Τραμπ: Τι απαντά στους επικριτές της συμφωνίας – Πονοκέφαλος το ξεπάγωμα των ιρανικών κεφαλαίων

Λάβρος εναντίον όλων όσοι ασκούν έντονη κριτική στους όρους της ενδιάμεσης συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν εμφανίστηκε ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ λέγοντας ότι όσοι πιστεύουν ότι δεν ήταν αρκετά αυστηρός απέναντι στην Τεχεράνη είναι είτε «ζηλόφθονοι, κακοί άνθρωποι ή ηλίθιοι».

«Αυτοί οι ανόητοι, που νομίζουν ότι δεν ήμουν αρκετά αυστηρός απέναντι στο Ιράν, όταν το Χρηματιστήριο Μόλις Έφτασε σε Ρεκόρ Υψηλού και οι τιμές του πετρελαίου «πέφτουν» προς τα κάτω, είναι είτε ζηλόφθονοι, κακοί άνθρωποι ή ηλίθιοι» έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτηση στην πλατφόρμα Truth Social.

Οι πρόεδροι των ΗΠΑ και του Ιράν υπέγραψαν ηλεκτρονικά το μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων για την παράταση της εκεχειρίας, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου και την επαναλειτουργία των στρατηγικής ζωτικής σημασίας  Στενών του Ορμούζ.

Η συμφωνία προβλέπει ότι και οι δύο πλευρές δεσμεύονται για περαιτέρω συνομιλίες για την επίτευξη τελικής συμφωνίας τις επόμενες 60 ημέρες και περιλαμβάνει το σχέδιο των 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν, την άρση «όλων των ειδών» των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας ενώ οι ΗΠΑ προσφέρονται να διευκολύνουν το «ξεπάγωμα» δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων.

Ζωτικής σημασίας για το Ιράν η αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων

Δεν είναι σαφές εάν η αποδέσμευση ισχύει μόνο για ιρανικά περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται στις ΗΠΑ ή και για την πολύ μεγαλύτερη ομάδα περιουσιακών στοιχείων εκτός ΗΠΑ, πολλά από τα οποία έχουν δεσμευτεί λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.

Το ξεπάγωμα αποτελεί βασικό αίτημα του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου.

Η οικονομία της χώρας πριν την έναρξη του πολέμου αντιμετώπιζε σημαντικά προβλήματα , όπως ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός, η αρνητική ανάπτυξη και η νομισματική κρίση. Η κατάρρευση του ριάλ τον Δεκέμβριο πυροδότησε εκτεταμένες διαμαρτυρίες που κατεστάλησαν από την κυβέρνηση με θανατηφόρα βία. 

Ο πόλεμος έχει επιδεινώσει τις προκλήσεις της χώρας. Μεγάλο μέρος των υποδομών του Ιράν έχει καταστραφεί ή υποστεί σοβαρές ζημιές από τους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ ενώ ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ εμπόδισε το Ιράν να μεταφέρει το πετρέλαιό του στη θάλασσα. Η παραγωγή αργού πετρελαίου της χώρας μειώθηκε σε χαμηλό πενταετίας τον Μάιο, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg.

WARNING: FLASHING IMAGES
A video shared by the White House shows President Trump signing the Iran memorandum of understanding at the Palace of Versailles, just prior to a dinner hosted by French President Emmanuel Macron https://t.co/cWiFvOkAAo pic.twitter.com/xRG7comhuJ

— Reuters (@Reuters) June 18, 2026

Ποια παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία φυλάσσονται στις ΗΠΑ

Το ζήτημα των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων χρονολογείται από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 στο Ιράν, η οποία ανέτρεψε το φιλικό προς τις ΗΠΑ καθεστώς του ηγεμόνα της χώρας, Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί. Αφού Ιρανοί φοιτητές κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη αργότερα εκείνο το έτος και πήραν ομήρους 52 Αμερικανούς, ο τότε πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα που εμπόδιζε την πρόσβαση σε περίπου 12 δισ. δολάρια σε ιρανικές κυβερνητικές καταθέσεις, χρυσό και άλλα περιουσιακά στοιχεία υπό τη δικαιοδοσία των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τη Συμφωνία του Αλγερίου του 1981 για την επίλυση της κρίσης των ομήρων, ένα σημαντικό μέρος αυτών των κεφαλαίων, περίπου 8 δισ. δολάρια, διατέθηκε στο Ιράν και το υπόλοιπο διατέθηκε για την αποπληρωμή ιρανικών χρεών σε αμερικανικές και ευρωπαϊκές τράπεζες. Τα χρήματα που παρέμειναν στις ΗΠΑ δεσμεύτηκαν σε διάφορες νομικές ενέργειες και τελικά μειώθηκαν σε περίπου 2 δισ. δολάρια.

Τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία που φυλάσσονται εκτός ΗΠΑ

Οι εκτιμήσεις για το συνολικό ποσό των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της ιρανικής κυβέρνησης που βρίσκονται σε λογαριασμούς στο εξωτερικό εκτός ΗΠΑ ποικίλλουν σημαντικά και κυμαίνονται από 24 δισ. δολάρια έως και πάνω από 100 δισ. δολάρια, αναφέρει το Bloomberg.

Ένα μεγάλο μέρος αυτών των κεφαλαίων προέρχεται από την πώληση ιρανικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, το οποίο αντιπροσωπεύει το 30% έως 45% του προϋπολογισμού της κυβέρνησης, σύμφωνα με έκθεση της αυστραλιανής κυβέρνησης. Αυτά τα χρήματα εμποδίζονται να φτάσουν στο Ιράν λόγω των κυρώσεων των ΗΠΑ, οι οποίες χρησιμοποιούν τον κεντρικό ρόλο του αμερικανικού δολαρίου στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα ως μοχλό για την εφαρμογή της πολιτικής των ΗΠΑ στο εξωτερικό.

Ωστόσο η προοπτική οι ΗΠΑ να αποδεσμεύσουν τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν έχει πυροδοτήσει αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας κατά του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και της συμφωνίας, συμπεριλαμβανομένων και των Ρεπουμπλικανών συμμάχων του Τραμπ.

Εδώ και καιρό επιχείρημα των γερακιών και στα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα των ΗΠΑ είναι ότι η χαλάρωση της οικονομικής πίεσης στο Ιράν το βοηθά να χρηματοδοτήσει τις πυρηνικές του φιλοδοξίες, το πυραυλικό του πρόγραμμα και την υποστήριξή του σε συμμαχικές πολιτοφυλακές στη Μέση Ανατολή, όπως η Χαμάς στα παλαιστινιακά εδάφη , η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και οι Χούθι στην Υεμένη.

Οι όροι ενισχύουν την Τεχεράνη

Η ενδιάμεση συμφωνία έχει οδηγήσει πολλούς να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι οι όροι φαίνεται να ενισχύουν την Τεχεράνη.

Οι Ιρανοί ηγέτες έχουν προσπαθήσει σε μεγάλο βαθμό να παρουσιάσουν τη συμφωνία ως στρατηγική νίκη. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν περιέγραψε το Μνημόνιο Κατανόησης ως ευκαιρία για την αντιμετώπιση των οικονομικών και πολιτικών προβλημάτων του Ιράν, λέγοντας ότι θα μπορούσε να βοηθήσει στη δημιουργία «ενός διαφορετικού κόσμου» στο Ιράν και τη Μέση Ανατολή.

«Νομίζω ότι είναι δίκαιο να πούμε, τουλάχιστον από ό,τι μας έχει δοθεί όσον αφορά το σχέδιο των 14 σημείων, ότι η διατύπωση είναι αρκετά ευνοϊκή ή σε μεγάλο βαθμό ευνοϊκή προς το Ιράν» εξηγεί στον Dan Murphy του CNBC η Amrita Sen, ιδρύτρια της Energy Aspects.

«Υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες που πρέπει ακόμη να διευθετηθούν. Για παράδειγμα, ο ρυθμός με τον οποίο θα επιτραπεί η διέλευση των πλοίων, σωστά;» είπε η Sen, αναφερόμενη στη διατύπωση του Μνημονίου Συνεργασίας σχετικά με την άρση του ναυτικού αποκλεισμού από τις ΗΠΑ και τη διευθέτηση του Ιράν για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων.

Σύμφωνα με το Μνημόνιο Συνεργασίας, το Ιράν θα επιτρέψει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς διόδια μόνο για 60 ημέρες. Η χώρα θα πραγματοποιήσει στη συνέχεια συνομιλίες με το Ομάν «για να καθορίσει τη μελλοντική διοίκηση και τις ναυτιλιακές υπηρεσίες» στα Στενά του Ορμούζ σε συζήτηση με τα άλλα κράτη του Κόλπου.

Δικαιολογώντας την ενδιάμεση ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν, ο Τραμπ επιβεβαίωσε την άποψή του ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να είναι σε θέση να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Είπε, ωστόσο, ότι το Ιράν θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο, να έχει πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια σε παγωμένα κεφάλαια και να του επιτρέπεται να αναπτύσσει βαλλιστικούς πυραύλους. Όλα αυτά τα ζητήματα δοκιμάζουν αυτό που μέχρι τώρα αποτελούσε κόκκινη γραμμή για την κυβέρνηση Τραμπ.

Τρεις γεωπολιτικές επιπτώσεις

Η ενδιάμεση συμφωνία  έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με το εάν η ειρηνευτική συμφωνία του με την Τεχεράνη άξιζε σχεδόν τέσσερις μήνες πολέμου. Επίσης, προκάλεσε συγκρίσεις με την πυρηνική συμφωνία του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα με την Τεχεράνη.

Ο Τραμπ απέσυρε το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), το οποίο συμφωνήθηκε το 2015 υπό την κυβέρνηση Ομπάμα, κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας, αποκαλώντας το «ντροπή» για τον ίδιο ως πολίτη των ΗΠΑ.

Μιλώντας στο ABC News σε συνέντευξή του την Κυριακή, πριν από την ανακοίνωση της νέας συμφωνίας, ο Ομπάμα δήλωσε ότι «αμφιβάλει» ότι οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν που θα προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ θα είναι «σημαντικά διαφορετική» από την JCPOA.

Ο Χόλγκερ Σμίντινγκ, επικεφαλής οικονομολόγος της Berenberg, δήλωσε ότι ενώ η τελική ετυμηγορία εξαρτάται από τις πλήρεις λεπτομέρειες της συμφωνίας-πλαισίου, το Ιράν «φαίνεται να έχει σε μεγάλο βαθμό επικρατήσει σε πολλά σημεία» με βάση όσα έχουν αναφερθεί μέχρι στιγμής.

Πράγματι, ο πόλεμος στο Ιράν φαίνεται να έχει ενισχύσει αντί να αποδυναμώσει την επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης στο Ιράν, υποστήριξε ο Σμίντινγκ την Πέμπτη σε ερευνητικό σημείωμα, παρά το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς κατέστειλε εξέγερση τον Ιανουάριο σκοτώνοντας χιλιάδες διαδηλωτές.

Επισήμανε τρία γεωπολιτικά συμπεράσματα από την εμπειρία των τελευταίων 100 ημερών.

Παρά μια έντονη εκστρατεία βομβαρδισμών, «οι ΗΠΑ δεν έχουν καταφέρει να επιτύχουν ορισμένους από τους δηλωμένους στόχους τους, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη. Αυτό πιθανότατα έχει αποδυναμώσει τη γεωπολιτική θέση των ΗΠΑ» ανέφερε.

Η σύγκρουση έχει επίσης δείξει, όπως στην περίπτωση του πολέμου της Ρωσίας με την Ουκρανία, πώς οι μικρότερες δυνάμεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη μπορούν να ματαιώσουν τις στρατιωτικές φιλοδοξίες των μεγαλύτερων δυνάμεων, πρόσθεσε.

Και τρίτον, ακριβώς όπως η άνοδος των τιμών του πετρελαίου αναπλήρωσε προσωρινά το πολεμικό σεντούκι του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, η τελευταία διόρθωση των τιμών του πετρελαίου θα βλάψει τώρα τη Μόσχα. «Εάν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν ξανά οριστικά, η οικονομική κατάσταση της Ρωσίας θα γίνει ξανά πιο επισφαλής» κατέληξε.