Ακρίβεια: Λάθος χειρισμοί από τις κυβερνήσεις

Στο βασικό ερώτημα που προκύτπει από την πολιτική των κυβερνήσεων για την αντιμετώπιση της αύξησης του κόστους ζωής, δηλαδή, αν πρέπει να προκριθεί η ενίσχυση των εισοδημάτων έναντι της μείωσης τιμών, προσπαθεί να απαντήσει η τελευταία Έκθεση για την Παγκόσμια Οικονομική Προοπτική του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Σύμφωνα με τους συντάκτες της έκθεση, οι εξωτερικοί παράγοντες, όπως οι κρίσεις του 2007 – 08, όταν οι τιμές των τροφίμων και του πετρελαίου αυξήθηκαν παράλληλα, του 2022, μετά την εισβολή στην Ουκρανία και τώρα, με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ευθύνονται για περίπου το 70% της αύξησης του κόστους ζωής σε μια τυπική πλούσια χώρα.

Φυσικά, οι πολιτικοί προσπαθούν να φορτώσουν σε αυτούς τους παράγοτες το 100% της ευθύνης.

Ορισμοί για την ακρίβεια

Τι θεωρείται, όμως, κρίση κόστους ζωής;

Για τους περισσότερους ανθρώπους, η απάντηση είναι προφανής, λέει ο Economist: Το βλέπουν τυπωμένο στους λογαριασμούς, ή αναρτημένο έξω από ένα βενζινάδικο.

Ο ΊΡβινγκ Φίσερ, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο Γέιλ, στις αρχές του 20ού αιώνα, διακρίνει την «απλή αύξηση των τιμών», γνωστή και ως πληθωρισμός, από «μια αύξηση των τιμών ταχύτερη από την αύξηση των εισοδημάτων».

Πιο απλά, ένα καρότσι γεμάτο αγαθά μπορεί να κοστίσει περισσότερα χρήματα χωρίς να γίνει πιο δύσκολο να το αποκτήσει κανείς, αν οι μισθοί αυξάνονται εξίσου γρήγορα.

Τα αγαθά στο καρότσι μπορούν επίσης να αλλάξουν.

Ο A.A. Konüs, Ρώσος οικονομολόγος, όρισε το κόστος ζωής το 1924 ως τη δαπάνη που απαιτείται για να εξασφαλιστεί μια δεδομένη «κατάσταση ικανοποίησης των επιθυμιών».

Εάν ορισμένες τιμές αυξηθούν και άλλες μειωθούν, τα «έξυπνα» νοικοκυριά θα αλλάξουν τις αγοραστικές τους συνήθειες.

Θα ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους αγοράζοντας λιγότερα από τα ακριβά πράγματα και περισσότερα από τα φθηνότερα, «χωρίς απαραίτητα να αλλάξει το ύψος του βιοτικού τους επιπέδου».

Οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ υιοθετούν έναν πρακτικό ορισμό, εστιάζοντας σε ασυνήθιστες αυξήσεις στο κόστος των βασικών αγαθών, όπως τα τρόφιμα και η ενέργεια.

Εναλλακτικές λύσεις σε αυτά τα αγαθά είναι δύσκολο να βρεθούν. Και οι τιμές τους παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις, σε αντίθεση με άλλα βασικά αγαθά, όπως η υγειονομική περίθαλψη.

Για να διακρίνουν τις κρίσεις κόστους ζωής και απλού πληθωρισμού, αποκλείουν περιπτώσεις όπου η αυξανόμενη τιμή των τροφίμων και των καυσίμων συνοδεύεται από μια ευρύτερη αύξηση των τιμών καταναλωτή ή των μισθών.

Με αυτόν τον ορισμό, σχεδόν το 90% των 85 χωρών που μελετούν έχουν υποστεί κρίση κόστους ζωής τα τελευταία 20 χρόνια.

Μάλιστα, 11 χώρες έχουν υποστεί τρεις ή περισσότερες.

Τα πολιτικά εργαλεία

Στην τυπική κρίση, το κόστος των βασικών αγαθών αυξάνεται κατά περισσότερο από 8%, σε σχέση με άλλες τιμές, σε διάστημα 18 μηνών, και μπορεί να παραμείνει υψηλότερο για αρκετά χρόνια.

Τα πακέτα μισθών δεν συμβαδίζουν.

Στο χειρότερο σημείο, οι προσαρμοσμένοι στον πληθωρισμό μισθοί μειώνονται έως και 5,9%, σε σχέση με ένα σενάριο χωρίς κρίση.

Πώς αντιμετωπίζει λοιπόν η πολιτική τις παραπάνω κρισιακές καταστάσεις στις ζωές της συντριπτικής πλειοψηφίας των ανθρώπων;

Στις αναδυόμενες οικονομίες, αυτές οι αντιδράσεις των κυβερνήσεων κατανέμονται ομοιόμορφα μεταξύ των προσπαθειών για τη μείωση των τιμών που αντιμετωπίζουν οι τελικοί αγοραστές και των προσπαθειών για την αύξηση των εισοδημάτων όσων επηρεάζονται.

Στις πλούσιες οικονομίες, η κατανομή είναι περισσότερο 40 – 60 υπέρ της αύξησης των εισοδημάτων.

Στις φτωχότερες χώρες, αυτό το μείγμα είναι αντίστροφο.

Η μείωση των τιμών, η οποία περιλαμβάνει μειώσεις στους δασμούς και τους έμμεσους φόρους, καθώς και ελέγχους, μπορεί να μειώσει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό «ελαφρώς», παραδέχονται οι συντάκτες του ΔΝΤ.

Αλλά αυτά τα μέτρα δεν έχουν τίποτα άλλο να προτείνουν. Ωφελούν τους πλούσιους περισσότερο από τους φτωχούς για τον απλό λόγο ότι οι πλούσιοι αγοράζουν περισσότερα από τα πράγματα που οι πολιτικές διατηρούν φθηνά.

Η έκεθση του ΔΝΤ υπολογίζςι, ότι για κάθε ευρώ που δαπανάται για τη μείωση των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος, του φυσικού αερίου και της βενζίνης στις ευρωπαϊκές χώρες, μόνο 20 σεντς έφταναν στους φτωχούς.

Η μείωση των τιμών μερικές φορές λαμβάνει τη μορφή επιδοτήσεων προς τους παραγωγούς. Αυτές καθιστούν τις εταιρείες του επόμενους κλάδου της αλυσίδας πιο ανταγωνιστικές στο εξωτερικό, αυξάνοντας τις εξαγωγές τους.

Τα χρήματα, με άλλα λόγια, ρέουν από τον φορολογούμενο σε ξένους πελάτες. Ακόμη και οι έλεγχοι τιμών, οι οποίοι δεν απαιτούν άμεσες πληρωμές από τα κρατικά ταμεία, μπορούν να επιβάλουν δημοσιονομικό κόστος μακροπρόθεσμα.

Το κράτος πρέπει συχνά να διασώσει τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας που δεν μπορούν να μετακυλίσουν το επιπλέον κόστος των εισροών τους.

Σύμφωνα με το Economist, σε αυτή την περίπτωση, οι καταναλωτές δεν έχουν κανένα λόγο να μετριάσουν τη ζήτησή τους ή να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους με μια εναλλακτική δέσμη αγαθών.

Δεν έχουν κανένα λόγο να φορέσουν ένα πουλόβερ αντί να ανεβάσουν τον θερμοστάτη.

Έλεγχοι δημοσκοπήσεων

Γιατί λοιπόν οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να παρεμβαίνουν στις τιμές;

Ορισμένες φτωχές χώρες δεν διαθέτουν την υποδομή για να παρέχουν καλύτερα είδη βοήθειας, όπως επιδόματα προς τους φτωχούς.

Επίσης, οι έλεγχοι τιμών ή οι μειώσεις των φόρων εφαρμόζονται ταχύτερα.

Αντί να αποζημιώνουν τους ανθρώπους για τις δυσκολίες, επιδιώκουν να αποτρέψουν τη δυσαρέσκεια στη ρίζα της.

Το γεγονός ότι τα οφέλη δεν περιορίζονται στους φτωχότερους αποτελεί δημοσιονομικό μειονέκτημα αλλά πολιτικό πλεονέκτημα.

Η συμπίεση των τιμών, αν μη τι άλλο, γίνεται όλο και πιο δημοφιλής.

Κατά τη διάρκεια της φετινής κρίσης, περίπου το 70% των πολιτικών αντιδράσεων από τις κυβερνήσεις των πλούσιων χωρών προσπάθησαν να περιορίσουν τις τιμές.

Η αντίστοιχη τάση το 2022-23, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν κάτω από 40%.

Σύμφωνα με την οπτική του Economist, αυτό είχε ως αποτέλεσμα αρκετές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο να πέσουν. Και οι πολιτικοί δεν θέλουν να επαναληφθεί αυτό σήμερα.