Ανεκπλήρωτο στοίχημα η ενιαία αγορά

Η ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) συνιστά το κατ’ εξοχήν σύμβολο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, διασφαλίζοντας την ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, εμπορευμάτων, υπηρεσιών και προσώπων. Ωστόσο, παραμένει ένα ημιτελές εγχείρημα. Παρά το μέγεθός της, ως χώρος δραστηριοποίησης περίπου 450 εκατομμυρίων ανθρώπων, εξακολουθεί να υπονομεύεται από κρίσεις, ανισότητες και θεσμικές αδυναμίες που τροφοδοτούν τη δυσπιστία.

Πρόσφατα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, όπως την «EU Inc.», ένα ενιαίο σύνολο εταιρικών κανόνων που θα ισχύουν σε όλη την ΕΕ, στο πλαίσιο της «Πυξίδας Ανταγωνιστικότητας» και ενός «28ου καθεστώτος» για τη μείωση της γραφειοκρατίας και του κόστους.

Παράλληλα, η συζήτηση για την «Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων» επιχειρεί να ξεμπλοκάρει τη στασιμότητα στην ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, κατευθύνοντας τις αποταμιεύσεις προς παραγωγικές επενδύσεις και μειώνοντας την εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού, η άρση των εμποδίων που κατακερματίζουν την ευρωπαϊκή αγορά αναδεικνύεται σε κεντρική προτεραιότητα. Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα κάλεσε σε άρση των εμποδίων ώστε η ΕΕ να μπορεί να «μιλά τη γλώσσα της ισχύος», ενώ παρεμβάσεις των Ενρίκο Λέτα και Μάριο Ντράγκι επαναφέρουν την ανάγκη βαθύτερης ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς ως εργαλείου ανθεκτικότητας.

Η εναρμόνιση 27 εθνικών ρυθμιστικών καθεστώτων παραμένει μείζον ζήτημα, αλλά η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο σε περισσότερη νομοθέτηση. Διαφορετικές πρακτικές, περιορισμένος συντονισμός και πολιτικές επιφυλάξεις συντηρούν τον κατακερματισμό, ιδίως σε τομείς όπως οι υπηρεσίες, η ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες. Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (Μάρ. 2026), εξακολουθεί να υφίσταται το 60% των εμποδίων στην αγορά υπηρεσιών που είχαν εντοπιστεί πριν από δύο δεκαετίες.

Αυτή η αδυναμία μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος, μειωμένες επενδύσεις και υστέρηση στην καινοτομία. Οι επίμονοι φραγμοί εμποδίζουν το κεφάλαιο να κατευθύνεται προς τις πιο παραγωγικές χρήσεις. Το ζητούμενο είναι καλύτερη διακυβέρνηση, συνεπής εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου και ισχυρότερος συντονισμός, με αξιοποίηση των ήδη διαθέσιμων εργαλείων. Την ίδια στιγμή, η ΕΕ εξακολουθεί να στερείται πλήρως ανεπτυγμένης κεντρικής δημοσιονομικής ικανότητας και επαρκώς ενοποιημένων βιομηχανικών στρατηγικών, γεγονός που περιορίζει τον διεθνή της ρόλο.

Η ΕΕ δείχνει να αναγνωρίζει το πρόβλημα, όπως αποτυπώθηκε και στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Μάρτιο του 2026 με θέμα «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά». Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να μεταβεί από τη διάγνωση στην εφαρμογή. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς αποτελεί βαθιά πολιτική επιλογή. Οι προτάσεις Λέτα και Ντράγκι προσφέρουν ένα συνεκτικό πλαίσιο, αλλά η πολιτική δυναμική συχνά εξασθενεί.

Χωρίς άμεση μετάβαση από τη ρητορική στην πράξη, οι υψηλές προσδοκίες κινδυνεύουν να καταστούν αποπροσανατολιστικές. Σε ένα έτος γεωπολιτικών και οικονομικών πιέσεων, η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς απαιτεί συνέπεια και ταχύτητα.

Ο κ. Απόστολος Σαμαράς είναι διδάκτωρ Ευρωπαϊκού Δικαίου Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, δικηγόρος, ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Αριάν Κοντέλλη» του ΕΛΙΑΜΕΠ.