Οι φόβοι ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος θα μείνει στο περιθώριο των διαπραγματεύσεων για την ειρήνευση στην Ουκρανία οδηγούν σε ασυντόνιστες, αν όχι αγχωμένες, πρωτοβουλίες προσέγγισης του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Σύμφωνα με τους Financial Times, oι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανησυχούν ολοένα και περισσότερο για το ενδεχόμενο να αποκλειστούν από τις διαπραγματεύσεις με στόχο τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ωστόσο, παραμένουν διχασμένες ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα εξασφαλίσουν θέση στο τραπέζι των συνομιλιών, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ εντείνει τις πιέσεις προς το Κίεβο για την επίτευξη συμφωνίας με τη Μόσχα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στους Ευρωπαίους συμμάχους του τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς χαλάρωσε τις κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας, κατηγόρησε την Ουκρανία ότι δεν επιθυμεί τον τερματισμό της σύγκρουσης και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης επιχειρηματικών συμφωνιών με τη Ρωσία, σε μια προσπάθεια να αναβιώσουν οι ειρηνευτικές συνομιλίες, οι οποίες είχαν παγώσει από τον Φεβρουάριο.
Σε σύγχυση
Καθώς επίκεινται συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας στο Άμπου Ντάμπι, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φοβούνται ότι αποφάσεις με μακροπρόθεσμες και καθοριστικές συνέπειες για την ασφάλειά τους ενδέχεται να ληφθούν ερήμην τους.
Η ανησυχία αυτή οδήγησε τους ηγέτες της Νορβηγίας και της Φινλανδίας να οργανώσουν τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν την Τρίτη, χωρίς να έχουν προηγουμένως εξασφαλίσει την έγκριση της ΕΕ. Η πρωτοβουλία προκάλεσε άμεσα αντιδράσεις από άλλους Ευρωπαίους συμμάχους.
Υπερασπιζόμενος την επικοινωνία, ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, δήλωσε: «Δεν πιστεύω ότι θα αλλάξει γνώμη [ο Πούτιν], αλλά έχει την ευκαιρία να ακούσει με απόλυτη σαφήνεια τη θέση μας. Ανησυχώ ότι ορισμένα από αυτά τα μηνύματα δεν φτάνουν σε εκείνον όταν συνομιλεί με τους Αμερικανούς».
Η ασυντόνιστη αυτή διπλωματική κινητικότητα και οι αντιδράσεις που προκάλεσε αναδεικνύουν το δίλημμα της Ευρώπης ως προς τον καλύτερο τρόπο προάσπισης των συμφερόντων της απέναντι στον Πούτιν και τον Τραμπ, σύμφωνα με διπλωμάτες και αξιωματούχους.
Παρά τα σημαντικά μέσα πίεσης που διαθέτει – από τη δυνατότητα χαλάρωσης των κυρώσεων και τα περισσότερα από 200 δισ. ευρώ σε παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία έως την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ- η Ευρώπη δυσκολεύεται να μετατρέψει την οικονομική και πολιτική της ισχύ σε διπλωματική επιρροή.
Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι, ενώ η Ουάσιγκτον και το Κίεβο αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο τον αναντικατάστατο ρόλο της Ευρώπης σε οποιαδήποτε συμφωνία, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να μένουν εκτός των διαπραγματεύσεων.
Αυτό ενισχύει τους φόβους ότι η Ουάσιγκτον και η Μόσχα ενδέχεται να καταλήξουν σε συμφωνίες χωρίς τη συμμετοχή των κυβερνήσεων της ΕΕ, ακόμη και για ζητήματα που τις αφορούν άμεσα, όπως οι εγγυήσεις ασφαλείας προς τη Ρωσία, οι οποίες θα μπορούσαν να συνεπάγονται περιορισμούς για το ΝΑΤΟ.
«Προτού συζητήσουμε ποιον θα επιλέξουμε ως εκπρόσωπό μας, πρέπει πρώτα να εξασφαλίσουμε μια θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.
«Ο Πούτιν δεν θέλει να μας συμπεριλάβει. Θέλει να συνομιλήσει με τον Τραμπ και, με αυτόν τον τρόπο, να φέρει τον Ζελένσκι σε εξαιρετικά δύσκολη θέση».
«Στο μεταξύ, αυτό που πραγματικά θέλει ο Πούτιν είναι να μας βλέπει να εκλιπαρούμε για έναν ρόλο», πρόσθεσε.
Χαμόγελα στο Κρεμλίνο
Παρότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να εμπλέκουν τους Ευρωπαίους σε κάποιο βαθμό – ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, σταμάτησε καθ’ οδόν προς τη Ρωσία, αλλά και κατά την επιστροφή του, προκειμένου να συνομιλήσει με τον Στέρε και τον πρόεδρο της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ – η Μόσχα επιμένει ότι δεν υπάρχει λόγος να συμμετάσχουν Ευρωπαίοι εκπρόσωποι.
Ο Ντμίτρι Πεσκόφ, εκπρόσωπος του Πούτιν, δήλωσε στη ρωσική κρατική τηλεόραση ότι «οι τριμερείς συνομιλίες δεν προβλέπουν τη συμμετοχή της ΕΕ (…) Δεν χρειαζόμαστε τέτοιου είδους συμμετέχοντες».
«Και οι Αμερικανοί, που προσπαθούν να εξασφαλίσουν την ειρήνη, κατά πάσα πιθανότητα δεν τους χρειάζονται επίσης», πρόσθεσε ο Πεσκόφ.
Την Πέμπτη, ο Πούτιν χαρακτήρισε αδικαιολόγητες τις επικρίσεις σε βάρος των Στουμπ και Στέρε.
«Τελικά, υπάρχουν άνθρωποι στην Ευρώπη που δεν επιθυμούν να επιφέρουν στρατηγική ήττα στη Ρωσία, όπως ορισμένοι άλλοι, αλλά θέλουν να οικοδομήσουν κάποιου είδους εποικοδομητικό διάλογο», δήλωσε.
«Υποστηρίζουμε κάθε πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην πλήρη αποκατάσταση των σχέσεων με τις ευρωπαϊκές χώρες».
Ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ, διευθυντής του Κέντρου Carnegie για τη Ρωσία και την Ευρασία στο Βερολίνο, δήλωσε: «Η Ρωσία θα ήθελε να εντάξει τους Ευρωπαίους στην πολιτική διαδικασία, αλλά με τέτοιον τρόπο ώστε να μην έχουν άμεση συμμετοχή και ο Τραμπ να έχει μεγαλύτερα περιθώρια να πιέσει την Ευρώπη να συναινέσει στην πολιτική κατευνασμού του Πούτιν».
Χώρες όπως η Δανία, η Ιταλία και η Λιθουανία επέκριναν τον Στέρε και τον Στουμπ για την πρωτοβουλία τους να επικοινωνήσουν με τον Πούτιν.
«Κάθε επαφή με τη Ρωσία πρέπει να στηρίζεται σε μια ενιαία ευρωπαϊκή θέση, σε πραγματικά μέσα πίεσης και σε έναν σαφή κατάλογο ευρωπαϊκών απαιτήσεων», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Κεστούτις Μπουντρίς.
«Η προσέγγιση του Πούτιν από κάθε χώρα ξεχωριστά, χωρίς σαφή ατζέντα, δεν έχει αποδώσει ποτέ για την Ευρώπη. Ούτε μία φορά».
«Όλοι πιστεύουν ότι μπορούν με κάποιον τρόπο να τον αλλάξουν», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ, αναφερόμενος στον Πούτιν. «Όμως, πρόκειται για χάσιμο χρόνου».
Απαντώντας στις επικρίσεις, ο Στέρε επικαλέστηκε τις εσωτερικές διαφωνίες στην Ευρώπη: «Δεν ζητήσαμε τη στήριξη των χωρών της ΕΕ, καθώς γνωρίζουμε ότι υπάρχουν διαφορετικές απόψεις».
Αξιωματούχοι στη Γερμανία, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο μεμονωμένο στρατιωτικό υποστηρικτή της Ουκρανίας, επιχείρησαν να υποβαθμίσουν τις αντιδράσεις για την τηλεφωνική επικοινωνία.
«Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η Νορβηγία και η Φινλανδία ενήργησαν με δική τους πρωτοβουλία, ενημέρωσαν τις υπόλοιπες χώρες τόσο πριν όσο και μετά την επικοινωνία και υποστήριξαν θέσεις που είχαν ήδη διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις», δήλωσε Γερμανός αξιωματούχος.
Αντιδράσεις
Ωστόσο, ο Νόρμπερτ Ρέτγκεν, ανώτερο στέλεχος του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU) του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς, υποστήριξε ότι «μια τηλεφωνική επικοινωνία που πραγματοποιείται με πρωτοβουλία των ίδιων των συμμετεχόντων, χωρίς σχετική εντολή, δεν είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος δράσης για τους Ευρωπαίους».
Τέτοιου είδους πρωτοβουλίες «δημιουργούν την εντύπωση ότι ο Πούτιν ενδιαφέρεται πραγματικά να διεξαγάγει σοβαρές και ουσιαστικές συνομιλίες, κάτι που, όπως ήταν απολύτως αναμενόμενο, δεν ίσχυε», δήλωσε ο Ρέτγκεν.
Πρόσθεσε ότι η συνομιλία «αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική θέση των Ευρωπαίων, χωρίς να υπάρχει καμία ρεαλιστική προσδοκία ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα».
Τέσσερις Ευρωπαίοι διπλωμάτες ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ και η Ουκρανία θεωρούν πως η λεγόμενη ομάδα των E3 – η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία – είναι το πιθανότερο σχήμα που θα μπορούσε να αναλάβει ρόλο στις διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία ειρήνης.
Ωστόσο, η προοπτική να εκπροσωπήσουν οι τρεις ισχυρότερες ευρωπαϊκές χώρες ολόκληρη την ήπειρο ενδέχεται να προκαλέσει δυσαρέσκεια στα μικρότερα ευρωπαϊκά κράτη, σημείωσαν οι διπλωμάτες.
Ένας από τους διπλωμάτες ανέφερε ότι ο Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, είχαν συμφωνήσει τον περασμένο μήνα με Ουκρανούς αξιωματούχους στο Κίεβο ότι «η ομάδα των E3 θα αποτελούσε το όχημα για την ευρωπαϊκή εκπροσώπηση».
«Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει εσωτερική διαμάχη στην Ευρώπη για το ζήτημα αυτό», πρόσθεσε.
«Προς το παρόν, θα προσπαθήσουμε να παραμείνουμε στο σχήμα των E3. Σε κάποια φάση, εφόσον ξεκινήσουν πραγματικά σοβαρές διαπραγματεύσεις – και απέχουμε ακόμη πολύ από αυτό – θα χρειαστεί να συμμετάσχουν και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, καθώς θα τεθούν ζητήματα όπως η σχέση της Ουκρανίας με την ΕΕ και η άρση των κυρώσεων. Πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να το πετύχουμε», πρόσθεσε ο διπλωμάτης.
Ο Γκαμπούεφ εκτίμησε ότι η Ρωσία δύσκολα θα ενδιαφερθεί για σοβαρές διαπραγματεύσεις με στόχο τον τερματισμό του πολέμου πριν από το τέλος του φετινού χειμώνα.
Όπως εξήγησε, η Μόσχα ποντάρει στη συνέχιση της εκστρατείας μαζικών αεροπορικών επιδρομών, προκειμένου να αποδυναμώσει τη διαπραγματευτική θέση της Ουκρανίας.
«Οι Ευρωπαίοι πρέπει να είναι έτοιμοι για τη στιγμή που θα ανοίξει το παράθυρο ευκαιρίας. Και αυτό θα συμβεί όταν η Ουκρανία δεν θα βρίσκεται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση», δήλωσε.
«Έχουν ήδη χάσει αρκετές ευκαιρίες στο παρελθόν, όταν η Ουκρανία διέθετε ισχυρή διαπραγματευτική θέση και μπορούσε να επιβάλει τους όρους της».
