Ενέργεια, επιδόματα και μειώσεις φόρων

Η πρόσφατη ανακοίνωση της κυβέρνησης για πακέτο παροχών ύψους περίπου 500 εκατ. ευρώ, έρχεται σε μια περίοδο έντονης διεθνούς αβεβαιότητας, με τον πόλεμο στο Ιράν να ασκεί ισχυρές ανοδικές πιέσεις στις τιμές ενέργειας και καυσίμων γενικότερα.

Πιο συγκεκριμένα, το πακέτο αυτό, που στηρίζεται στο υπερπλεόνασμα του προϋπολογισμού, περιλαμβάνει στοχευμένες ενισχύσεις όπως επιδοτήσεις στο diesel, στήριξη ευάλωτων ομάδων και μεταβιβάσεις σε συνταξιούχους, με στόχο την άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών.

Παράλληλα, το λεγόμενο fuel pass επανήλθε ως εργαλείο επιδότησης της κατανάλωσης καυσίμων, δίνοντας άμεση ρευστότητα στους πολίτες για να αντιμετωπίσουν το αυξημένο κόστος μετακίνησης.

Βέβαια, η επιλογή των επιδοτήσεων, αντί μιας γενικευμένης μείωσης φόρων, δεν είναι τυχαία. Αντίστοιχα μέτρα όπως το fuel pass έχουν το πλεονέκτημα της στόχευσης, καθώς κατευθύνονται σε συγκεκριμένα εισοδηματικά στρώματα και ομάδες που πλήττονται περισσότερο από την ακρίβεια.

Με αυτό τον τρόπο, περιορίζεται το δημοσιονομικό κόστος και αποφεύγεται η υπερβολική τόνωση της ζήτησης που θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τον πληθωρισμό. Επιπλέον, η άμεση καταβολή των ποσών ενισχύει την κατανάλωση βραχυπρόθεσμα, στηρίζοντας την οικονομική δραστηριότητα.

Παρόλα αυτά, μία μείωση του ΦΠΑ ή του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα θα είχε διαφορετική δυναμική, καθώς θα οδηγούσε σε οριζόντια μείωση των τιμών, επηρεάζοντας άμεσα όλους τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.

Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει το κόστος παραγωγής, να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα και να συγκρατήσει τις πληθωριστικές πιέσεις σε ευρύτερη κλίμακα. Από την άλλη πλευρά όμως, πρόκειται για ένα ακριβό δημοσιονομικό μέτρο, καθώς μειώνει άμεσα τα φορολογικά έσοδα του κράτους, χωρίς να διασφαλίζει ότι το όφελος θα μετακυλιστεί πλήρως στους καταναλωτές, λόγω των πολλών μεσαζόντων από την χονδρική αγορά μέχρι την τελική λιανική τιμή.

Επίσης, σε επίπεδο συμπεριφοράς, οι επιδοτήσεις τύπου fuel pass ενδέχεται να ενθαρρύνουν τη διατήρηση της κατανάλωσης καυσίμων, χωρίς να αλλάζουν ουσιαστικά τα κίνητρα εξοικονόμησης ενέργειας.

Απεναντίας, μία μείωση φόρων μειώνει μεν την τιμή, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη κατανάλωση συνολικά, ιδίως από επιχειρήσεις με υψηλή ενεργειακή ένταση. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις θα επωφελούνταν περισσότερο από μία σταθερή και προβλέψιμη μείωση φόρων, παρά από προσωρινές επιδοτήσεις.

Το κρίσιμο σημείο στα παραπάνω επιχειρήματα, είναι η ισορροπία μεταξύ κοινωνικής δικαιοσύνης, δημοσιονομικής σταθερότητας και αναπτυξιακής προοπτικής.

Με λίγα λόγια, οι στοχευμένες παροχές επιτρέπουν στην κυβέρνηση να στηρίζει τους πιο ευάλωτους χωρίς να διακινδυνεύει τη δημοσιονομική πορεία, ενώ οι φορολογικές μειώσεις έχουν μεγαλύτερη αναπτυξιακή επίδραση αλλά με υψηλότερο κόστος.

Συμπερασματικά θα λέγαμε πως τα επιδόματα και οι διάφορες άμεσες ενισχύσεις, αποτελούν αποτελεσματικά εργαλεία βραχυπρόθεσμης ανακούφισης σε περιόδους κρίσης, ενώ οι μειώσεις φόρων στα καύσιμα θα μπορούσαν να έχουν πιο διαρθρωτική επίδραση στην οικονομία, εφόσον εφαρμοστούν με προσοχή και δημοσιονομική ισορροπία.

Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται, συνετή στρατηγική, σχέδιο και όραμα για την αντιστάθμιση των συνεπειών μεγάλων και σημαντικών κρίσεων, πέρα από τα στενά όρια άμεσων επιδοματικών παροχών, που αποτελούν συνήθως ημίμετρα χωρίς να θίγουν τον πυρήνα των γενεσιουργών αιτιών μίας κρίσης.

*Ο Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός