Κάθε χρόνο χρησιμοποιούνται τουλάχιστον 50 δισ. τόνοι άμμου παγκοσμίως στην αστική ανάπτυξη και τη βιομηχανία – μάλιστα ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί.
Καμπανάκια όμως χτυπάει μια νέα έκθεση του ΟΗΕ, η οποία προειδοποιεί ότι η άμμος εξορύσσεται ταχύτερα από ό,τι μπορεί να αναπληρωθεί.
Αυτό είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό γιατί απειλεί τα μέσα επιβίωσης, τα οικοσυστήματα αλλά και την ίδια τη δομή του φυσικού κόσμου.
Εξόρυξη άμμου: Οι Μαλδίβες παράδειγμα προς αποφυγή;
Ένα πρόσφατο παράδειγμα εκτεταμένης χρήσης άμμου προσφέρει το Μαλέ, η πρωτεύουσα των Μαλδίβων. Επειδή η περιοχή απειλείται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, το 2019 ξεκίνησε ένα μεγαλεπήβολο έργο αποκατάστασης γης.
Μια ολλανδική εταιρεία συμφώνησε με την τοπική κυβέρνηση να γεμίσει τη λιμνοθάλασσα στο νησί Gulhifalhu, κοντά στο Μαλέ.
Η αποκατάσταση γης έκτασης 192 εκταρίων (475 στρεμμάτων) απαιτούσε 24,5 εκατ. κυβικά μέτρα άμμου που εξορύχθηκαν από 13,75 τετραγωνικά χιλιόμετρα της βόρειας ατόλης του Μαλέ.
Έξι μήνες αργότερα, όταν η άμμος…κύλισε στο αυλάκι, μια περιβαλλοντική αξιολόγηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ζημιά που το έργο προκάλεσε στο περιβάλλον θα ήταν μη αναστρέψιμη, αναφέρει ο Guardian.
Επιπτώσεις σε φύση και τοπικές κοινότητες
Ο Pascal Peduzzi, διευθυντής της βάσης δεδομένων για τους παγκόσμιους πόρους του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) στη Γενεύη, η οποία συνέταξε την έκθεση, δήλωσε στον Guardian:
«Μερικές φορές λέγεται ότι η άμμος είναι ο αφανής ήρωας της ανάπτυξης, αλλά αν κάτι παραβλέπεται ακόμη πιο πολύ, αυτό είναι ο ουσιαστικός ρόλος της στη διατήρηση των φυσικών υπηρεσιών από τις οποίες εξαρτόμαστε».
Όπως τονίζει η έκθεση του UNEP, το έργο Gulhifalhu κατέστρεψε 200 εκτάρια οικοτόπων κοραλλιογενών υφάλων και λιμνοθαλασσών, συμπεριλαμβανομένων θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών
Μάλιστα, ο ΟΗΕ διαπίστωσε ότι περίπου οι μισές εταιρείες βυθοκόρησης λειτουργούσαν σε προστατευόμενες περιοχές, αντιπροσωπεύοντας το 15% του όγκου της άμμου που είχε βυθοκοπηθεί.
Στις αρνητικές επιπτώσεις συμπεριλαμβάνεται η απώλεια κρίσιμων οικοτόπων για ψάρια, χελώνες, πουλιά, καβούρια και άλλα είδη που υποστηρίζουν τα οικοσυστήματα, την αλιεία και τον τουρισμό, αναφέρει η έκθεση.
Όυτε όμως οι τοπικές κοινότητες έμειναν αλώβητες, όπως δείχνουν ανάλογες περιπτώσεις σε άλλα μέρη του κόσμου.
Για παράδειγμα, στις Φιλιππίνες η εκβάθυνση 155 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου για ένα έργο αεροδρομίου 1.700 εκταρίων κατέστρεψε τις τοπικές αλιευτικές κοινότητες. Με την απομάκρυνση του πυθμένα του κόλπου της Μανίλα αποχώρησαν και τα ψάρια.
Στο Νότιο Σουλαουέζι της Ινδονησίας, η εκβάθυνση 22 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου σε βασικές περιοχές αλιείας με σκοπό την αστική ανάπτυξη μείωσε τα εισοδήματα των αλιευτικών κοινοτήτων κατά 80%.
Εξόρυξη άμμου: Υιοθέτηση ή διαχείριση;
Για να διαλευκανθεί αν μπορούμε να συνεχίσουμε ή αν θα ήταν προτιμότερο να εγκαταλεψουμε την εξόρυξη άμμου, απαιτείται αναθεώρηση των διαδικασιών διακυβέρνησης, αναφέρει το UNEP.
Οι πολεοδόμοι χρειάζονται καλύτερα δεδομένα, χαρτογράφηση και παρακολούθηση για να εντοπίσουν περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.
Πρέπει όμως να προσφέρουν και μεγαλύτερη διαφάνεια καθώς και να τηρούν πιστότερα τους περιβαλλοντικούς κανόνες.
