Ενα βήμα πίσω έκανε η ΕΕ από την πρόταση να ξεκινήσουν συνομιλίες με τον Καναδά για ένα καθεστώς «συνδεδεμένης συμμετοχής», μετά τις διαφωνίες που εκδηλώθηκαν μεταξύ των κρατών-μελών, λίγο πριν από την έναρξη της συνόδου κορυφής ΕΕ–Καναδά στο Μόντρεαλ.
Σύμφωνα με προσχέδιο κοινής δήλωσης που περιήλθε σε γνώση της Guardian, η αρχική πρόταση αντικαταστάθηκε από μια ηπιότερη διατύπωση. Οι δύο πλευρές θα επιδιώξουν «μια ολοένα στενότερη σύνδεση του Καναδά με την ΕΕ, χωρίς να φτάνει στην πλήρη ένταξη», με στόχο να προσδιορίσουν το σχετικό πλαίσιο έως τη σύνοδο κορυφής του 2027.
Η συζήτηση ξεκίνησε όταν η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αιφνιδίασε τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ανακοινώνοντας στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης τον προηγούμενο μήνα ότι η ΕΕ θα εξέταζε το ενδεχόμενο «συνδεδεμένης συμμετοχής» του Καναδά. Η πρόταση θεωρήθηκε δυνητικά ιστορική, καθώς θα προσέφερε σε μια χώρα εκτός ΕΕ στενότερους δεσμούς με το ευρωπαϊκό μπλοκ, το οποίο δεν έχει δεχθεί νέο μέλος από την ένταξη της Κροατίας το 2013.
Παράλληλα, η πρωτοβουλία ερμηνεύθηκε ως ένδειξη ότι αποδίδει η έκκληση του Καναδού πρωθυπουργού, Μαρκ Κάρνεϊ, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός τον Ιανουάριο, για στενότερη συνεργασία μεταξύ των «μεσαίων δυνάμεων».
Ωστόσο, η ανακοίνωση της φον ντερ Λάιεν προκάλεσε πολιτικές και νομικές αντιδράσεις. Καθώς ο όρος «συνδεδεμένη συμμετοχή» δεν έχει θεσμικά κατοχυρωμένο περιεχόμενο στις ευρωπαϊκές συνθήκες, διπλωμάτες έθεσαν ερωτήματα για τα δικαιώματα που θα μπορούσε να συνεπάγεται. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, ο Καναδάς να συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ή σε νομοθετικές και άλλες διαδικασίες λήψης αποφάσεων, έστω χωρίς δικαίωμα ψήφου;
Αντιδράσεις εντός ΕΕ
Σε συνάντηση τη Δευτέρα, οι πρεσβευτές των κρατών-μελών εξέφρασαν επιφυλάξεις, αναζητώντας παράλληλα διπλωματική διέξοδο που θα επέτρεπε την αναδιατύπωση της πρότασης χωρίς να εκτεθεί πολιτικά η πρόεδρος της Επιτροπής. Η Ιταλία φέρεται να υποστήριξε τη διατήρηση της έννοιας της «συνδεδεμένης συμμετοχής», με τις λεπτομέρειες να καθορίζονται αργότερα. Η Γερμανία προτίμησε τη διατύπωση περί «ολοένα στενότερης σύνδεσης» του Καναδά με την ΕΕ.
«Κανείς δεν είχε διαβουλευθεί για τη συνδεδεμένη συμμετοχή, πέρα από τον στενό κύκλο συνεργατών της φον ντερ Λάιεν, όπως φαίνεται. Πολλά κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, δεν ήταν ικανοποιημένα», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης στον Guardian , περιγράφοντας την προσπάθεια ως «επισκευή του αεροπλάνου ενώ βρίσκεται ήδη στον αέρα».
Το Βερολίνο υποστήριξε ότι ένα τέτοιο καθεστώς θα έπρεπε να προορίζεται ως μεταβατικό στάδιο για χώρες που επιδιώκουν να ενταχθούν στην ΕΕ, όπως η Ουκρανία και το Μαυροβούνιο, και όχι να δημιουργηθεί εξαρχής για τον Καναδά.
Η πρόταση είχε προκαλέσει αντιδράσεις και στην Ουάσιγκτον. Ο Ντόναλντ Τραμπ, τη χαρακτήρισε «γελοία», προειδοποιώντας ότι, εάν την εκλάμβανε ως «εχθρική ενέργεια», οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να διακόψουν το εμπόριο με την Ευρώπη σε πολλούς τομείς.
Ο Καναδάς ψάχνει διεξόδους
Η εμπορική σύγκρουση με τις ΗΠΑ, έναν παραδοσιακό σύμμαχο του Καναδά, έχει ωθήσει τον Κάρνεϊ να αναζητήσει νέες διεθνείς συμμαχίες. Πριν από τη σύνοδο του Μόντρεαλ, η TD Economics εκτίμησε ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια ενίσχυσης των οικονομικών σχέσεων Καναδά–ΕΕ. Η άρση εμποδίων σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, όπως η άμυνα, η ενέργεια, οι κρίσιμες πρώτες ύλες και οι ψηφιακές αγορές, θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες εμπορικές ροές δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ο Κάρνεϊ έχει επίσης αναφερθεί στην ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης του Καναδά από το δορυφορικό δίκτυο Starlink του Ίλον Μασκ, μετά την απόφαση να περιοριστεί η χρήση του στην Ουκρανία.
Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, ο Καναδός πρωθυπουργός ανακοίνωσε μέσω των κοινωνικών δικτύων ότι η χώρα του θα συμμετάσχει στον διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision. Παρά τις ανησυχίες πολιτικών αντιπάλων του, έχει ξεκαθαρίσει ότι ο Καναδάς δεν επιδιώκει επίσημη ένταξη στην ΕΕ. Άλλωστε, η προσαρμογή της καναδικής νομοθεσίας στα ευρωπαϊκά πρότυπα πιθανότατα θα συναντούσε αντιδράσεις, παρά τη δημόσια υποστήριξη για στενότερες σχέσεις.
Ο Κάρνεϊ δήλωσε την Τρίτη ότι η σύνοδος κορυφής αποτελεί την αφετηρία μιας νέας φάσης επίσημων διαπραγματεύσεων, οι οποίες θα συνεχιστούν τον επόμενο χρόνο. «Τα καλά νέα είναι ότι δεν έχει σημασία η συγκεκριμένη ονομασία. Αυτό που έχει σημασία είναι η διαφορά που θα κάνει στη ζωή των Καναδών», σημείωσε.
Σε προηγούμενο προσχέδιο της κοινής δήλωσης υπήρχαν τουλάχιστον δύο αναφορές στον Καναδά ως «συνδεδεμένο μέλος», μαζί με την επισήμανση ότι ο ορισμός του καθεστώτος θα χρειαζόταν ακόμη έναν χρόνο για να αποσαφηνιστεί. Η τελική κατεύθυνση, ωστόσο, δείχνει ότι η ΕΕ επιδιώκει να προχωρήσει στη στενότερη συνεργασία με την Οτάβα χωρίς να δημιουργήσει έναν νέο, θεσμικά ασαφή τύπο συμμετοχής στην Ένωση.
