Ένα καλοκαίρι ακραίων καιρικών φαινομένων, με διαδοχικούς καύσωνες, πυρκαγιές και έντονη ξηρασία, καταδεικνύει πόσο γρήγορα μπορούν να συσσωρευτούν οι κλιματικοί κίνδυνοι και να μετατραπούν σε οικονομικές πιέσεις, σύμφωνα με τη Morningstar DBRS. Η έντονη ζέστη στην Ευρώπη συνοδεύτηκε από πολύ χαμηλές βροχοπτώσεις, εντείνοντας τις συνθήκες ξηρασίας, ενώ η εικόνα αυτή δεν περιορίζεται στην Ευρώπη, καθώς διεθνώς οι περίοδοι ξηρασίας γίνονται συχνότερες, μεγαλύτερες σε διάρκεια και εντονότερες.
Παρά το γεγονός ότι οι άμεσες επιπτώσεις στην πιστοληπτική αξιολόγηση των περισσότερων κρατών παραμένουν μέχρι σήμερα περιορισμένες, λόγω του διαχειρίσιμου κόστους σε επίπεδο κρατικών προϋπολογισμών, η Morningstar DBRS προειδοποιεί ότι οι σοβαρές ξηρασίες μπορούν να πλήξουν τη γεωργία, τις ποτάμιες μεταφορές, τη βιομηχανία και την παραγωγή ενέργειας.
Η Ευρώπη βρέθηκε στο επίκεντρο και το φετινό καλοκαίρι. Η Γαλλία και η νότια Αγγλία κατέγραψαν τον θερμότερο Ιούλιο στην ιστορία τους, ενώ οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη αντιμετωπίσει πολλαπλά κύματα καύσωνα.
Στην Ελλάδα, όπως επισημαίνει η Morningstar DBRS, οι υψηλές θερμοκρασίες, η ξηρασία και οι ισχυροί άνεμοι συνέβαλαν στις μεγάλες πυρκαγιές του Ιουλίου, όπως συνέβη επίσης στη Γαλλία και την Ισπανία.
Παράλληλα, η παρατεταμένη ανομβρία έχει οδηγήσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα νερού σε ευρωπαϊκούς ποταμούς, με συνέπειες για τις μεταφορές και τη βιομηχανική δραστηριότητα. Η εικόνα αυτή έχει ήδη γίνει ορατή στον Ρήνο, όπου τα χαμηλότερα επίπεδα νερού των τελευταίων οκτώ ετών έχουν διαταράξει τις εσωτερικές μεταφορές στη Γερμανία, ενώ στον Δούναβη οι ιστορικά χαμηλές στάθμες συνέβαλαν ακόμη και στη διακοπή λειτουργίας πυρηνικών αντιδραστήρων στην Ουγγαρία.
Μεγαλύτερο το οικονομικό αποτύπωμα της ξηρασίας
Το οικονομικό κόστος της ξηρασίας αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς. Επικαλούμενη στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Morningstar DBRS αναφέρει ότι περίπου το 40% του πλανήτη αντιμετωπίζει πλέον συχνές και έντονες περιόδους ξηρασίας, ενώ οι παγκόσμιες απώλειες και ζημιές αυξάνονται κατά 3% έως 7,5% ετησίως. Μάλιστα, μια μέση περίοδος ξηρασίας το 2035 εκτιμάται ότι θα κοστίζει τουλάχιστον 35% περισσότερο από μια αντίστοιχη ξηρασία το 2025.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα συμπεράσματα που επικαλείται η Morningstar DBRS από πρόσφατη μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Μια ακραία ξηρασία μπορεί να περιορίσει την ανάπτυξη του ΑΕΠ σχεδόν κατά μία ποσοστιαία μονάδα βραχυπρόθεσμα, επίπτωση διπλάσια περίπου από εκείνη των ακραίων καυσώνων, που υπολογίζεται σε περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα.
Επιπλέον, ενώ οι επιπτώσεις των καυσώνων στην ανάπτυξη έχουν περιοριστεί τις τελευταίες δεκαετίες, η επίδραση της ξηρασίας έχει γίνει εντονότερη, γεγονός που αποδίδεται μεταξύ άλλων στη χαμηλότερη προσαρμοστικότητα της γεωργίας και των κλάδων με υψηλή κατανάλωση νερού.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην αγροτική παραγωγή. Η μείωση των αποδόσεων σε καλαμπόκι, σιτάρι και άλλες καλλιέργειες μπορεί να ενισχύσει τις τιμές των εμπορευμάτων και να τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό των τροφίμων. Ταυτόχρονα, η διατάραξη των ποτάμιων μεταφορών αυξάνει το κόστος μετακίνησης εμπορευμάτων, ενώ η χαμηλή στάθμη των υδάτων περιορίζει και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Στη Νορβηγία, για παράδειγμα, η ξηρασία μετά τον ξηρό χειμώνα έχει μειώσει τα αποθέματα στους ταμιευτήρες και οδήγησε σε περιορισμό της υδροηλεκτρικής παραγωγής, αυξάνοντας τον κίνδυνο χαμηλότερων εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας προς τη Βρετανία και την ηπειρωτική Ευρώπη.
Από τον καύσωνα στις πυρκαγιές και από την ξηρασία στις πλημμύρες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η επισήμανση της Morningstar DBRS ότι οι κλιματικοί κίνδυνοι δεν λειτουργούν μεμονωμένα, αλλά μπορούν να «σωρευτούν» και να ενισχύουν ο ένας τον άλλον. Μετά τους καύσωνες και τις πυρκαγιές, για παράδειγμα, η ξηρασία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιφνίδιων πλημμυρών, καθώς το έδαφος σκληραίνει και δυσκολεύεται να απορροφήσει μεγάλες ποσότητες νερού.
Για τη Morningstar DBRS, η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο σημαντικές τις πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Οι κυβερνήσεις καλούνται όχι μόνο να αντιμετωπίσουν τις άμεσες ζημιές, αλλά και να επενδύσουν σε πιο ανθεκτικές υποδομές και μέτρα προσαρμογής, αυξάνοντας ενδεχομένως και τις δημοσιονομικές τους δαπάνες.
Σε ό,τι αφορά την πιστοληπτική αξιολόγηση των κρατών, η Morningstar DBRS εκτιμά ότι οι επιπτώσεις των κλιματικών κινδύνων παραμένουν προς το παρόν περιορισμένες για την πλειονότητα των κρατών που αξιολογεί, καθώς το κόστος σε επίπεδο κρατικού προϋπολογισμού θεωρείται διαχειρίσιμο.
Ωστόσο, ο οίκος ενσωματώνει πλέον τους κινδύνους από το κλίμα και τα ακραία καιρικά φαινόμενα στην αξιολόγηση των περιβαλλοντικών παραγόντων που επηρεάζουν την πιστοληπτική ικανότητα. Στο επίκεντρο βρίσκεται το κατά πόσο οι ακραίες θερμοκρασίες, οι συχνότερες ξηρασίες και οι πυρκαγιές μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές στις υποδομές, να επιβαρύνουν τις δημόσιες δαπάνες, να αποδυναμώσουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα ή να διαταράξουν την οικονομική δραστηριότητα.
Η βασική προειδοποίηση της Morningstar DBRS είναι ότι, όσο εντείνονται τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η ανθεκτικότητα και η προσαρμογή αποκτούν μεγαλύτερη σημασία για τις οικονομίες. Στο βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο διάστημα οι καύσωνες και η ξηρασία αναμένεται να επηρεάζουν την ανάπτυξη, ενώ σε βάθος χρόνου το οικονομικό αποτύπωμα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο αποτελεσματικά θα προσαρμοστούν κράτη, επιχειρήσεις και υποδομές στις νέες κλιματικές συνθήκες.
