικών μισθών, η εξασθένηση της εμπιστοσύνης και οι αυστηρότερες χρηματοδοτικές συνθήκες αναμένεται να περιορίσουν κατανάλωση και επενδύσεις.

Παράλληλα, οι πληθωριστικές πιέσεις εντείνονται. Οι εναρμονισμένες τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν τον Μάρτιο του 2026 κατά 2,6% σε ετήσια βάση στην ευρωζώνη, ενώ το ΔΝΤ εκτιμά μέσο πληθωρισμό 2,8% για το σύνολο της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί μεταξύ 3,5% και 4,4% έως το τέλος του 2026.

Πιέσεις για κρατική στήριξη σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Ο δεύτερος δίαυλος αφορά την ανάγκη για νέα μέτρα στήριξης. Όσο διαρκεί η ενεργειακή κρίση, τόσο αυξάνεται η πίεση προς τις κυβερνήσεις να προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Πολλές χώρες της ΕΕ έχουν ήδη προχωρήσει σε παρεμβάσεις, όπως μειώσεις φόρων, επιδοτήσεις και πλαφόν στις τιμές ενέργειας. Με βάση την εμπειρία της προηγούμενης κρίσης, οι δαπάνες για ενεργειακή στήριξη ανήλθαν κατά μέσο όρο στο 1,8% του ΑΕΠ το 2022 και στο 1,3% το 2023.

Ωστόσο, αρκετά κράτη-μέλη εισέρχονται στη νέα κρίση με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, υψηλό χρέος και αυξημένες ανάγκες δαπανών, από την άμυνα έως τη γήρανση του πληθυσμού και την ενεργειακή μετάβαση.

Άνοδος επιτοκίων και αυξημένο κόστος εξυπηρέτησης χρέους

Ο τρίτος δίαυλος αφορά τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Από την έναρξη της κρίσης, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί αισθητά. Το 10ετές γερμανικό ομόλογο (Bund) έχει ενισχυθεί κατά 40–50 μονάδες βάσης, προσεγγίζοντας το 3%, ενώ ανάλογες αυξήσεις καταγράφονται και σε άλλες χώρες.

Οι αγορές προεξοφλούν αυστηρότερη νομισματική πολιτική, με τα επιτόκια της ΕΚΤ να αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω έως το τέλος του έτους. Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει τους κρατικούς προϋπολογισμούς, καθώς αυξάνει το κόστος δανεισμού και εξυπηρέτησης του χρέους.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι δαπάνες για τόκους αναμένεται να αυξηθούν σημαντικά έως το 2031, με χώρες όπως η Γαλλία, η Φινλανδία και η Ουγγαρία να καταγράφουν αύξηση άνω των 100 μονάδων βάσης ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Καθοριστικός ο ρόλος της διάρκειας της κρίσης και της ευρωπαϊκής στήριξης

Η DBRS επισημαίνει ότι ο τελικός αντίκτυπος στα δημόσια οικονομικά θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης, καθώς και από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε οικονομίας, όπως η ενεργειακή εξάρτηση και η δομή του ενεργειακού μείγματος.

Χώρες με διαφοροποιημένες πηγές ενέργειας (πυρηνική, υδροηλεκτρική, ανανεώσιμες) εμφανίζονται πιο ανθεκτικές, ενώ πιο ευάλωτες είναι όσες εξαρτώνται από εισαγωγές και ήδη αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές πιέσεις.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέχρι στιγμής, η στήριξη περιορίζεται σε κανονιστικές παρεμβάσεις και ευελιξία σε κρατικές ενισχύσεις, χωρίς άμεση δημοσιονομική βοήθεια. Σε αντίθεση με την προηγούμενη κρίση, δεν έχει ανακοινωθεί νέο κοινό ταμείο αντίστοιχο του NextGenerationEU.

Κατά την DBRS, θα απαιτηθεί μια πιο έντονη και παρατεταμένη κρίση προκειμένου η ΕΕ να προχωρήσει ξανά σε κοινό δανεισμό και άμεση στήριξη των κρατών-μελών.