Στην κοπριά των αγελάδων στοιχηματίζουν οι Βρυξέλλες, προκειμένου να διατηρήσουν χαμηλά τις τιμές των τροφίμων αλλά και να στηρίξουν τους αγρότες της ΕΕ, οι οποίοι έχουν έρθει αντιμέτωποι με την κρίση στα λιπάσματα.
Οι τιμές των τροφίμων αναμένονται απότομες αυξήσεις εν μέσω του ατελείωτου πολέμου στο Ιράν και της αύξησης του κόστους των λιπασμάτων. Ωστόσο, το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση της προσφοράς της Ευρώπης, που αναμένεται να δημοσιευτεί σήμερα Τρίτη, επικεντρώνεται σε μια μακροπρόθεσμη κανονιστική ώθηση για την ανακύκλωση περισσότερης κοπριάς και γεωργικών αποβλήτων σε λίπασμα.
Οι αγρότες προειδοποιούν ότι δεν μπορούν να περιμένουν έναν ακόμη μακροπρόθεσμο οδικό χάρτη, ενώ το κόστος παραγωγής συνεχίζει να αυξάνεται
Δεν είναι η γρήγορη λύση που ήλπιζαν κάποιοι, καθώς όπως αναφέρει η ευρωβουλευτής Βερόνικα Βρεσιόνοβα, επικεφαλής της επιτροπής γεωργίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «οι αγρότες χρειάζονται δράση, όχι προθέσεις».
Αντίστοιχα και οι εκπρόσωποι των αγροτών προειδοποιούν ότι δεν μπορούν να περιμένουν έναν ακόμη μακροπρόθεσμο οδικό χάρτη, ενώ το κόστος παραγωγής συνεχίζει να αυξάνεται και η ευρωπαϊκή παραγωγική ικανότητα λιπασμάτων εξαφανίζεται.
Ο απογαλακτισμός της ΕΕ στα λιπάσματα
Η Ευρώπη παράγει το μεγαλύτερο μέρος των δικών της λιπασμάτων από εισαγόμενο φυσικό αέριο. Όταν τα Στενά του Ορμούζ έκλεισαν στα τέλη Φεβρουαρίου, οι τιμές του φυσικού αερίου αυξήθηκαν και οι παγκόσμιες αγορές λιπασμάτων περιορίστηκαν, ωθώντας τις τιμές περίπου 70% πάνω από τα επίπεδα του 2024.
Η μακροχρόνια φιλοδοξία της ΕΕ να απογαλακτίσει την Ευρώπη από τα λιπάσματα με βάση το φυσικό αέριο ξαφνικά φάνηκε προφητική όταν έκλεισαν τα Στενά, αναφέρει σε δημοσίευμα του το Politico. Οι παραγωγοί, οι αγρότες και οι λιανοπωλητές παρακολουθούσαν αν οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να κινηθούν γρήγορα σε μια κρίση.
Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατα προσχέδια που περιήλθε στην κατοχή του Politico, το σχέδιο προσφέρει ελάχιστα για να βοηθήσει τους αγρότες που αγωνίζονται με την απότομη αύξηση του κόστους αυτό το φθινόπωρο ή για να προστατεύσει τους αγοραστές από την ωρολογιακή βόμβα των τιμών που έρχεται του χρόνου.
Αντ’ αυτού, οι Βρυξέλλες βασίζονται σε μακροπρόθεσμα μέτρα και εργαλεία που χρειάζονται χρόνια για να υλοποιηθούν. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι ταχύτεροι μοχλοί – η αναστολή των δασμών στις εισαγωγές από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία ή η παύση του φόρου της ΕΕ στις εισαγωγές έντασης άνθρακα – ήταν πολύ πολιτικά τοξικοί για να χρησιμοποιηθούν.
Το στοίχημα
Ένας από τους πιο γρήγορους τρόπους για να βοηθηθούν οι αγρότες θα είχε βοηθήσει και τον Βλαντιμίρ Πούτιν: Η αναστολή των δασμών και των πρόσθετων δασμών στις εισαγωγές λιπασμάτων από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, η οποία θα χρησίμευε ως βασική πηγή εσόδων για τη χρηματοδότηση του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Τα προσχέδια δείχνουν ότι η Επιτροπή υπερασπίζεται αντ’ αυτού αυτούς τους δασμούς, που ισχύουν από τον Ιούνιο του 2025, στο ίδιο το σχέδιο, διατυπώνοντάς τους ως απαραίτητους για τη μείωση της στρατηγικής εξάρτησης από τη Ρωσία.
Το άλλο γρήγορο εργαλείο θα ήταν να πατηθεί φρένο στον φόρο άνθρακα στα σύνορα (CBAM) για τα λιπάσματα που εισάγονται από χώρες με χαλαρότερους κανόνες για το κλίμα. Ένα προσχέδιο του σχεδίου τον Απρίλιο έδειξε ότι η Επιτροπή εξέταζε σοβαρά αυτό ως έναν τρόπο να κάνει τα εισαγόμενα προϊόντα φθηνότερα για τους αγρότες — εκπληρώνοντας προσωρινά μια μεγάλη επιθυμία για αγροτικά λόμπι όπως η Copa-Cogeca. Ωστόσο, η κίνηση αυτή θα αποτελούσε ένα σημαντικό βήμα πίσω από τις κλιματικές φιλοδοξίες του Berlaymont, και άλλα τμήματα της Επιτροπής παρενέβησαν για να ακυρώσουν το σχέδιο.
Τα τελευταία προσχέδια εμβαθύνουν ακόμη περισσότερο. Αντί να διατηρήσει απλώς το CBAM, η Επιτροπή δεσμεύεται τώρα να «βελτιώσει περαιτέρω τον μηχανισμό», συνεργαζόμενη με το Κοινοβούλιο και τις χώρες μέλη για μέτρα κατά της καταστρατήγησης.
Ωστόσο, οι παραγωγοί λιπασμάτων ενδέχεται να επωφεληθούν από μια άλλη εξαίρεση για το κλίμα: Εάν επεκτείνουν την παραγωγή χρησιμοποιώντας καθαρότερες εναλλακτικές λύσεις, το σχέδιο σηματοδοτεί ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να διατηρήσει ορισμένες από τις δωρεάν άδειες ρύπανσης πέραν του 2034 στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ, της αγοράς άνθρακα του μπλοκ. Η απόφαση αναβάλλεται για ξεχωριστή αναθεώρηση που αναμένεται τον Ιούλιο.
Αμετακίνητος από τα γεγονότα
Ακόμα και χωρίς τον πόλεμο στο Ιράν, τα περισσότερα από τα όσα περιλαμβάνονται στο σχέδιο είχαν ήδη καταρτιστεί πριν από τον πόλεμο, ως απάντηση των Βρυξελλών στην κρίση λιπασμάτων το 2022 και την ευρύτερη πίεση για μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από το εισαγόμενο φυσικό αέριο.
Ο πόλεμος πρόσθεσε μια «χούφτα» στοιχεία έκτακτης ανάγκης, συμπεριλαμβανομένης της κρατικής βοήθειας για τους πληγέντες αγρότες, της επιλογής χαρακτηρισμού των λιπασμάτων ως αγαθού σχετικού με την κρίση και μιας υποσχόμενης αύξησης του προϋπολογισμού έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για τη γεωργία.
Αλλά ακόμη και το ποσό για την αύξηση του ποσού είναι κενό, καθώς το σχέδιο αναφέρει μόνο ότι το ποσό θα είναι «σημαντικό».
Η επείγουσα ανάγκη μετριάζεται κάπως από το γεγονός ότι οι Βρυξέλλες εκπονούν ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο για ένα πρόβλημα που δεν έχει ακόμη πλήξει τα χωράφια (ή τους λογαριασμούς των περισσότερων Ευρωπαίων για τα ψώνια). Το κόστος για τη σοδειά που σπέρνεται τώρα προέρχεται από την αγορά λιπασμάτων πριν από τον πόλεμο.
Αναλυτής εμπορευμάτων στην Rabobank, δήλωσε ότι η απόφαση της Επιτροπής να καταρτίσει ένα διαρθρωτικό σχέδιο αντί για μέτρα έκτακτης ανάγκης ήταν δικαιολογημένη. Τα λιπάσματα για την τρέχουσα περίοδο είχαν ήδη εξασφαλιστεί πριν από τον πόλεμο. Οι τοπικοί παραγωγοί αντιστάθμισαν τις τιμές του φυσικού αερίου. Οι εισαγωγές συνέχισαν να ρέουν.
«Δεν υπάρχει κρίση λιπασμάτων στην ΕΕ για αυτήν την καλλιεργητική περίοδο, καθώς τα περισσότερα λιπάσματα προμηθεύτηκαν πριν από τη σύγκρουση», επισήμανε χαρακτηριστικά. «Επομένως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έλαβε μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης, αλλά προχώρησε με το σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα, το οποίο βρισκόταν ήδη στα σκαριά».
