Στο τραπέζι των Βρυξελλών επιστρέφει η φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών, καθώς η άνοδος των τιμών εντείνει την πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις ενόψει του χειμώνα. Την ίδια ώρα, η Ιταλία βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για έναν μηχανισμό που θα περιορίζει το κόστος του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, συγκρατώντας τις επιβαρύνσεις στους λογαριασμούς ρεύματος.
Σύμφωνα με δύο δημοσιεύματα του Bloomberg, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν τρόπους να ανακόψουν το ενεργειακό κύμα ανατιμήσεων, έχοντας όμως περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια. Οι παρεμβάσεις στα υπερκέρδη και στις τιμές αποκτούν έτσι μεγαλύτερο βάρος, χωρίς να υπάρχει ακόμη κοινή ευρωπαϊκή γραμμή.
Ο πόλεμος στο Ιράν και η διαταραχή των ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν εκτινάξει το κόστος ενεργειακών προϊόντων, όπως το ντίζελ. Η αντιμετώπιση των ανατιμήσεων αναμένεται να αποτελέσει βασικό θέμα στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες, στις 15 και 16 Οκτωβρίου.
Στο μικροσκόπιο τα υπερκέρδη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενημέρωσε τους υπουργούς Οικονομικών που συνεδρίασαν την Παρασκευή στο Λουξεμβούργο ότι θα εξετάσει τη δυνατότητα επιβολής φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών σε επίπεδο ΕΕ, σύμφωνα με πηγές του Bloomberg. Στόχος είναι να διερευνηθεί κατά πόσο μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει μέτρα ανακούφισης των πολιτών.
Την πρωτοβουλία έχουν ζητήσει αρκετά κράτη-μέλη. Σε επιστολή τους νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η Γερμανία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Αυστρία, η Ιταλία και η Πολωνία κάλεσαν την ΕΕ να προτείνει έναν φόρο στα υπερκέρδη για την αντιμετώπιση του ενεργειακού σοκ.
Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, υποστήριξε ότι τα διυλιστήρια και οι πετρελαϊκές εταιρείες επωφελούνται από την κρίση, ενώ το βάρος καταλήγει στους καταναλωτές. Ζήτησε από την Επιτροπή να παρουσιάσει συγκεκριμένες προτάσεις και ανέφερε ότι ούτε η Γαλλία αντιτίθεται σε μια τέτοια παρέμβαση.
Οι επιφυλάξεις των Βρυξελλών
Η εξέταση του μέτρου δεν ισοδυναμεί με απόφαση εφαρμογής του. Ο επίτροπος για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, επισήμανε ότι πρέπει να εξετάζονται όλες οι διαθέσιμες λύσεις, αλλά προειδοποίησε για τις δυσκολίες και υπενθύμισε ότι ορισμένα κράτη-μέλη αντιτίθενται σε έναν τέτοιο φόρο.
Το προηγούμενο της ενεργειακής κρίσης μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ενισχύει τις επιφυλάξεις. Τότε, η ΕΕ επέβαλε ανώτατο όριο στα έσοδα ηλεκτροπαραγωγών με χαμηλότερο κόστος παραγωγής, όπως οι αιολικές και φωτοβολταϊκές μονάδες. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Χούκστρα, οι εισπράξεις υπολείπονταν σημαντικά της εκτίμησης των 50 δισ. ευρώ, ενώ προέκυψαν δικαστικές υποθέσεις που εξακολουθούν να απασχολούν την ΕΕ.
Διαφορετική προσέγγιση εμφανίζεται και στο εσωτερικό της Επιτροπής. Ο επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, δήλωσε στο Bloomberg ότι δεν υποστηρίζει μια ενιαία ευρωπαϊκή παρέμβαση. Όπως ανέφερε, η Κομισιόν μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη μοντέλων και στην αξιολόγηση καλών πρακτικών, αλλά η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται από τα ίδια τα κράτη-μέλη. Η Επιτροπή έχει ήδη αναφέρει ότι μπορούν να εφαρμοστούν εθνικά μέτρα περιορισμού των υπερκερδών.
Η Ιταλία πλησιάζει σε πλαφόν
Παράλληλα με τη συζήτηση για τα υπερκέρδη, η Ρώμη προωθεί μια διαφορετική παρέμβαση: έναν μηχανισμό που θα λειτουργεί ως πλαφόν στο κόστος φυσικού αερίου για την ηλεκτροπαραγωγή.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η Ιταλία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πλησιάζουν σε συμφωνία που θα επιτρέπει την αποζημίωση των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο όταν η τιμή του καυσίμου υπερβαίνει ένα συμφωνημένο όριο. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να περιοριστεί η μεταφορά των ανατιμήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Η πρόταση, πάντως, δεν έχει οριστικοποιηθεί και μπορεί ακόμη να αλλάξει. Οι αρμόδιες υπηρεσίες στις Βρυξέλλες εξετάζουν τη συμβατότητά της με τους κανόνες της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, ενώ ο χρόνος ενδεχόμενης έγκρισης παραμένει αβέβαιος.
Ο Ιταλός υπουργός Ενέργειας, Τζιλμπέρτο Πικέτο Φρατίν, δήλωσε την Πέμπτη στους βουλευτές ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται στην τελική φάση. Το γραφείο της Τζόρτζια Μελόνι και η Κομισιόν δεν σχολίασαν τις πληροφορίες του Bloomberg.
Πώς θα χρηματοδοτείται η παρέμβαση
Σύμφωνα με τις πηγές του πρακτορείου, οι αποζημιώσεις των παραγωγών θα χρηματοδοτούνται μέσω χρεώσεων συστήματος στους καταναλωτές. Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι οι χρεώσεις αυτές θα είναι σημαντικά μικρότερες από τη συνολική εξοικονόμηση που θα προκύπτει στους λογαριασμούς.
Μια συμφωνία θα έλυνε την πολύμηνη αντιπαράθεση Ρώμης και Βρυξελλών, η οποία έχει καθυστερήσει βασικό σκέλος του ιταλικού νομοθετικού πακέτου για τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Η Επιτροπή είχε διαφωνήσει με το αρχικό σχέδιο της Ιταλίας για προστασία της ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο από το κόστος εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οδηγώντας τις δύο πλευρές σε διαπραγματεύσεις.
Η Ιταλία επιδιώκει εδώ και καιρό αλλαγές στον τρόπο διαμόρφωσης των ευρωπαϊκών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, υποστηρίζοντας ότι η μεγάλη εξάρτησή της από το φυσικό αέριο αφήνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις ιδιαίτερα εκτεθειμένα στις ανατιμήσεις.
Πίεση στη Μελόνι και μέτρα στα καύσιμα
Για την Τζόρτζια Μελόνι, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με εκλογές την επόμενη χρονιά, το ενεργειακό κόστος αποτελεί αυξανόμενη πολιτική πίεση. Σύμφωνα με το Bloomberg, η κυβέρνησή της έχει διαθέσει τουλάχιστον 2,1 δισ. ευρώ από τον Μάρτιο για φορολογικές μειώσεις με στόχο τη συγκράτηση των τιμών των καυσίμων στην αντλία.
Παράλληλα, μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι, μεταξύ των οποίων η κρατικά ελεγχόμενη Eni, ανακοίνωσαν πρόσφατα ότι θα περιορίσουν εθελοντικά τις τιμές των καυσίμων. Στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού συζητείται επίσης η επιβολή φόρου στα υπερκέρδη της ενέργειας μέσω του επόμενου προϋπολογισμού.
Έτσι, ενώ οι Βρυξέλλες εξετάζουν αν μπορεί να υπάρξει κοινή ευρωπαϊκή απάντηση, η Ιταλία επιχειρεί να εξασφαλίσει ένα εθνικό εργαλείο παρέμβασης στους λογαριασμούς. Το αν θα εγκριθεί, με ποιους όρους και πόσο γρήγορα θα εφαρμοστεί παραμένει το κρίσιμο επόμενο βήμα.
