Νέες ανησυχίες στις διεθνείς αγορές ενέργειας και ναυτιλίας έχει πυροδοτήσει η συζήτηση γύρω από την πρόθεση του Ιράν να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στη ναυσιπλοΐα μέσω Ορμούζ. Αν και το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων ή τελών διέλευσης στον στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο διάδρομο παραμένει αβέβαιο, επενδυτές και αναλυτές φοβούνται ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο και για άλλα κρίσιμα περάσματα του παγκόσμιου εμπορίου, με πρώτο το Πορθμό της Μάλακα.
Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν μετά τις πληροφορίες ότι το Ιράν και το Ομάν, τα οποία ελέγχουν τις δύο πλευρές των Στενών του Ορμούζ, πρότειναν στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα πλαίσιο κοινής διαχείρισης της ναυσιπλοΐας, το οποίο περιλαμβάνει και την επιβολή διοικητικών τελών στα διερχόμενα πλοία. Οι δύο χώρες και η Ουάσιγκτον συμφώνησαν τον περασμένο μήνα σε μνημόνιο συνεργασίας που διασφαλίζει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα για διάστημα 60 ημερών, ενώ οι μακροπρόθεσμοι όροι διαχείρισης του στενού αναμένεται να αποτελέσουν αντικείμενο διαβουλεύσεων με τα υπόλοιπα κράτη του Περσικού Κόλπου.
Οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς λειτουργίας του Ορμούζ θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα το κόστος μεταφοράς ενέργειας και κατ’ επέκταση τις διεθνείς τιμές πετρελαίου.
Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί ανησυχία στις αγορές. Εάν το μοντέλο επιβολής τελών εφαρμοστεί στο Ορμούζ, αρκετοί επενδυτές φοβούνται ότι θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο και για άλλα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα, κυρίως για το Πορθμό της Μάλακα, από όπου διέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του ενεργειακού εμπορίου μεταξύ Μέσης Ανατολής και Ασίας.
Το σενάριο διοδίων στη Μάλακα απασχοεί τη ναυτιλία
Ο αντιπρόεδρος αγορών εμπορευμάτων της Rystad Energy, Γιανίβ Σαχ, δήλωσε στο CNBC ότι το σενάριο αυτό έχει ήδη αρχίσει να απασχολεί μέρος της επενδυτικής κοινότητας. Όπως ανέφερε, εάν δημιουργηθεί ένας μηχανισμός διοδίων στο Ορμούζ, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι στο μέλλον θα εξεταστεί κάτι αντίστοιχο και για άλλα κρίσιμα θαλάσσια περάσματα, με σημαντικότερο τη Μάλακα, λόγω του τεράστιου όγκου εμπορίου που εξυπηρετεί.
Ο Πορθμός της Μάλακα αποτελεί το βασικό σημείο διέλευσης πετρελαίου στην Ασία και την Ωκεανία. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025 μέσω του στενού διακινήθηκε περίπου το 29% των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου. Περισσότερο από το 70% του φορτίου αφορά αργό πετρέλαιο, ενώ το υπόλοιπο αποτελείται από διυλισμένα πετρελαϊκά προϊόντα.
Με μήκος περίπου 900 χιλιομέτρων, το στενό αποτελεί τη συντομότερη θαλάσσια σύνδεση της Ανατολικής Ασίας με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, γεγονός που το καθιστά έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαδρόμους στον κόσμο.
Παρά τους φόβους των αγορών, ειδικοί στο Δίκαιο της Θάλασσας και στη ναυτιλία εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικοί ως προς το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων στη Μάλακα. Υπενθυμίζουν ότι η διεθνής νομοθεσία κατοχυρώνει την ελεύθερη διέλευση από τα διεθνή στενά που χρησιμοποιούνται για τη ναυσιπλοΐα, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη οποιαδήποτε μονομερή επιβολή τελών.
Τα γύρω κράτη υπέρ της ελεύθερης ναυσιπλοΐας
Το ζήτημα είχε ανακύψει και τον Απρίλιο, όταν ο υπουργός Οικονομικών της Ινδονησίας είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να εξεταστεί η επιβολή διοδίων στα διερχόμενα πλοία. Η πρόταση αποσύρθηκε γρήγορα, ενώ λίγο αργότερα ο πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο και ο πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης Λόρενς Γουόνγκ επανέλαβαν δημόσια τη δέσμευσή τους υπέρ της απρόσκοπτης ναυσιπλοΐας στο στενό.
Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και ο διευθυντής του προγράμματος Νοτιοανατολικής Ασίας στο Ινστιτούτο Lowy, Χάντερ Μάρστον, ο οποίος επισήμανε στο CNBC ότι, αν και η Μάλακα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα «σημεία ασφυξίας» του παγκόσμιου εμπορίου, δεν συνιστά γεωπολιτικό «σημείο ανάφλεξης» όπως το Ορμούζ. Καθοριστικό ρόλο, σύμφωνα με τον ίδιο, διαδραματίζει ο θεσμός των κοινών περιπολιών στα Στενά της Μάλακα, στον οποίο συμμετέχουν η Ινδονησία, η Μαλαισία, η Σιγκαπούρη και η Ταϊλάνδη, διασφαλίζοντας την ασφάλεια και την απρόσκοπτη λειτουργία της θαλάσσιας οδού.
Την ίδια στιγμή, αναλυτές του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) εκτιμούν ότι η υπόθεση του Ορμούζ καταδεικνύει πως ο έλεγχος ενός κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τη γεωπολιτική επιρροή ενός κράτους. Αντίστοιχες ανησυχίες εκφράζονται και για τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, η οποία όπως ο Πορθμός της Μάλακα και το Στενό της Ταϊβάν θεωρούνται κομβικά για τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι, σε περίπτωση διακοπής της κυκλοφορίας σε οποιοδήποτε από τα δύο αυτά περάσματα, υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές για τα εμπορικά πλοία. Ωστόσο, αυτές συνεπάγονται μεγαλύτερες αποστάσεις, υψηλότερο κόστος μεταφοράς, αυξημένη κατανάλωση καυσίμων και καθυστερήσεις στις παραδόσεις, παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τόσο τις τιμές της ενέργειας όσο και τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
